Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ресейдің бірінші деңгейдегі әкімшілік бөлінісі
First level administrative division of Russia
Краснодар крайы (Краснода́рский край) — Ресейдің оңтүстік Кавказ аймағында орналасқан, Оңтүстік федералды округінің құрамына кіретін Ресейдің федералды субъектісі (край). Әкімшілік орталығы — Краснодар қаласы. Халық саны бойынша үшінші орында тұратын крайдың 2021 жылғы халық санауы бойынша халқы 5 838 273 адамды құрайды. Краснодар крайы ресми және бейресми түрде Кубань (Кубань) деп аталады, бұл термин Азов теңізі мен Кубань өзені арасында орналасқан Кубань тарихи аймағын білдіреді, және край аумағының көп бөлігі осы аймаққа кіреді. Солтүстік жағынан Ростов облысы, шығыс жағынан Ставрополь крайы, оңтүстік-шығыс жағынан Қарашай-Черкесиямен шектеседі, ал Адыгея — крайдың ішінде толығымен орналасқан анклав. Краснодар крайының оңтүстігінде Грузиямен және жартылай мойындалған Абхазия Республикасымен халықаралық шекарасы бар, ал батысында Керчь бұғазы арқылы аннексияланған Қырыммен шектеседі. Крайдың солтүстік бөлігі Дон даласына жатады, ал оңтүстік аймақтың Жерорта теңізі климаты оны танымал туристік орынға айналдырды. Новороссийск — Ресейдің Қара теңіздегі маңызды порты, «Батыр қала» атағын алған сирек қалалардың бірі, ал Сочи 2014 жылы XXII қысқы Олимпиада ойындарын қабылдады. Краснодар крайы Ресей теңіз флотының Қара теңіз флотының маңызды инфрақұрылымына ие.
Krasnodar Krai (Краснода́рский край, ) is a federal subject of Russia (a krai), located in the North Caucasus region in Southern Russia and administratively a part of the Southern Federal District. Its administrative center is the city of Krasnodar. The third most populous federal subject, the krai had a population of 5,838,273 as of the 2021 Census. Krasnodar Krai is formally and informally referred to as Kuban (Кубань), a term denoting the historical region of Kuban situated between the Sea of Azov and the Kuban River which is mostly composed of the krai's territory. It is bordered by Rostov Oblast to the north, Stavropol Krai to the east, Karachay Cherkessia to the south east, and Adygea is an enclave entirely within the krai. Krasnodar Krai shares an international border with Georgia and the partially recognized republic of Abkhazia to the south, and borders annexed Crimea to the west, across the Kerch Strait. The northern part of the krai belongs to the Don Steppe, while the southern region's Mediterranean climate has made it a popular tourist location. Novorossiysk is Russia's main port on the Black Sea, one of the few cities awarded the title of the Hero City,
and Sochi was the host of the XXII Olympic Winter Games in 2014. Krasnodar Krai is home to significant infrastructure of the Russian Navy's Black Sea Fleet.
География
Краснодар өлкесі Солтүстік Кавказдың оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан. Солтүстік-шығысында Ростов облысымен, шығысында Ставрополь өлкесі және Қарашай-Черкесиямен, оңтүстігінде Абхазия аймағымен (халықаралық деңгейде Грузияның бөлігі ретінде танылған) шекаралас. Адыгея Республикасы толығымен өлке аумағымен қоршалған. Өлкенің Тамань түбегі солтүстіктегі Азов теңізі мен оңтүстіктегі Қара теңіздің арасында жатыр. Батыс жағынан Керчь бұғазы өлке мен даулы Қрым түбегін бөліп тұрады, ол халықаралық деңгейде Украинаның бөлігі ретінде танылған, бірақ де-факто Ресейдің бақылауында. Климаты Жерорта теңізіне тән, ал оңтүстік-шығысында субтропикалық. (Азов теңізінің грекше атауынан). Б.з.д. VI ғасырында Понт гректері аймақтағы алғашқы қалаларды – Фанагорияны (қазіргі Сеннойға жақын) және Гермонассаны (Тамань түбегінде) – құрды. Олар скифтер мен синдерайлар сияқты көшпелі тайпалармен сауда жасады. 8-10 ғасырларда аймақ түркі халқы – хазарлардың билігінде болды. Олар бұрынғы кезде шығыстан Понтия-Каспий даласына қоныс аударған және иудаизмді қабылдаған деген болжам бар. 965 жылы Хазар қағанаты жеңілгеннен кейін Киев князі Святослав осы аймақты жаулап алып, Киев Русінің құрамына қосты. Содан кейін ол Тмутаракан княздығын құрды. Кейін, XI ғасырдың соңында Шығыс Рим империясының ықпалы күшейгеніне байланысты Тмутаракан княздығы Шығыс Рим императорларының билігіне көшті (1204 жылға дейін). Осы тарихи кезеңде черкестер алғаш рет кассогтар этнонимімен аталады. Мысалы, кассог князі Редедия "Игорьдің жорығы туралы әңгімеде" есімдері кездеседі. 1243-1438 жылдары қазіргі Кубань аумағы Алтын Орданың құрамында болды. Алтын Орда ыдырағаннан кейін Кубаньның бір бөлігі Крым хандығы, Черкесия және аймақты бақылаған Осман империясының билігінде болды. Ресей империясы орыс-түрік соғыстары кезінде Осман империясының аймақтағы қамқорлығына қарсы тұра бастады. 1783 жылғы сәуірде Қырым хандығы таратылғаннан кейін Екатерина II жарлығымен оң жақ Кубань және Тамань түбегі Ресей империясына қосылды. 1792-1794 жылдары қазақтар қазіргі Украинадағы Запорожьеден көшіп келіп, Қара теңіз аймағын құрды. Әкімшілік аймаққа "Қара теңіз казак әскерінің жері" мәртебесі берілді, оның орталығы Екатеринодар қаласы болды (1920 жылы большевиктер Краснодар деп атады). 1900 жылы аймақтың халқы шамамен екі миллион адамды құрады. 1913 жылы Кубань облысы астық өндірісі бойынша Ресейде екінші орынға, сатуға жарамды астық өндірісі бойынша бірінші орынға шықты. Ресей азамат соғысы кезінде 1918 жылғы 28 қаңтарда антикоммунистік Кубань халық республикасы құрылды. Ол қысқа мерзімге тәуелсіздік алғаннан кейін, 1920 жылғы мамыр айында Кеңес әскерлері Украинаны басып алғанға дейін Украина халық республикасымен одақ құруға тырысты. Краснодар өлкесі 1937 жылғы 13 қыркүйекте құрылды, осы кезде Ресейдің Азов-Қара теңіз өлкесі Краснодар өлкесі мен Ростов облысына бөлінді. 1996 жылғы 30 қаңтарда Краснодар өлкесі федералды үкіметпен билікті бөлісу туралы келісімге қол қойып, оған автономия берді. Бұл келісім 2002 жылғы 12 сәуірде жойылды.
Krasnodar Krai is located in the southwestern part of the North Caucasus and borders Rostov Oblast in the northeast, Stavropol Krai and Karachay Cherkessia in the east, and with the Abkhazia region (internationally recognized as part of Georgia) in the south. The Republic of Adygea is completely encircled by the krai territory. The krai's Taman Peninsula is situated between the Sea of Azov in the north and the Black Sea in the south. In the west, the Kerch Strait separates the krai from the contested Crimean Peninsula, internationally recognised as part of Ukraine but under de facto Russian control. the climate is Mediterranean or, in the southeast, subtropical. (after the Greek name for the Sea of Azov). During the 6th century BC, Pontic Greeks founded the area's first cities, such as Phanagoria (near modern Sennoy) and Hermonassa (on the Taman Peninsula), who traded with nomadic tribes including the Skuthai (Scythians) and Sindi. From the 8th to the 10th centuries, the area was dominated by the Khazars, a Turkic people who had earlier migrated from the east onto the Pontic Caspian Steppe, where a hypothesis claims that they converted to Judaism. After the defeat of the Khazar Khanate in 965 Kievan Prince Svyatoslav conquered the area, it came under the rule of Kievan Rus', and it then formed the Tmutarakan principality. Later, due to the increasing claims of the Eastern Roman Empire at the end of the 11th century, the Tmutarakan principality came under the authority of the Eastern Roman Emperors (until 1204). In that period of history, the Circassians were first mentioned, under the ethnonym Kassogs. For example, the Kassog Prince Rededya was mentioned in The Tale of Igor's Campaign. In 1243–1438, the current territory of the Kuban was part of the Golden Horde. After the latter's collapse, parts of Kuban were held under the Crimean Khanate, Circassia, and the Ottoman Empire, which dominated the region. The Tsardom of Russia began to challenge the protectorate of the Ottoman Empire in the area during the Russo Turkish wars. In April 1783, after the liquidation of the Crimean Khanate, right bank Kuban and Taman Peninsula were annexed to the Russian Empire by decree of Catherine II. In 1792–1794, the Cossacks moved there from Zaporizhzhia, now located in Ukraine, and formed the Black Sea Area troops, with the creation of a solid cordon line for the Kuban River and the marginalization of the neighboring Circassians. The administrative region was accorded the status of "Land of Black Sea Cossack Army", with its center in the city of Yekaterinodar (renamed Krasnodar by the Bolsheviks in 1920). In 1900, the region's population numbered around two million people. In 1913, the gross grain harvest Kuban region entered second place in Russia, for the production of marketable grain – in first place. During the Russian Civil War, the anti communist Kuban People's Republic was established on 28 January 1918. It sought union with the Ukrainian People's Republic during its brief independence until Soviet forces occupied the latter in May 1920. Krasnodar Krai was founded on 13 September 1937, when Azov Black Sea Krai of the Russian SFSR was split up in Krasnodar Krai and Rostov Oblast. On 30 January 1996 Krasnodar Krai signed a power sharing agreement with the federal government, granting it autonomy. This agreement would be abolished on 12 April 2002.
2012 жылғы су тасқыны
2012 жылдың 7 шілдесінде Краснодар өлкесінде түнгі нөсердің салдарынан кем дегенде 171 адам қаза тапты, бұл соңғы жеті жылдағы ең ауыр су тасқыны мен көшкінге айналды. Қырық сегіз сағат ішінде төрт немесе бес айдың жауын-шашын мөлшеріне тең жаңбыр жауды. Геленджикте тағы 10 адам қаза тапты, оның ішінде трансформатор суға құлап, электр тогынан бес адам көз жұмды, ал екеуі Новороссийск қаласында қаза болды. Ресей президенті Владимир Путин Крымск қаласына шұғыл кеңес үшін ұшып келді, ал Пермь өлкесінің билігі Қара теңіз жағажайындағы жазғы лагерьлерде демалып жүрген ондаған балаларды эвакуациялау үшін құтқару тобын жіберді. Әртүрлі инфрақұрылымдық жобаларға, оның ішінде жоғары жылдамдықты пойызға 50 миллиард доллардан астам қаражат жұмсалды. Аймақтағы ірі компаниялардың қатарында "Тандер", "Новороссметалл", "Автономды жылуэнергия компаниясы", "Газпром газ тарату Краснодар" және "Еврохим химиялық тыңайтқыштары" бар.
On July 7, 2012, at least 171 people died in Krasnodar Krai, after torrential rains overnight caused the worst flooding and landslides in more than seventy years. Over of rain – the typical amount for a four or five month period – was reported to have fallen within forty eight hours. Ten more deaths occurred in Gelendzhik, including five electrocuted when a transformer fell into the floodwater, and two in Novorossiysk. Russia's President Vladimir Putin flew to the area to hold emergency talks with officials in Krymsk, while authorities in Perm Krai dispatched a rescue team to evacuate dozens of children from the region, who had been staying at summer camps on the Black Sea coast. Over $50 billion has been spent on various infrastructure projects including a bullet train. Large companies in the region include Tander, Novorossmetal, Autonomous Heat Energy Company, Gazprom gas distribution Krasnodar, and Evrokhim Chemical Fertilizers.
Көлік
Ресей темір жолдарының бірнеше бағыты аймақтан өтіп, оны Абхазия, Украина және көрші Ресей облыстарымен байланыстырады. Сочи және Анапа сияқты курорт қалаларынан Краснодар арқылы Мәскеуге тікелей пойыз қатынасы бар, ол жазғы демалыс маусымында өте танымал. Сонымен қатар, қала маңындағы пойыздар да жүреді. Ресейдегі ең ұзын таулық тар темір жолы – Апшеронск тар темір жолы Краснодар өлкесі арқылы өтеді. Аймақта Краснодар халықаралық әуежайы, Сочи халықаралық әуежайы, Анапа әуежайы және Геленджик әуежайы сияқты бірнеше әуежай бар. Ірі порттар – Новороссийск және Туапсе. Азов теңізіндегі Эйск және Темрюк, ал Қара теңізіндегі Кавказ, Таман, Анапа, Геленджик және Сочи порттары да бар. Қырым көпірі Краснодар өлкесі мен Қырымды байланыстырады.
Several lines of Russian Railways cross the region and link it with Abkhazia, Ukraine, and neighboring Russian regions. There are direct trains from resort cities like Sochi and Anapa to Moscow, via Krasnodar, which become very popular during the summer vacation season. There are also suburb train connections. The Apsheronsk narrow gauge railway, the longest mountain narrow gauge railway in Russia, runs through Krasnodar Krai. There are several airports in the region, including Krasnodar International Airport, Sochi International Airport, Anapa Airport, and Gelendzhik Airport. The biggest ports are Novorossiysk and Tuapse. Others are Eisk and Temryuk on the Azov Sea, and Port Kavkaz, Taman, Anapa, Gelendzhik, and Sochi on the Black Sea. The Crimean Bridge connects Krasnodar Krai and Crimea.
Елді мекендер
Краснодар өлкесінің халқы Кубань өзенінің су жинау алабында шоғырланған, бұл дәстүрлі түрде казактардың жері болған (қазақтар тарихына қараңыз). Кубань казактары қазіргі таңда көбінесе этникалық орыстар саналады, бірақ олар өзінің осы аймақтағы маңызды азшылықтары болып табылады. Тарихи тұрғыдан алғанда, олар этникалық украиндер саналды және 20 ғасырдың басына дейін халық санағында өз тілдерін украин тілі деп көрсеткен (Кубань казактарының ұлттық идентификациясына қараңыз). Бұл өзгеріс Кубань казактарының ассимиляциялануы мен тарихи қуғын-сүргінге байланысты, бұл Ресей революциясы мен Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мәскеуге және коммунистік үкіметке деген адалдығы туралы сұрақтарға байланысты айқын байқалды. Аймақта кемінде 18 ғасырдан бері тұрып келе жатқан адыгейлер (жергілікті халық) және шаркас геноцидінен кейін жаппай қырылған халық, сондай-ақ армяндар (оның ішінде христиан хамшени және черкесогай) да басқа маңызды этникалық топтардың қатарына жатады.
The population of Krasnodar Krai is concentrated in the Kuban River drainage basin, which was traditionally Cossack land (see History of Cossacks). The Kuban Cossacks are now generally considered to be ethnic Russians, even though they are still an important minority in their own right in the area. Historically, they were considered to be ethnic Ukrainian, and reported their language as Ukrainian in censuses well into the 20th century (see National Identity of Kuban Cossacks). This change in identity is due to assimilation and historical persecution of the Kuban Cossacks, which was particularly prominent due to questions of their loyalty to Moscow and the Communist state during the Russian Revolution and First World War. Other notable ethnic groups include the Adyghe, who are the regions indigenous population and were nearly completely annihilated following the Circassian genocide, and the Armenians (including Christian Hamsheni and Cherkesogai), who have lived in the region since at least the 18th century.
Дін
2012 жылғы сауалнама бойынша Краснодар өлкесінің халқының 52,2% орыс православие шіркеуіне жатады, 3% - діни ұйымға жатпайтын христиандар, 1% - шіркеуге мүше болмайтын немесе орыс православиесінен басқа христиан дінін ұстанатындар, ал 1% - мұсылмандар. Бұдан өзге, халықтың 22% өзін "рухани, бірақ дінге қатысы жоқ" деп санайды, 13% атеист, ал 7,8% басқа діндерді ұстанады немесе сұраққа жауап берген жоқ.
According to a 2012 survey 52.2% of the population of Krasnodar Krai adheres to the Russian Orthodox Church, 3% are unaffiliated generic Christians, 1% are either Orthodox Christian believers who do not belong to church or members of non Russian Orthodox churches, and 1% are Muslims. In addition, 22% of the population declares to be "spiritual but not religious", 13% is atheist, and 7.8% follows other religions or did not give an answer to the question.