Кіріспе
Француз-канадтық аңыз Ла Шасс галерея, сондай-ақ "Солғалған каноэ" немесе "Ұшқан каноэ" деп белгілі, Гатино өзені маңындағы лагерьтерде жұмыс істейтін ағаш кесушілер туралы танымал француз-канадтық әңгіме. Бұл – жабайы аңшылықтың бір түрі, онда олар шайтанмен келісім жасайды. Оның ең белгілі нұсқасын Оноре Богран (1848–1906) жазған. Бұл 1892 жылдың тамызында "The Century Magazine" журналында жарияланған.
La Chasse galerie, also known as "The Bewitched Canoe" or "The Flying Canoe", is a popular French Canadian tale of lumberjacks from camps working around the Gatineau River who make a deal with the devil, a variant of the Wild Hunt. Its best known version was written by Honoré Beaugrand (1848–1906). It was published in The Century Magazine in August 1892.
Шығу тегі
Бұл оқиғаның бастауы француз аңызына байланысты. Ол аң аулауға құмар бай дворян, Галерей есімді адам туралы. Ол оны соншалықты жақсы көргендіктен, жексенбілік құдайға сыйынбаудан бас тартты. Осы күнәсі үшін жаза ретінде ол мәңгілікке түн аспанында ұшып, шабысқан аттар мен ұлықан қасқырлармен қуылды, бұл Жабайы Аң аулау туралы әңгімелерді еске түсіреді. Француз отарлаушылары Канадаға келген кезде, олар жергілікті халықтармен әңгімелер алмасты, соның нәтижесінде Галерей туралы аңыз, алғашқы ұлттардың ұшатын каноэ туралы аңызымен біріктірілді. Уақыт өте келе, каноэлер француз канадалық мәдениетімен де байланысты болды. Алғашқы француз канадалықтарының кейбіреулері Нью-Йорк қаласына келгенде, Гудзон өзенінің жағалауына қонды, бұл "бұрын өз суларында каноэ көрмеген адамдардың таңғалуын және қызығушылығын" тудырды.
Вариациялар
Жаңа жыл қарсаңында түнде ішіп-қалған, шалқарадағы ағаш кесу лагерінде жұмыс істейтін саяхатшылар тобы алыстағы жақындарына барып қайтуды армандайды. Осындай ұзақ сапарды жасап, келесі күні жұмысқа үлгерудің жалғыз жолы – «шасси галереясын» іске қосу. «Шасси галереясын» іске қосу дегеніміз, Ібіліспен келісім жасап, каноэларының ауа арқылы жылдам жетіп баратын жеріне жетуіне мүмкіндік беру. Бірақ, саяхат кезінде Құдайдың есімін айтуға немесе кез келген шіркеудің мұнарасындағы айқышқа тиюге болмайды. Егер осы ережелердің бірі бұзылса, Ібіліс олардың жандарын тартып алады. Осыны ескере отырып, жігіттер ақыл-естерін сақтап, бір тамшы ром да ішпеуге уәде береді. Экипаж жерден көтеріле бастаған каноэге отырады. Олар ескек күреп сапар бастайды. Төменде мұздаған Гатино өзенін, көптеген ауылдарды, жылтыр шіркеу мұнараларын және тіпті Монреальдің шамдарын көреді. Сиқырлы каноэ ақыры Жаңа жылдық тойдың қайнап жатқан үйдің жанына қонды. Аңшылардың/ағаш кесушілердің кенеттен келгеніне ешкім күмән келтірмейді. Оларды құшақтап алып, көп ұзамай басқалармен бірге билеп, қуана тойлайды. Жақындарымен уақыт өткізгеннен кейін, кеш болғанын байқап, жұмысқа үлгеру үшін лагерьге қайту керек екенін түсінеді. Айсыз түнде каноэмен келе жатқанда, кемені басқарушының ішімдік ішіп, қауіпті бағытпен кеме айдап бара жатқаны байқалады. Монреальден өтіп бара жатқанда, шіркеу мұнарасына шамадан тыс жақын келе жаздап кетеді, содан кейін каноэ терең қарға батып кетеді. Мас кеме жүргізушісі Құдайға қарғыс айта бастайды. Ібіліс жандарын тартып ала қояды деп қорқып, жігіттер досын байлап, аузын жабады да, кемені басқаруға басқа біреуін тағайындайды. Бірақ кеме жүргізуші көп ұзамай арқанды жыртып, тағы да қарғыс айта бастайды. Экипаж жандарын жоғалту мүмкіндігінен қорқады, соққанда сиқырлы каноэді биік қарағайға қарай бағыттайды. Адамдар каноэден құлап, есінен танып қалады. Оқиғаның соңы әртүрлі нұсқаларда әртүрлі болады. Кейбір нұсқаларда жігіттер тозақ арқылы каноэмен ұшуға кесіледі. Олар әр Жаңа жыл қарсаңында аспанда пайда болады, бірақ бір нұсқадан басқа, барлығы Ібіліс (Люцифер) жасаған шарттардан құтылады. Бұл аңыздың бірнеше нұсқасы бар. Акадиялық нұсқасында балқының сабы бар. Ол үстіне көтерілгендердің санына қарай созылады. Тағы бір нұсқада, Ібіліс өзі кемені басқарады және кері сапарда қасақана ережелерді бұзуға тырысады, сол кезде олар өздерін құтқару үшін оны каноэден лақтырады. Ағылшын тілінде бұл аңыз «Каноэ» немесе «Бұлжытқан жабайы аңшылық» деп белгілі. Екінші атау «chasse galerie» сөзін дәл аудару үшін қолданылады, ол Канада француз тілінде белгілі; ал екінші термин әлдеқайда кең. Квебекте ең танымал нұсқасын Оноре Богран жазған. Бұл әйелдеріне бару үшін қайық ұрлау үшін Ібіліспен келісім жасаған Гатино ағаш кесушілерінің оқиғасы. Бірақ, саяхат кезінде тәкаппарлық жасамауға немесе шіркеу мұнараларының үстіндегі айқыштарға тимеуге ескертіледі және олар келесі күні таңғы сағат алтыға дейін қайта оралуға тиіс. Әйтпесе, жандарын жоғалтады. Оның нұсқасында Ібіліс (Люцифер) өте жомарт, жігіттерге зардапсыз және зақымсыз оралуға мүмкіндік береді. Бұл ертегі Эдвард Вудлидің 1931 жылы жарық көрген және 1938 жылы қайта басылған «Француз Канадасының аңыздары» атты француз-канадтық халық аңыздары жинағында жарияланған. Бұл оқиға «Шассе галереясын» жасағандардың бірінің естелігі ретінде айтылады. Жігіттер Сент-Морис қаласынан Сент-Жан қаласына саяхаттайды. Кері сапардағы апат вискиге байланысты деп есептеледі. Ағылшын тіліндегі «The Flying Canoe (La Chasse Galerie)» атты ертеректегі томды 1929 жылы J. E. LeRossignol жазып, McClelland & Stewart Publishers баспасы шығарған. Онда «Toronto Star Weekly және Canadian Home Journal-ге алғашқы басылымда жарияланған кейбір әңгімелерді жариялауға рұқсат бергені үшін» (басқа жарияланым туралы ақпарат жоқ) алғыс айтылады. 2015 жылы Торонтодағы Storefront театрында оқиғаның музыкалық театрлық нұсқасы қойылды. Ол екі Дора сыйлығын және екі Торонто театр сыншыларының сыйлығын жеңіп алды. 2016 жылы Soulpepper театры үлкен қойылым қойды.
Танымал мәдениетте
1991 жылы Канаданың 40 центтік пошта маркасы шығарылды («Сиқырлы каноэ» ретінде), ол осы аңызды бейнелейді (Канадалық Скотт #1334 немесе #1445), ол Канада халық аңыздары сериясының бір бөлігі болып табылады. Монреальдің «Ла-Ронде» ойын-сауық паркіндегі ең көне аттракциондардың бірі – «Ла-Питуне» осы аңызды шабыт көзі ретінде пайдаланады. Бұл қарапайым тісті аралы кеспе айналымы, бірақ жоғарыда ұшатын каноэ бейнесі көрсетілген, ал қорқып қалған адамдардың артында әйдіз тұр. Сондықтан ағаштан жасалған вагондардың артқы жағындағы биік орындық «әйдіздің тағы» деп аталады. 2016 жылғы маусымда жабылды. Бұл аңыз Квебектегі «Unibroue» сыра зауыты өндіретін «Maudite» сырасының таңбалық мотиві ретінде қолданылады. Ғылыми фантастика авторы Гордон Р. Диксон 1965 жылы «Өлмейтін» атты повесть жазды, ол кейіннен «Мутанттар» жинағына (1970 ж.) енгізілді. «La Chasse Gallerie» (жазылу қатесі оқиға бойына сақталған) деп аталатын ғарыш кемесін басқаратын франко-канад ғарышкері шетелдіктердің шабуылының құрбаны болады, нәтижесінде оның кемесі жүздеген жарық жыл қашықтыққа ұшып кетеді. Ол қайтуға тырысады, бірақ екі ғасырдан кейін адамдар кемеде ешкім жоқ, тек кемені ғана тауып құтқарады. Повесть кейіннен сол автордың «Мәңгілік адам» (1986) романына айналдырылды. Канаданың Ұлттық кино басқармасы «Ұшатын каноэ туралы аңыз» («La Chasse galerie») атты қысқаметражды анимациялық фильм түсірді. Клод Дюбуа «Rencontre de rêves» (1992) тікелей альбомында «Chasse Galerie» әнін орындайды. Бруно Пеллетье оны 2001 жылы төртінші Франкофония ойындарының ашылуында орындады. Квебек халық тобы «La Bottine Souriante» 1994 жылы «La Mistrine» альбомы үшін аңызға негізделген «Martin de la Chasse Galerie» әнін жазды. Әнші әнде әйдіз ұшатын каноэдегі адамдарды сот күніне дейін Монреаль аспанында маңғылыққа айыптайды. Монреаль халық-метал тобы «Blackguard» 2009 жылғы «Profugus Mortis» альбомының мұқабасында ұшатын каноэ суретін пайдаланды. Альбомға «The Last We Wage» әні енген, оның мәтіні осы аңызға негізделген. Ванкуверде өткен 2010 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының ашылу салтанатында скрипкашы Колин Майер отырған каноэ төбеден төмен түсірілді. Ұшатын каноэ Фредерик Бэктің 1981 жылғы анимациялық фильмі «Крак» та пайда болады.
Бейімделулер
C'est la Vie радио бағдарламасы 2001 жылдың 28 желтоқсанында Мэрилин Перингер баяндаған оқиғаны қайтадан жеткізді. Алғашқы көркем фильмге бейімделуі, Wild Run: The Legend (Chasse Galerie: La Légende) 2016 жылдың ақпан айында шықты. Оның сценарийін Гийом Виньо жазды, ал режиссерлік жұмысын Жан-Филипп Дюваль жүзеге асырды. Тайрон Савидж жазған, ал Джеймс Смит музыкасын және әндерін жазған сахналық пьеса 2016 жылы Торонтодағы Soulpepper Theatre Company компаниясымен қойылды.