Кіріспе
Өз мәдениетінің стандарттары бойынша құбылыстарды түсіндіру және бағалау. Мәдени шалақылық – бұл құбылыстарды өз мәдениетінің өлшемдерімен түсіндіру және бағалау. Ол кейде экономика, психология, антропология және социология сияқты әлеуметтік және гуманитарлық ғылымдардың басты мәселесі саналады. Осы салалардағы мамандар мәдени шалақылықты толықтыру немесе жою үшін әдістер мен теорияларды жасауға тырысты. Мәдени шалақылық, адамдар өз мәдениетінің нормалары, оның ішінде тіл, белгілеу, дәлелдеу және куәліктер туралы болжамдар жасаған кезде пайда болады. Содан кейін олар осы болжамдарды логика немесе табиғат заңдары деп жаңылысқандықтары үшін кінәлайды. Түс, серіктес таңдау, әділеттік ұғымдары, тілдік және логикалық дұрыстық, куәліктердің қабылдануы және тыйымдарға қатысты көптеген мұндай шалақылықтар бар.
Cultural bias is the interpretation and judgment of phenomena by the standards of one's own culture. It is sometimes considered a problem central to social and human sciences, such as economics, psychology, anthropology, and sociology. Some practitioners of these fields have attempted to develop methods and theories to compensate for or eliminate cultural bias. Cultural bias occurs when people of a culture make assumptions about conventions, including conventions of language, notation, proof and evidence. They are then accused of mistaking these assumptions for laws of logic or nature. Numerous such biases exist, concerning cultural norms for color, mate selection, concepts of justice, linguistic and logical validity, the acceptability of evidence, and taboos.
Психология
Мәдениеттік қиылыстың алдын ала анықтамасы жоқ. Оның орнына, оның болуы әлеуметтік-жасампаздық (мысалы, афроамерикандықтар, европалықтар), этникалық (мысалы, латиноамерикандықтар, англоамерикандықтар) немесе ұлттық топтардың (мысалы, американдықтар, жапондықтар) танымдық қабілеттер, білім және дағдылар (CAKS) сияқты психологиялық конструкциялардың өлшемдеріндегі, немесе психопатология белгілеріндегі (мысалы, депрессия) өзгеше нәтижелерінен көрінеді. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл термин негізінен афроамерикандық және латиноамерикандық тест тапсырушылардың CAKS тесттеріндегі нәтижелердің ақ американдықтармен салыстырғандағы айырмашылықтарын түсіндіруге жасалған тыраштардан және тест нәтижелерін әділдік пен теңдік атынан бірдей интерпретациялауға болмайтындығы туралы алаңдаушылықтан туындады (қараңыз, сондай-ақ Когнитивтік диссонанс). Тестілеу және бағалаудағы мәдениеттік қиылыстың тұжырымы психологиялық тұжырымдамалардың кең ауқымындағы нәтижелердің айырмашылықтарына және ықтимал дұрыс емес диагноздарға да қатысты, әсіресе қолданбалы психология және басқа да әлеуметтік және мінез-құлық ғылымдарында, бірақ бұл мәселеге тиісті әдебиетте аз көңіл бөлінген. Психологиялық тестілеудегі мәдениеттік қиылыс – тест тапсырушылардың интеллект деңгейін анықтау үшін жүргізілетін стандартталған психологиялық тестілерді білдіреді. Мұндай ауызша немесе ауызша емес интеллект тестілерінің шектеулері олар енгізілгеннен бері байқалып келді. Көптеген тестілерге қарсылық білдірілді, себебі олар нәсілдік және этникалық азшылықтар (студенттер) үшін нәсілдік көпшілікпен салыстырғанда нашар нәтижелер көрсетті. Мәдениеттік қиылыс туралы мәлімдемелерді қолдайтын нақты дәлелдер аз, ал мәдениаралық зерттеулер мүмкін және жиі жүргізіледі. Жоғарыда айтылғандай, оқу ортасы, тесттегі сұрақтар немесе жағдайлар әртүрлі түбегейлі ортадан келген студенттер үшін бір уақытта таныс та, жат та болуы мүмкін – бұл зияткерлік айырмашылықтардың осы жат әрі таныс нәрсені шешу қабілетінде көрінетін екіұштылығының түрі.
Экономика
Экономикалық алмасудағы мәдени ықпал көбінесе ескерілмейді. Солтүстік-Батыс университетінде жасалған зерттеу екі елдің бір-біріне қатысты мәдени қабылдауы олардың арасындағы экономикалық қызмет деңгейіне маңызды әсер етеді деген пікірді ұсынады. Зерттеу екі ел арасындағы сенімсіздік деңгейі төмен болса, сауда көлемі, портфельдік инвестициялар мен тікелей инвестициялардың азаятынын көрсетеді. Бұл әсер тауарларға қатысты күшейе түседі, себебі олар сенімді талап етеді.
Антропология
Антропологиядағы мәдениет теориясы мәдени көзқарас адамдық топтардың қалыптасуындағы маңызды фактор екенін түсіндіреді.
Әлеуметтану
Бір-біріне қарама-қайшы нанымдары бар қоғамдарда мәдени шалалық болу ықтималдығы жоғары, себебі бұл әлеуметтік құрылымдардың проблеманы қалай қалыптастыруына әсер ететін қоғамдағы топтың мәртебесіне байланысты. Социологиялық контексте мәдени шалалықтың бір мысалын Джейн Р. Мерсердің Калифорния университетінде жүргізген зерттеуінде көруге болады: әртүрлі мәдени сенімдер жүйесінде тесттің "жарамдылығы", "шалалығы" және "әділдігі" плюралистік қоғамда адамның болашағына қалай әсер етеді. Мәдени шалалықтың анықтамасы – "тесттің бір топтың мүшелеріне тән, бірақ екінші топқа тән емес мәдени мазмұнға ие болу деңгейі", бұл "тесттің ішкі құрылымы әртүрлі мәдени топтар үшін өзгеше болады" деген сенімге алып келеді. Артур Марвик "өткен қоғамдардың біздің қоғамнан өте ерекше екенін және оларды танудың өте қиын екенін түсіну" – кәсіби тарихшының қажетті және негізгі дағдысы екенін, ал "біліктілігі жетілмегендер (мүмкін, басқа салалардағы сарапшылар) тарихты жасауға тырысқанда анахронизм әлі де ең көзге түсетін кемшіліктердің бірі" екенін айтқан.