Көне грек амфорасына арналған өлең

Кіріспе

1819 жылы жазылған Джон Китстің өлеңі "Грекиялық құмыраға арналған ода" – 1819 жылы мамыр айында ағылшын романтик ақыны Джон Китстің 1819 жылғы «Көркем өнерлер жылнамасында» (поэзияда 1820 жыл) анонимді түрде жарияланған өлеңі. Бұл өлең «1819 жылғы ұлы одалардың» бірі, оған «Жалқаулыққа арналған ода», «Мұңға арналған ода», «Құбылысқа арналған ода» және «Психеяға арналған ода» кіреді. Китс поэзиядағы қолданыстағы формаларды өзінің мақсатына қанағаттандырмайтындықтан, осы жинақта ода формасының жаңа дамуын ұсынды. Ағылшын суретшісі және жазушысы Бенджамин Хейдонның екі мақаласын оқығаннан кейін ол өлең жазуға шабыттанды. Бұл саладағы басқа жазбалармен таныстығы және Элгин мүсіндерімен жеке танысуы арқылы Китс классикалық грек өнеріндегі грек құндылықтарының идеализмін және бейнеленуін сезінді, ал оның өлеңі осы түсініктерге негізделген. Он жолдан тұратын бес шумақта ақын ежелгі грек құмырасына сөйлеп, оның бетіндегі суреттерді сипаттайды және олар туралы ой толқайды. Ол екі көрініске ерекше назар аударады: біреуі – сүйіктісін қуатын ғашық, екіншісі – құрбан шалу рәсіміне жиналған ауыл тұрғындары мен дін қызметкері. Ақын мына қорытындыға келеді: құмыра болашақ ұрпақтарға «Сұлулық – шындық, шындық – сұлулық» дейтін болады, – «жер бетінде білетініңіз және білуіңіз қажеттінің бәрі осы». Сыншылар осы жолдар өлеңнің идеясын толықтырып аша ма, жоқ па деген мәселені талқылады. Сондай-ақ сыншылар баяндаушының рөліне, заттардың шабыттандыру күшіне және өлеңдегі материалдық және рухани шындық арасындағы парадоксалды байланысқа назар аударды. «Грекиялық құмыраға арналған ода» замандас сыншылар тарапынан жақсы қабылдамады. Тек 19 ғасырдың ортасында ғана оны мақтауға бастады, қазір ол ағылшыл тіліндегі ең ұлы одалардың бірі саналады. 20 ғасырдың сыншылары поэманың соңғы тұжырымы туралы ұзақ пікірталас жүргізді, бірақ көпшілігі жұмыстың сұлулығына келісті, белгілі бір кемшіліктеріне қарамастан.

Өмірбаян

1819 жылдың көктемінде Китс өзін поэзия құрастыруға толықтай арнау үшін Лондонның Саутварк қаласындағы Гай ауруханасындағы хирург көмекшісі (ол жараларды емдеген) қызметін тастады. 23 жастағы ол, досы Чарльз Браунмен бірге тұрып, ақша мәселесімен күресіп, ағасы Джордж қаржылық көмек сұрағанда үмітсіздікке бой алды. Осы қиындықтар Китске поэзиядағы мансабы туралы ойлануға себеп болды, бірақ ол бес оданы аяқтады, олардың ішінде "Налайға арналған ода", "Психеяға арналған ода", "Меланхолияға арналған ода", "Жарамсыздыққа арналған ода" және "Грек урнасына арналған ода" кірді. Одаларды Браун көшіріп, кейін баспагер Ричард Вудхаузға жіберді. Олардың нақты жазылған күні белгісіз; Китс "Грек урнасына арналған оданы" 1819 жылдың мамыр айымен, оның басқа одалары сияқты белгіледі. Бес одадағы ұқсас строфикалық формалар мен тақырыптар бірлік құрағанымен, олардың жазылу ретін анық көрсететін дәлел жоқ. 1819 жылғы одаларында Китс жан, мәңгілік, табиғат және өнер арасындағы қарым-қатынастар туралы ойларын зерттейді. Классикалық грек өнерін метафора ретінде пайдалану идеясы 1819 жылдың 2 және 9 мамырындағы Хейдонның "Экзаменатор" мақалаларын оқығаннан кейін туды. Бірінші мақалада Хейдон гректердің құрбандықтары мен құдайына табынуын сипаттады, ал екінші мақалада ол Рафаэль мен Микеланджелоның көркемдік стильдерін ортағасырлық мүсіндермен салыстырды. Китс сондай-ақ Хейдон кеңсесіндегі грек урналарының гравюраларын көрді және Генри Мозестің "Ежелгі вазалар, алтарьлар, патералар жинағынан" тапқан "Сосибиос вазасының" – неоаттикалық мәрмәр волютті кратердің, Сосибиос қол қойған гравюрасын көшірді. Китстің шабыты Хейдонмен ғана шектелмеді, ол көптеген заманауи көздерден нәр алды. Ол, мүмкін, Эльгин мәрмәрлерімен болған тәжірибесін және олардың "Эльгин мәрмәрлерін көргенде" атты сонетіне тигізген әсерін еске алған болар. Китс Таунли, Боргезе және Голланд үйінің вазаларымен, сондай-ақ Роберт Бертонның "Меланхолия анатомиясы" еңбегіндегі тақырыптардың классикалық бейнеленуімен танысты. Бұл туындылар туралы көптеген заманауи эсселер мен мақалалар Китстің классикалық грек өнерінің идеалды және гректердің қасиеттерін бейнелейтін деген көзқарасын қолдады. Грек вазаларының мысалдары оған әсер еткенімен, өлеңінде ол нақты бір вазаны емес, идеалды көркемдік үлгіні сипаттауға тырысты. "Грек урнасына арналған ода" 1819 жылдың мамырында аяқталса да, оның алғашқы басылымы 1820 жылдың қаңтар айында, Китстің өнерге деген көзқарасын қолдайтын "Annals of Fine Art" көркем әдебиет журналында "Налайға арналған одамен" бірге жарияланды. Басылымнан кейін "Экзаменатор" Китстің одасын Хейдонның бұрын жарияланған екі мақаласымен бірге жариялады. Китс өлеңін 1820 жылы шығарған "Ламия, Изабелла, Сент-Агнес түні және басқа да өлеңдер" жинағына да қосты.

By the spring of 1819, Keats had left his job as assistant house surgeon (where he dressed wounds), at Guy's Hospital, Southwark, London, to devote himself entirely to the composition of poetry. Living with his friend Charles Brown, the 23 year old was burdened with money problems and despaired when his brother George sought his financial assistance. These real world difficulties may have given Keats pause for thought about a career in poetry, yet he did manage to complete five odes, including "Ode to a Nightingale", "Ode to Psyche", "Ode on Melancholy", "Ode on Indolence", and "Ode on a Grecian Urn". The poems were transcribed by Brown, who later provided copies to the publisher Richard Woodhouse. Their exact date of composition is unknown; Keats simply dated "Ode on a Grecian Urn" May 1819, as he did its companion odes. While the five poems display a unity in stanza forms and themes, the unity fails to provide clear evidence of the order in which they were composed. In the odes of 1819, Keats explores his contemplations about relationships between the soul, eternity, nature, and art. His idea of using classical Greek art as a metaphor originated in his reading of Haydon's Examiner articles of 2 May and 9 May 1819. In the first article, Haydon described Greek sacrifice and worship, and in the second article, he contrasted the artistic styles of Raphael and Michelangelo in conjunction with a discussion of medieval sculptures. Keats also had access to prints of Greek urns at Haydon's office, and he traced an engraving of the "Sosibios Vase", a Neo Attic marble volute krater, signed by Sosibios, in The Louvre, which he found in Henry Moses's A Collection of Antique Vases, Altars, Paterae. Keats's inspiration for the topic was not limited to Haydon, but embraced many contemporary sources. He may have recalled his experience with the Elgin Marbles and their influence on his sonnet "On Seeing the Elgin Marbles". Keats was also exposed to the Townley, Borghese, and Holland House vases and to the classical treatment of subjects in Robert Burton's The Anatomy of Melancholy. Many contemporary essays and articles on these works shared Keats's view that classical Greek art was both idealistic and captured Greek virtues. Although he was influenced by examples of existing Greek vases, in the poem he attempted to describe an ideal artistic type, rather than a specific original vase. Although "Ode on a Grecian Urn" was completed in May 1819, its first printing came in January 1820 when it was published with "Ode to a Nightingale" in the Annals of Fine Art, an art magazine that promoted views on art similar to those Keats held. Following the initial publication, the Examiner published Keats's ode together with Haydon's two previously published articles. Keats also included the poem in his 1820 collection Lamia, Isabella, The Eve of St Agnes, and Other Poems.

Құрылымы

1819 жылы Китс сонеттер жазуға тырысты, бірақ форма оның мақсатына сай келмеді, себебі рифма үлгісі оның көздеген мәнерге кедергі келтірді. Ода түріне көшкенде, Джон Драйден сияқты ақындар қолданған стандартты пиндарлық форма философияны толыққанды талқылауға жеткіліксіз екенін түсінді. Китс 1819 жылы жазған «Психеге арналған одасынан» кейін «Грек урнасына арналған ода» және басқа да одаларында өзінің ерекше стилін қалыптастырды. Китстің туындысы поэзия туралы эстетикалық ойларына сай келетін жаңа поэтикалық мәнерді орнатып, дамытты. Ол бұл жаңа форманы «Құбыжыққа арналған ода» мен «Грек урнасына арналған ода» шығармаларында екінші дауыс қосып, екі тақырып арасындағы диалог құру арқылы одан әрі өзгертті. Өлеңнің техникасы – экфразис, яғни сурет немесе мүсінді сөздермен поэтикалық бейнелеу. Китс экфразистің дәстүрлі қолданылуынан – Теокриттің «Идиллиясында» кездесетін, тостаған бетіндегі суретті сипаттаудан бас тартып, жаңаша қолданды. Теокрит бейнелі өнердегі қозғалыс пен кейіпкерлердің ішкі ниеттерін бейнелесе, «Грек урнасына арналған ода» әрекеттерді бірқатар сұрақтармен алмастырып, кейіпкерлердің сыртқы белгілеріне назар аударады. «Грек урнасына арналған ода» он жолдан тұратын строфаларға бөлінген, ABAB рифма схемасымен басталып, Мильтондық сестретпен аяқталады (1-ші және 5-ші строфалар CDEDCE, 2-ші строфа CDECED, 3-ші және 4-ші строфалар CDECDE). Осы жалпы үлгі «Безінуге арналған ода», «Меланхолияға арналған ода» және «Құбыжыққа арналған ода» (олардың сестреттерінің рифма схемалары әртүрлі болса да) шығармаларында қолданылады, бұл өлеңдерді құрылымдық және тақырыптық тұрғыдан біріктіреді. Китстің метрикасы оның поэтикалық стилінің саналы дамуын көрсетеді. Өлеңде медиалдық инверсияның (жолдың ортасындағы иамбтың ауысуы) бір ғана мысалы бар, бұл оның ертедегі туындыларында жиі кездесетін. Дегенмен, Китс 250 метрикалық табанда 37 спондеені қолданады. Строфадағы кезең төртінші буыннан бұрын ешқашан қойылмайды. Сөздерді таңдау Китстің латын тілінен алынған көп буынды сөздерге тәуелділіктен қысқа, герман тіліне тән сөздерге ауысуын көрсетеді. «Грек урнасына арналған ода» өлеңінің екінші строфасында «п», «б» және «в» әріптерін қамтитын сөздерге ерекше назар беріледі. Өлеңде сизыги, яғни дауыссыз дыбыстардың қайталануы қолданылады, бұл ағылшын поэзиясында сирек кездеседі. «Грек урнасына арналған ода» өлеңінің 13-жолында («Сенсорлық естімеуге емес, бірақ, көбірек жақын») осы үлгінің мысалы бар, онда «сенсорлық» сөзіндегі «е» әрпі «жақын» сөзіндегі «е» әрпімен, ал «естімеу» сөзіндегі «еа» әрпі «жақын» сөзіндегі «еа» әрпімен байланысады.

In 1819, Keats had attempted to write sonnets, but found that the form did not satisfy his purpose because the pattern of rhyme worked against the tone that he wished to achieve. When he turned to the ode form, he found that the standard Pindaric form used by poets such as John Dryden was inadequate for properly discussing philosophy. Keats developed his own type of ode in "Ode to Psyche", which preceded "Ode on a Grecian Urn" and other odes he wrote in 1819. Keats's creation established a new poetic tone that accorded with his aesthetic ideas about poetry. He further altered this new form in "Ode to a Nightingale" and "Ode on a Grecian Urn" by adding a secondary voice within the ode, creating a dialogue between two subjects. The technique of the poem is ekphrasis, the poetic representation of a painting or sculpture in words. Keats broke from the traditional use of ekphrasis found in Theocritus's Idyll, a classical poem that describes a design on the sides of a cup. While Theocritus describes both motion found in a stationary artwork and underlying motives of characters, "Ode on a Grecian Urn" replaces actions with a series of questions and focuses only on external attributes of the characters. "Ode on a Grecian Urn" is organized into ten line stanzas, beginning with an ABAB rhyme scheme and ending with a Miltonic sestet (1st and 5th stanzas CDEDCE, 2nd stanza CDECED, and 3rd and 4th stanzas CDECDE). The same overall pattern is used in "Ode on Indolence", "Ode on Melancholy", and "Ode to a Nightingale" (though their sestet rhyme schemes vary), which makes the poems unified in structure as well as theme. Keats's metre reflects a conscious development in his poetic style. The poem contains only a single instance of medial inversion (the reversal of an iamb in the middle of a line), which was common in his earlier works. However, Keats incorporates spondees in 37 of the 250 metrical feet. Caesurae are never placed before the fourth syllable in a line. The word choice represents a shift from Keats's early reliance on Latinate polysyllabic words to shorter, Germanic words. In the second stanza, "Ode on a Grecian Urn", which emphasizes words containing the letters "p", "b", and "v", uses syzygy, the repetition of a consonantal sound. The poem incorporates a complex reliance on assonance, which is found in very few English poems. Within "Ode on a Grecian Urn", an example of this pattern can be found in line 13 ("Not to the sensual ear, but, more endear'd") where the "e" of "sensual" connects with the "e" of "endear'd" and the "ea" of "ear" connects with the "ea" of "endear'd".

Кейінгі жауаптар

20 ғасырдағы әрбір сыншы поэманың табысы мен сәтсіздігін талқылағанда, соңғы жолдардың сапасына бірінші кезекте назар аударған жоқ; Сидни Колвин 1920 жылы: «Грек вазаларындағы мүсіндердің бейнесі әлі де санасында қалқып жүрген кезде, ол өзін күштірек күшке жинап, өзінің әйгілі «Грек урнасына арналған Одасында» нағыз шедевр жасай алды» деп түсіндірді. 1926 жылғы Х.У. Гарродтың талдауында, поэманың соңы поэманың қалған бөлігімен үйлеспейтіні байқалды: «Мүмкін, төртінші строфа қалғандарынан да әдемі және шындыққа жақын. Бірақ мәселе оның тым шындыққа жақын болуында. Бұл таза, салқын өнер Китске жалпы Одаға қарағанда аз әсер етеді; және осы жолдардан кейін ол «Салқын пастораль» деген жарқын тіл буып, ойлағаннан артық немесе тілегеннен артық айтты». 1933 жылы М.Р. Ридли поэманы «кернеулі, эфемерлі сұлулық» деп сипаттап, «мәлімдемелердің шұғыл жағдайына нұқсан келтіретін дидактикалық ұғымға» ие екенін айтты. 1937 жылы Дуглас Буш поэманың грекке қатысты аспектілерін атап көрсетіп: «Майяға арналған Одадағыдай, нақты ерекшеліктер терең ностальгиямен сіңген. Классикалық грек жазуларының қатал шеттері эмоция мен ұсыныспен жұмсақталған. Классикалық сәттерінде Китс – мәрмәрді етке айналдыратын мүсінші». 1954 жылы Чарльз Паттерсон поэманы қорғап, «Поэманың мағыналылығы мен ауқымы, сондай-ақ бақыланған орындалуы және күшті ұсыныс беретін бейнелері оны Китстің ұлы одаларының арасында жоғары орынға қояды. Ол «Күзге» қарағанда біркелкі аяқталуы мен жоғары кемелділігінен кем, бірақ соңғысының сиқырлы жолдарына және жалпы құрылымдық ұқсастықтарына қарамастан, «Құбылысқа арналған Одадан» әлдеқайда жоғары. Шын мәнінде, егер «Грек урнасына арналған Оданы» оның нағыз күрделілігі мен адамгершілік даналығына жақын нәрсе ретінде қарастырсақ, ол топта бірінші орынға ие болуға лайық болуы мүмкін». Уолтер Джексон Бейт 1962 жылы: «Грек урнасы осы айдың басқа одаларына ұқсамайтын және тіпті келесі қыркүйектегі «Күзге» теңдесі жоқ тыныш және ұстамды күйге ие; «Грек урнасына арналған Одада» қатаң тыныштық бар; ол «біріктірілген» және «толық»; және оның шиеленіскен строфаларында бір сәтте тоқтатылған және тұтқындалған әлеуетті энергия бар». 1964 жылы әдеби сыншы Дэвид Перкинс өзінің «Құбылысқа арналған Ода» атты эссесінде урна символы «поэзияның басты мәселесі ретінде толыққанды қанағаттандырмауы мүмкін, бірақ ол адам реакцияларының поэзиясы мен драмасының бір бөлігі болып табылады» деп мәлімдеді. Рональд Шарп 1979 жылы «өмір мен өнер арасындағы қарым-қатынас» тақырыбы поэмада ең танымал, ең жұмбақ және даулы түрде қарастырылатынын айтты. 1983 жылы Вендлер поэмадағы көптеген бөлімдерді мақтап, бірақ поэма Китстің қалағанын толыққанды бейнелей алмағанын айтты: «Кіру мен шығудың қарапайым қозғалысы, тіпті Үрнеде үш рет қайталанса да, эстетикалық тәжірибе туралы біз білетінімізге немесе жалпы адам тәжірибесіне сәйкес келетіндей жеткілікті күрделі емес». Кейінірек 1989 жылы Дэниел Уоткинс бұл поэманы «Китстің ең әдемі және проблемалық туындыларының бірі» деп атады. 1994 жылы Эндрю Беннетт поэманың тиімділігін талқылап: «Бұл поэмада маңызды және қызықты нәрсе – ыдыста немесе поэмада не болады емес, сонымен қатар өнер туындысына жауап беру өзінің сындық жауабын бейнелейді және болжайды». 1999 жылы Эндрю Мошн поэма «дамытуға болмайтын оқиғаны баяндайды. Өнердің асыл күшін дәріптеу арқылы ол жақындық сезімін туғызады, сонымен қатар наразылық сезімін білдіреді».

Not every 20th century critic opined primarily on the quality of the final lines when discussing the success or failure of the poem; Sidney Colvin, in 1920, explained that "while imagery drawn from the sculptures on Greek vases was still floating through his mind, he was able to rouse himself to a stronger effort and produce a true masterpiece in his famous Ode on a Grecian Urn." In his 1926 analysis, H. W. Garrod felt that the end of the poem did not match with the rest of the poem: "Perhaps the fourth stanza is more beautiful than any of the others—and more true. The trouble is that it is a little too true. Truth to his main theme has taken Keats rather farther than he meant to go This pure cold art makes, in fact, a less appeal to Keats than the Ode as a whole would pretend; and when, in the lines that follow these lines, he indulges the jarring apostrophe 'Cold Pastoral' [ ] he has said more than he meant—or wished to mean." In 1933, M. R. Ridley described the poem as a "tense ethereal beauty" with a "touch of didacticism that weakens the urgency" of the statements. Douglas Bush, following in 1937, emphasized the Greek aspects of the poem and stated, "as in the Ode to Maia, the concrete details are suffused with a rich nostalgia. The hard edges of classical Greek writing are softened by the enveloping emotion and suggestion. In his classical moments Keats is a sculptor whose marble becomes flesh." In 1954, Charles Patterson defended the poem and claimed, "The meaningfulness and range of the poem, along with its controlled execution and powerfully suggestive imagery, entitle it to a high place among Keats's great odes. It lacks the even finish and extreme perfection of To Autumn but is much superior in these qualities to the Ode to a Nightingale despite the magic passages in the latter and the similarities of over all structure. In fact, the Ode on a Grecian Urn may deserve to rank first in the group if viewed in something approaching its true complexity and human wisdom." Walter Jackson Bate argued in 1962 that "the Grecian Urn possesses a quiet and constrained composure hardly equaled by the other odes of this month and perhaps even unsurpassed by the ode To Autumn of the following September there is a severe repose about the Ode on a Grecian Urn; it is both 'interwoven' and 'complete'; and within its tensely braced stanzas is a potential energy momentarily stilled and imprisoned." In 1964, literary critic David Perkins claimed in his essay "The Ode on a Nightingale" that the symbol of the urn "may possibly not satisfy as the principal concern of poetry but is rather an element in the poetry and drama of human reactions". Ronald Sharp followed in 1979 with a claim that the theme of "the relationship between life and art receives its most famous, and its most enigmatic and controversial, treatment" within the poem. In 1983, Vendler praised many of the passages within the poem but argued that the poem was unable to fully represent what Keats wanted: "The simple movement of entrance and exit, even in its triple repetition in the Urn, is simply not structurally complex enough to be adequate, as a representational form, to what we know of aesthetic experience – or indeed to human experience generally." Later in 1989, Daniel Watkins claimed the poem as "one of [Keats's] most beautiful and problematic works." Andrew Bennett, in 1994, discussed the poem's effectiveness: "What is important and compelling in this poem is not so much what happens on the urn or in the poem, but the way that a response to an artwork both figures and prefigures its own critical response". In 1999, Andrew Motion claimed that the poem "tells a story that cannot be developed. Celebrating the transcendent powers of art, it creates a sense of imminence, but also registers a feeling of frustration."