Кіріспе

Герман тілдер тобындағы жойылған үнді-еуропалық тілдер тобы – Шығыс герман тілдері, сондай-ақ Одер-Висла герман тілдері деп те аталады. Бұл Шығыс герман халықтары қолданған жойылған герман тілдерінің тобы. Шығыс герман тілі – герман тілдерінің негізгі тармақтарының бірі, Солтүстік герман және Батыс герман тілдерімен қатар. Қазірге дейін мәтіндері белгілі болған жалғыз Шығыс герман тілі – гот тілі. Бірақ, даулы туысқандық байланысы бар крим гот тілінен сөздер тізімі мен қысқа сөйлемдер сақталған. Шығыс герман тілдеріне вандал және бургунд тілдері де жатады, алайда осы тілдердің қалдықтары тек жеке сөздер мен қысқа тіркестер түрінде ғана жеткен. Бұған қоса, бургунд тілінің осы топқа кіруі күмәнді. Крым гот тілі Крымның шалғай аймақтарында 18 ғасырға дейін тірі болған деп саналады.

Тарих

Шығыс герман тілі, болжам бойынша, Орталық Еуропаның солтүстігінде, әсіресе қазіргі Польшада туған, тіпті б.з.б. бірінші мыңжылдықта прото-герман тілінен ең бірінші бөлініп шыққан болуы мүмкін. Көптеген жылдар бойы герман тілдерінің (және шығыс герман тілдерінің) шығу тегі туралы ең даусыз теория – «гото-норд» гипотезасы болды: олар Оңтүстік Скандинавияның солтүстік қола дәуірінде және Германияның ең солтүстік жағалауында пайда болған. Біздің заманымыздың 1-ші ғасырына қарай Помпоний Мела, Плиний Егде және Тациттың жазбалары герман тілінде сөйлейтін халықтардың ортақ тегі мен мәдениеті бар ірі топтарға бөлінгенін көрсетеді. (Бұл бөлініс герман тілдерінің топтары туралы қазіргі терминологияда да қолданылады.) Джордан, Прокопий, Павел Диакон және басқалардың мәліметтеріне, сондай-ақ тіл білімі, топонимика және археологиялық дәлелдерге сүйене отырып, шығыс герман тайпалары, солтүстік герман тайпаларымен байланысты шығыс герман тілдерін сөйлейтіндер Скандинавиядан Эльбаның шығысына көшіп келген. Шындығында, б.з.д. 1300–1100 жылдар аралығында (Солтүстік қола дәуірінің үшінкез кезеңі) Скандинавияның Померания мен қазіргі Польшаның солтүстігіне тигізген әсері соншалықты күшті болды, осы аймақ кейде солтүстік қола дәуірі мәдениетіне қосылады (Dabrowski 1989:73). Сондай-ақ, бургундтар Данияның Борнхольм аралында, ал ругиандар Норвегияның Рогаланд жағалауында өмір сүргенін көрсететін археологиялық және топонимикалық дәлелдер де бар.