Кіріспе
Антропология және бауырлас ғылымдардағы мамандану. Крос-мәдениеттану, кейде холокультуралық зерттеулер немесе салыстырмалы зерттеулер деп аталатын бұл сала, антропология және социология, психология, экономика, саяси ғылым сияқты бауырлас ғылымдардағы мамандану болып табылады. Ол көптеген қоғамдардан алынған далалық деректерді салыстырмалы зерттеулер арқылы пайдалана отырып, адам мінез-құлқының кеңдігін зерттейді және адам мінез-құлқы мен мәдениеті туралы гипотезаларды тексеріп көрсетеді. Крос-мәдениеттану – мәдениеттер аралық салыстырудың үшінші түрі. Біріншісі – жағдайлық зерттеулерді салыстыру, екіншісі – ортақ бастауға ие нұсқалардың салыстырмалы бақылауы, ал үшіншісі – жағдайлардың ішіндегі салыстыру. Салыстырмалы зерттеулер бірнеше қоғамның ұқсас ерекшеліктерін зертейтін болса, крос-мәдениеттану жеткілікті үлкен үлгіні қолданады, осылайша статистикалық талдау жасау арқылы зерттеліп отырған белгілер арасындағы байланыс немесе байланыстың болмауы көрсетіледі. Бұл зерттеулер этнографиялық деректерді талдауды немесе сапалық деректерді жинауды қамтиды. Крос-мәдениеттану әлеуметтік ғылымдарда, әсіресе мәдени антропология мен психологияда кеңінен қолданылады.
Cross cultural studies, sometimes called holocultural studies or comparative studies, is a specialization in anthropology and sister sciences such as sociology, psychology, economics, political science that uses field data from many societies through comparative research to examine the scope of human behavior and test hypotheses about human behavior and culture. Cross cultural studies is the third form of cross cultural comparisons. The first is comparison of case studies, the second is controlled comparison among variants of a common derivation, and the third is comparison within a sample of cases. Unlike comparative studies, which examines similar characteristics of a few societies, cross cultural studies uses a sufficiently large sample so that statistical analysis can be made to show relationships or lack of relationships between the traits in question. These studies are surveys of ethnographic data, or involve qualitative data collection. Cross cultural studies are applied widely in the social sciences, particularly in cultural anthropology and psychology.
Тарих
Алғашқы кроссмәдени зерттеулерді 19 ғасырдың Эдвард Бернет Тайлор және Льюис Х. Морган сияқты антропологтары жүргізді. Эдвард Тайлордың алғашқы зерттеулерінің бірі кроссмәдени зерттеулердің орталық статистикалық мәселесін тудырды: филогенетикалық автокорреляция, сондай-ақ Гальтонның мәселесі деп белгілі. Соңғы онжылдықтарда тарихшылар, әсіресе ғылым тарихшылары, білімнің, идеялардың, дағдылардың, құралдардың және кітаптардың мәдениеттер арасында таралу механизмдері мен желілерін зерттеуге кірісті, бұл табиғаттағы нәрселердің реті туралы жаңа және өзгеше түсініктерді қалыптастырды. "Шығыс Жерорта теңізіндегі кроссмәдени ғылыми алмасулар 1560–1660" еңбегінде А. Бен Закен мәдени алмасулардың бір мәдениеттің шекарасы екіншісімен жанасқан, "өзара қабылдау аймағын" құратын, тұманды мәдени ортада жүзеге асатынын айтты. Осы ынталандыратын аймақтан идеялар, стильдер, құралдар мен тәжірибелер мәдени орталықтарға таралып, оларды мәдени ұғымдарды жаңаруға және толықтыруға итермелейді.
Қазіргі заман
Мәдениеттер аралық зерттеулердің қазіргі дәуірі Джордж Мёрдоктан (1949) басталады, ол бірқатар маңызды деректер жиынтығын, соның ішінде Адам қатынастары аймақтық файлдарын және Этнографиялық атласты құрды. Дуглас Р. Уайтпен бірге ол кеңінен қолданылатын Стандартты мәдени аралық үлгіні әзірледі, оны қазіргі уақытта ашық қолжетімді электрондық журнал World Cultures қолдайды. Гофстедтің мәдени өлшемдер теориясы – 1970 жылдары Герт Хофстед жасаған мәдени қарым-қатынас үшін негізгі құрал. Ол қоғамның мәдениетінің оның мүшелерінің құндылықтарына тигізетін әсерін және осы құндылықтардың мінез-құлықпен қалай байланысты екенін, факторлық талдаудан алынған құрылымды пайдалана отырып сипаттайды. Алғашқы теорияда мәдени құндылықтарды талдау үшін төрт өлшем ұсынылды: жекешілдік-ұжымдық; белгісіздіктен қашу; билік арақашықтығы (әлеуметтік иерархияның күші) және еркектік-әйелдік (тапсырмаға бағдарлану және адамға бағдарлану). Одан бері бірнеше рет жаңартылды. Интернетке адамдардың кеңінен қол жеткізуі және онлайн әлеуметтік желілердің күнделікті өмірге күшті әсері салдарынан, осы сайттардағы пайдаланушылардың мінез-құлқы мәдени аралық және салыстырмалы зерттеулер жүргізу үшін жаңа мүмкіндікке айналды. Twitter желісінде жүргізілген зерттеу 78 елдің пайдаланушыларының эмодзилерді қолдануын қарастырып, Гофстедтің мәдени өлшемдер теориясының жекешілдік-ұжымдық өлшемі мен адамдардың ауызға бағытталған эмодзилерді қолдануы арасындағы оң байланысты анықтады. 12 елдің пайдаланушыларының күлімдеу белгілерін қолдануын зерттеген басқа бір пайдаланушы тәжірибесі, эмодзиге негізделген шкалалар қысқа мәдени аралық сауалнамаларды аудару және іске асыру қиындықтарын жеңілдетуге көмектесетінін көрсетті.