Кіріспе

Некеге рұқсат беретін құжат

Неке куәлігі – діни ұйым немесе мемлекеттік орган берген, екі адамның некелесуіне рұқсат беретін құжат. Лицензия алу процедурасы әр түрлі мемлекеттік құқық салаларында әртүрлі болады және уақыт өте келе өзгеріп келген. Неке куәліктерін беру орта ғасырларда басталды, бұл әдетте заңсыз болар еді некеге рұқсат беру үшін (мысалы, егер некеге қажетті мерзімде хабарлама берілмесе). Бүгінде, кейбір мемлекеттік құқық салаларында бұл заңмен міндетті талап болып табылады және егер оған жұбайлар қол қойса және куәгерлер болса, некенің өзінің тіркелген құжаты ретінде қызмет ете алады. Басқа мемлекеттік құқық салаларында лицензия талап етілмейді. Кейбір мемлекеттік құқық салаларында лицензиясыз некеге тұру үшін "кешірім" алуға болады, ал кейбір мемлекеттік құқық салаларында жалпы құқық некелері және бірге тұру арқылы некелесу де мойындалады. Бұларға неке куәлігі қажет емес. Сонымен қатар, неке куәліктері жоқ мемлекеттік құқық салалары да бар, онда неке рәсімінен кейін жұбайларға неке куәлігі беріледі.

Тарих

Батыс тарихының көп бөлігінде неке екі отбасы арасындағы жеке келісімшарт болды. 16 ғасырға дейін христиан шіркеулері жұбайлардың мәлімдемелері негізінде некенің заңдылығын қабылдады. Егер екі адам некелік серт бергендерін айтса, тіпті куәгерлердің болмауына қарамастан, католик шіркеуі оларды заңды түрде үйленген деп мойындады. АҚШ-тың кейбір штаттарында жалпыға бірлесіп өмір сүру заңды неке екенін дәлелдейтін жеткілікті дәлел деп саналады. Мемлекеттік органдардан алынатын некеге өтініш беру туралы тізімдер 19 ғасырдың ортасынан бастап кеңінен қолжетімді. Американың отарлық дәуірінде 17 ғасырдан бастап сақталғандары да бар. Некеге лицензия алу талабы Массачусетс штатында 1639 жылдан бері қолданылып келеді, және оның қолданылуы біртіндеп басқа юрисдикцияларға тарады.

Австралия

Австралияда некеге тұру үшін арнайы лицензия алу талап етілмейді. Дегенмен, 18 жасқа толмаған адамның некеге тұруы сот рұқсатымен ғана мүмкін. Жұбайлар некеге тұруға ниетті екендерін некеге тіркеушіге кемінде бір ай, ең көп 18 ай бұрын хабарлауы керек.

Англия мен Уэльс

1215 жылы Англия мен Уэльсте шіркеу некеге байланысты талап енгізді. Бұл талап жұптың шіркеуінде алдағы неке туралы үш жексенбі бойы хабарлауды міндеттеді, соның арқасында некеге қарсылық білдіруге мүмкіндік туды (мысалы, тараптардың бірінің бұрыннан некеде болуы немесе жұптың тыйым салынған туысқандық байланыста болуы). Алайда, неке алдында хабарлама таратпау некенің заңдылығына әсер етпеді. 14-ғасырда неке рұқсатнамалары енгізілді, олар неке алдындағы хабарлама мерзімін ақы төлеу арқылы қысқартуға мүмкіндік берді (Droit du seigneur and merchet туралы қараңыз) және некеге канондық кедергі жоқ екенін растайтын антты қоса алды. Рұқсатнамаларды әдетте архиепископ, епископ немесе архидиакон берді. Жұп рұқсатнама алуының бірнеше себебі болуы мүмкін: олар жылдам үйленгісі келеді (немесе үш апталық кешігуді болдырмау үшін); олар өздерінің тұрақты тұратын жерінен тыс жерде некелескісі келеді; немесе рұқсатнама хабарламадан қымбат болғандықтан, оны мәртебе символы ретінде таңдауы мүмкін. Неке рұқсатнамаларының екі түрі болды: ең көп таралғаны «жалпы рұқсатнама» деп аталды, ол рұқсатнаманы берген адамның құзыретіндегі некеге тұруға болатын бір немесе екі шіркеуді атады. Екіншісі – арнайы рұқсатнама, оны тек Кентербери архиепископы немесе оның өкілдері ғана бере алады және кез келген шіркеуде некелесуге рұқсат берді. 1753 жылғы Хардвиктің неке туралы заңы бұл шіркеу заңын бекітіп, оны заңнамаға енгізді. Осы күннен бастап неке тек шіркеуде хабарлама таратқаннан кейін немесе рұқсатнама алғаннан кейін ғана заңды болып саналды. Ерекше жағдайларға еврейлер мен квакерлердің некелері жатты, олардың заңдылығы да мойындалды. Лорд Хардвиктің неке туралы заңына сәйкес 1837 жылға дейін рәсім қасиетті ғимаратта өткізілуі керек болды. 1837 жылдың 1 шілдесінен бастап 1836 жылғы Неке туралы заңға сәйкес азаматтық некелер шіркеу некелеріне заңды балама болды, бұл некелерді реттеу және тіркеудің заңдық негізін құрады. Сондықтан, бүгінде жұптар англикан шіркеуінде некелесуді, жалпы немесе арнайы рұқсатнама алуды немесе азаматтық тіркеушіге «Неке туралы хабарлама» беруді таңдай алады. Соңғы жағдайда хабарлама 15 күн бойы жарияланады, содан кейін азаматтық некеге тұруға болады. Некелер англикан шіркеуінен басқа шіркеулерде де болуы мүмкін, бірақ олар азаматтық неке туралы заңмен реттеледі және азаматтық тіркеушіге осылай хабарлау қажет. Егер шіркеу некеге тіркелген болса және дін қызметкері немесе священник некелесуге уәкілетті тұлға болса, онда тіркеушінің қатысуынсыз некелесуге болады. Рұқсатнама некенің фактісін тіркемейді, тек некелесуге рұқсат берілгенін көрсетеді. 1837 жылдан бастап некеге тұруды растау рәсім кезінде берілген неке куәлігі арқылы жүзеге асырылды, ал бұрын ол приход тізілімінде тіркеу арқылы жасалған. 1836 жылғы заңдағы азаматтық неке туралы ережелерді 1949 жылғы Неке туралы заң жойды. 1949 жылғы Неке туралы заң Англия мен Уэльстегі неке туралы заңды қайта бекітті және жаңадан жариялады.

Шотландия

Шотландиядағы неке туралы заң мен практика Англия мен Уэльстегіден өзгеше. Тарихи тұрғыдан алғанда, жұбайлардың ресми рәсімсіз, тек қана публично уәде беру арқылы некелесуі заңды және міндетті болып саналған, бірақ бұл тәсіл 1940 жылдан бері қолданылмайды. Жақында "бірге тұру арқылы репутациямен неке" 2006 жылдан кейін басталған қарым-қатынастар үшін де жойылды. "Хабарламасыз" шіркеу некелері ағылшын тіліндегі "лицензиямен некеге тұруға" ұқсас, бірақ оларды өткізуге рұқсат беру шіркеутің құзырында емес. Шотландиядағы діни некелер орындалатын орынға ешқандай шектеу қойылған емес. Шотландияда некелесу үшін, әдетте, бұрынғы некелік жағдайына және басқа да рәсімдік мәселелерге байланысты, екі тараптың тұрғылықты жері мен ұлтына қарай, аудандық тіркеушіге 2-ден 6 аптаға дейін бұрын хабарлау қажет. Қалыпты мерзімнен кем хабарлап некелесу үшін, Тіркеуші Басқармасының рұқсаты қажет.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та 19-шы ғасырдың ортасына дейін заңмен бекітілген некелер жарамды деп танылды, бірақ содан кейін кейбір штаттар мұндай некелерді жарамсыз деп жариялай бастады. Егер заңмен мойындалса, неке куәлігі болмаса да, заңмен бекітілген некелер жарамды болып саналады, бұл мүлік бөлісінде мәселе тудыруы мүмкін. Солтүстік Каролина және Теннеси (бұрынғы Батыс Солтүстік Каролина) ешқашан басқа штаттарда жасалмаған жағдайда, жалпы құқық бойынша лицензиясыз некені жарамды деп мойындаған емес. Олар әрқашан басқа штаттардың, аумақтардың және елдердің заңдарына сәйкес жасалған жарамды некелерді (бигамды, көп әйелді, әртүрлі нәсілді немесе бір жынысты некелерден басқа) мойындап келді. Неке куәлігі алу шарттары штаттар бойынша әртүрлі. Дегенмен, екі тарап та куәлік алған кезде жеке басымен келуі керек; некеге тұруға лайықты жасқа ие болуы керек (яғни, 18 жастан асқан; кейбір штаттарда ата-ананың рұқсатымен одан кіші жаста да болуы мүмкін); тиісті куәліктерді ұсынуы керек (әдетте жүргізуші куәлігі, жеке куәлік, туу туралы куәлік немесе паспорт; АҚШ-тан тыс жерде туғандар үшін қосымша құжаттар қажет болуы мүмкін); және ешкімге үйленбеген болуы керек (бұрын үйленген адамдар үшін әйел немесе күйеуінің қайтыс болғаны немесе ажырасқаны туралы дәлелдеме қажет болуы мүмкін). Луизиана, Флорида, Коннектикут, Висконсин, Индиана, Оклахома, Массачусетс, Миссисипи, Калифорния, Нью-Йорк және Колумбия округі АҚШ штаттары бұрын неке куәлігін беру алдында қанды тексеруді талап еткен, бірақ бұл талаптар кейіннен жойылды. Тексерулер негізінен сифилис және қызылша (неміс қызылшасы) ауруларын анықтау үшін қолданылды; кейбір жағдайларда некеге тұру алдында туберкулез, гонорея және АИТВ сияқты басқа аурулар да тексерілді, соңғысы осы үш аурудың тек біреуі ғана қан арқылы анықталады. 2019 жылы Алабама штатында неке куәлігін беруді тоқтатып, салтанатты рәсімдеуді талап ететін заң қабылданды. Оның орнына, заңды жасқа толған жұбайлар бірлесіп неке куәлігін толтырып, екі нотариус куәлігімен бекітіп, Алабама судьясына тапсыра алады, судья олардың куәлігін қабылдауға міндетті.

АҚШ-тағы дау-дамай

Кейбір топтар мен жеке адамдар некеге тұру үшін лицензия алудың қажеті жоқ немесе адалсыздық деп санайды. Мысалы, Либертариандық партия неке жеке бостандық мәселесі болуы керек, мемлекеттен рұқсат алуды қажет етпеуі керек деп санайды. Осы либертариандық көзқараспен келісетін адамдар неке – құқық, ал мемлекетке некеге бақылау жасауға рұқсат беру арқылы, біз некеге тұру құқығына емес, тек мүмкіндігіне ие екеніміз туралы бұрыс пікір қалыптастырады. Құқыққа мысал ретінде (мүмкіндікке қарсы), АҚШ-та туған адамдарға туғандығын куәландыратын куәлік беріледі (олар туғандығын растайды), ал туу лицензиясы емес (ол оларға тууға рұқсат береді). Кейбір христиандық топтар неке – Құдайдың қадағалауымен ер және әйел арасындағы шарт екенін, сондықтан мемлекеттен рұқсат алудың қажеті жоқ деп мәлімдейді. Кейбір АҚШ штаттары неке шартында мемлекетті тарап ретінде көрсетуді бастады, бұл кейбір адамдар үшін құқықтық бұзушылық болып қарастырылады. Некеге тұру лицензиясы да әсер еткен азшылық топтары үшін даулы мәселе болып табылады. Калифорнияның 8-ұсынысын бір жынысты некелерді қолдаушылар, соның ішінде лесбиянка, гей, бисексуал және трансгендер (ЛГБТ) қоғамдастығы қатты сынға алды, олардың некеге тұру мүмкіндігі жоғарыда аталған мемлекеттік араласумен шектеледі. Бұл 2015 жылғы 26 маусымда Обергефеллге қарсы Ходжес ісі бойынша Жоғарғы Соттың шешімімен өзгерді. Дегенмен, мемлекеттік және федералдық араласу әлі де басқа азшылық діни топтарының мүшелеріне олардың діни сенімдеріне сәйкес некеге тұру мүмкіндігін шектеуде, мысалы, исламдағы көп әйел алу сияқты. Полиаморлық және полиандриялық некелер де әлі де тыйым салынған. 2009 жылдың қазанында Луизиана штатының бейбіт судьясы Кит Бардуэлл бір нәсілдік жұпқа неке куәлігін беруден бас тартты, бұл NAACP және ACLU сияқты азаматтық бостандықтарды қорғаушы ұйымдарды оның отставкаға кетуіне немесе жұмыстан босатылуына шақыруға итермеледі. Бардуэлл 3 қарашада лауазымынан кетті. Пенсильвания штатында күйеу мен қалыңдық және куәгерлердің қолтаңбаларын ғана талап ететін өзін-өзі біріктіретін неке лицензиялары бар. Бұл квакерлердің тойына ыңғайлы болғанымен, кез келген жұп оған үміткер бола алады.

Нидерланды

Нидерландыда некеге тұруға ниеттенген жұптар алдын ала өз ниеттерін тіркеуге міндетті, бұл рәсім "ondertrouw" деп аталады.

Мексика

Мексикада тек азаматтық неке ғана заңды деп танылады. Некеге тұрғысы келгендер діни рәсім өткізе алады, бірақ ол заңдық күші жоқ және ешқандай жағдайда заңды түрде міндетті азаматтық некені алмастырмайды. Мексикадағы азаматтық неке АҚШ-та заңды мақсаттар үшін толыққанды жарамды. Мексикалық азаматтық тіркеу органы неке рұқсатнамаларының орнына неке куәліктерін береді, себебі Рим құқығы бойынша неке – заңмен қорғалған құқық, ол рұқсат алуды талап етпейді. Мексикада көптеген округтер мен штаттардың әкімшілік орталықтарындағы "Registro Civil" ғимаратында неке рәсімі тегін өткізіледі.