Кіріспе

Ресейдегі Краснодар өлкесінде орналасқан қала.

Бұл қала Краснодар өлкесінің ең ірі қаласы және әкімшілік орталығы. Қала Ресейдің оңтүстігіндегі Кубань өзенінің жағасында орналасқан, халқы 1 121 291 адамды құрайды, ал қалалық округте 1,226 миллионға жуық адам тұрады. Соңғы он жылда Краснодар халқы тез өсті, нәтижесінде Ресейдегі он үшінші ірі қалаға, сондай-ақ Ресейдің оңтүстігіндегі және Оңтүстік Федералдық округіндегі екінші ірі қалаға айналды. Қала 1793 жылы казактар салған бекініс ретінде пайда болды және оңтүстік Ресейдің сауда орталығы болды. Екінші дүниежүзілік соғыста қала ауыр зардаптарға ұшырады, бірақ соғыстан кейін қайта жаңартылды. Краснодар Ресейдің оңтүстігіндегі маңызды экономикалық орталық; 2012 жылы Forbes журналы Краснодарды Ресейдегі бизнес үшін ең қолайлы қала деп таныды. Краснодарда көптеген тамаша орындар бар, олардың ішінде Краснодар стадионы да бар. Қаланың басты әуежайы – Краснодар халықаралық әуежайы.

Атауы

Краснодар 1794 жылдың 12 қаңтарында (Грегориан күнтізбесі бойынша) Екатеринодар (Екатеринода́р) ретінде құрылған. Алғашқы атауы "Екатеринаның сыйы" деген мағынаны білдіреді, бұл Екатерина Ұлының Кубань аймағындағы жерді Қара теңіз казактарына (бұрынғы Запорожье казактарынан құрылған) және қаланың қамқоршысы саналатын Александриялық Әулие Екатеринаға сыйға тартқанын көрсетеді. 1867 жылы қала мәртебесі берілді. 1920 жылдың 7 желтоқсанында Қазан революциясының нәтижесінде Екатеринодар Краснодар (Қызылдардың сыйы) деп өзгертілді. Жаңа атау "Красно" (Красно – 'қызыл', яғни коммунистік, сонымен қатар 'әдемі' деген ескі/ поэзиялық мағынасы) және "дар" (дар – 'сыйлық') деген сөздерден тұрады.

Тарих

Қала 1793 жылы әскери лагерь ретінде пайда болды, кейіннен императорлық шекараларды қорғау және Черкасия үстінен Ресейдің үстемдігін орнату үшін казактар салған бекініс ретінде дамыды. Осман Түркиясы бұл таласқа қарсы шықты. 19 ғасырдың бірінші жартысында Екатеринодар Кубань казактарының ірі орталығына айналып, 1867 жылы қала мәртебесін алды. 1888 жылы қалада шамамен 45 000 адам тұрды, ол Оңтүстік Ресейдің маңызды сауда орталығына айналды. 1897 жылы Екатеринодарда Кубань казактарының 1696 жылы құрылғандығы саналатын екі жүз жылдық тарихын еске алу үшін обелиск орнатылды. Қала Кубань облысының Екатеринодарский бөлімінің әкімшілік орталығы болды. 1917-1922 жылдар аралығындағы Азамат соғысы кезінде қала бірнеше рет қолдан-қолға өтті, тікелей Қызыл Армия мен Добровольдық армияның бақылауына көшті. Көптеген Кубань казактары большевиктерге қарсы болғандықтан Ақ қозғалысты қолдады. 1918 жылдың 10 сәуірінде Ақ генерал Лавр Корнилов қаланы басып алды, бірақ бір аптадан кейін оның штабы орналасқан үйге большевиктердің артиллериялық снаряды түсіп, қаза тапты. 1932-1933 жылдардағы ашаршылық кезінде Краснодар халқының 14% -тен астамы қаза болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс әскерлерінің бөлімшелері 1942 жылдың 9 тамызынан 1943 жылдың 12 ақпанына дейін «Эдельвейс» операциясы аясында Краснодарды басып алды. Қала шайқастарда қирап, соғыстан кейін қайта жаңартылды. Неміс әскерлері, оның ішінде гестапо мен SS жасақтары мыңдаған еврейлерді, коммунистерді және күдікті партизандарды өлтірді. Оқ ату, дарға асу, өртеу және тіпті газ камералары қолданылды. 1943 жылдың жазында кеңес үкіметі нацистермен байланыс жасаған және соғыс қылмыстарына қатысқан өз азаматтарын да соттауды бастады. Алғашқы сот 1943 жылдың 14-17 шілдесінде Краснодарда өтті. Краснодар трибуналы сегіз адамды өлім жазасына кесті, олар шамамен 30 мың адамның алдында қала алаңында атқыланды. 1971 жылдың 14 маусымында қаладағы автобуста жарылыс болды, ақыл-сақасы дұрыс емес Питер Волынский жасаған, жанармай багіне қойылған портфель бомбасы жарылды. Салдарынан 10 адам қаза тауып, 20-90 адам жарақаттанды.

География

Краснодар - халық саны бойынша Краснодар өлкесінің ең ірі қаласы және астанасы, ал аумағы бойынша екінші орында. 2010 жылғы мәліметтер бойынша Ресейдегі 17-ші, ал 2021 жылғы мәліметтер бойынша 13-ші ірі қала. Қала Кубань өзенінің оң жағасында орналасқан. Ресей астанасы Мәскеуден оңтүстікке қарай 1300 шақырым қашықтықта жатыр. Қара теңіз батысқа қарай 120 шақырым жерде.

Климат

Кёппен климаттық жіктелімі бойынша Краснодар ылғалды субтропикалық климатқа (Cfa) ие, бұл ыстық жазғы ылғалды континенталды климатпен тығыз шектесетін, Нью-Йорк қаласының климатына өте ұқсас. Қыстары суық және ылғалды, қар жамылғысы тұрақсыз. Қаңтар, аймақтың ең суық айының орташа температурасы – . Қысқы ауа райы қалада үлкен өзгерістерге ұшырайды; температура бірнеше күнге дейін артуы мүмкін, бірақ Краснодар үшін температураның төмендеуі де сирек емес, өйткені қала суық желдерден таулармен қорғалмайды. Жаздар әдетте ыстық болады, шілде айының орташа температурасы – . Қала жыл бойына біркелкі тараған орташа шамамен жауын-шашын алады. Краснодар аймағында күшті дауылдар сирек кездеседі. Ең жоғары және ең төменгі температуралар тиісінше 1940 жылдың 11 қаңтарында және 2000 жылдың 30 шілдесінде тіркелген.

Демография

1897 жылғы императорлық санақ бойынша Краснодар, сол кезде Екатеринодар, 65 606 адамды құрады. Олардың ішінде 34 684 (52,9%) «Ұлы орыс» (орыс) тілінде сөйлеген, 25 112 (38,3%) «Кіші орыс» (украин) тілінде, ал 1 834 (2,8%) армян тілінде сөйледі. 1916 жылы Екатеринодар қаласының халқы 103 624 адамды құрады, оның ішінде 88 508 орыс (85,4%, кіші орыстарды қоса алғанда), 5 963 еуропалық (5,8%), 5 900 армян (5,7%) және басқа ұлт өкілдері болды. 1926 жылғы Кеңес санағы бойынша Краснодар халқы 82 818 орыс (51,17%), 48 511 украин (29,97%), 12 463 армян (7,70%), 2 948 белорусь (1,82%), 1 746 еврей (1,08%), 1 316 поляк (0,81%), 1 105 неміс (0,68%) және 1 007 грек (0,62%) тұрғызып, ал 9 929 адам (6,14%) басқа да аз ұлт өкілдеріне жатты. 1939 жылғы санақта украиндықтардың саны күрт азайды. Краснодарда 203 806 адам тұрды, олардың 177 579-ы орыс, ал 8 253-і украин болды. Армян халқы да 7 867 адамға дейін азайды. Санаққа дейін Краснодар халқы 1 099 344 адамды құрады, бұл 2010 жылғы санақтағы 744 995 адамнан көп.

Әкімшілік және муниципалдық мәртебе

Краснодар – крайдың әкімшілік орталығы. Әкімшілік-аумақтық бөлініс ретінде Краснодар қаласы Краснодар қалалық округі ретінде құрылған.

Негізгі көрікті жерлер

Краснодар қаласында 1928 жылы орыс инженері және ғалымы Владимир Григорьевич Шухов салған болат торлы гиперболоидты мұнара орналасқан; ол Краснодар циркінің жанында орналасқан. Басқа көрікті жерлерге Санкт-Катерина соборы, Мемлекеттік өнер мұражайы, Максим Горький атындағы парк пен театр, Краснодар филармониясының әдемі концерт залы (оңтүстік Ресейдегі ең жақсы акустикаға ие деп саналады), Мемлекеттік казак хоры және Краснодар циркі жатады.

Краснодардағы ең қызықты жер – Красная көшесі ("Қызыл, әдемі көше" деп аударылады). Краснодар қаласының көптеген көрнекті жерлері осы көшеде орналасқан. Көшенің басында Орталық концерт залын, ал соңында Аврора кино орталығын көруге болады. Красная көшесінің ортасында "Триумф аркасы" орналасқан. Театр алаңында Еуропадағы ең үлкен шашыраңқы фонтан орналасқан. Бұл фонтан Краснодар қаласының күніне арналған ресми салтанатты шарамен бірге 2011 жылдың 25 қыркүйегінде ресми түрде ашылды. Сонымен қатар, қалада танымал Краснодар паркі (Галицкий паркі деп те аталады) бар – қаланың солтүстік-шығысындағы Школьный шағын ауданында, Восточно Кругликовская және Герой Владислав Посадский көшелері арасында, "Краснодар" футбол клубының стадионының жанында орналасқан қалалық парк. Парк кәсіпкер Сергей Галицкийтің қаражаты есебінен салынды және 2017 жылдың 28 қыркүйегінде ашылды. Парктің ауданы 22,7 гектарды құрайды. Бұл Новороссийск орманнан екі есе үлкен! Паркте 2500-ден астам ағаш отырғызылған: емен, шотан, көктал, бонсай, терек, қарағай, лала гүлі, жапырақ, туя, сәнді алхоры.

Көлік

Ресейдің көптеген басқа ірі қалаларындағыдай, Краснодардағы жергілікті көліктің басты түрі – автомобиль. Алайда, көліктің балама түрлерін қолжетімді ету үшін күш-жігер жұмсалып жатыр, оның ішінде жеңіл рельстік жолдар (жобаланып жатыр), велосипед жолдары мен кең жаяу жолдар салынуда. Краснодардағы қоғамдық көлік автобустардан, троллейбустардан, трамвайлардан және маршруткалардан (маршруттық таксилерден) тұрады. Электр желілерімен қуат алатын троллейбустар мен трамвайлар – Краснодардағы қоғамдық көліктің негізгі түрі, қалада метро жоқ. Басты әуе тасымалдаушысы Краснодар халықаралық әуежайындағы «Кубань» әуе компаниясы болған, бірақ ол 2012 жылы жабылды. Қазіргі таңда «Аэрофлот» және «Россия» әуе компаниялары бастыларын құрайды. Қаладағы ірі қонақүйлердің қатарында «Интурист», «Москва» және «Платан» қонақүйлері бар. Краснодар, көптеген еуропалық елдер сияқты, 220 В / 50 Гц желісімен және екі дөңгелек штепсельді розеткалармен жабдықталған. Краснодарда екі теміржол стансасы бар: Краснодар-1 және Краснодар-2.

Білім

Краснодар қаласында 15 гимназия (академиялық орта мектептер), 5 лицей (жоғары білім беретін колледждер), 110 жалпы білім беретін мектеп және 20 мамандандырылған мектеп, сондай-ақ 7 мемлекеттік емес лицей мен мектеп бар. Қалада көптеген жоғары оқу орындары бар, оның ішінде бірнеше мемлекеттік университеттер (Кубань мемлекеттік университеті, Кубань мемлекеттік технологиялық университеті, Кубань мемлекеттік аграрлық университеті, Кубань мемлекеттік медицина университеті және т.б.). Басқа университеттер: Краснодар маркетинг және әлеуметтік технологиялар университеті.

Елтаңба

Екатеринодар гербін 1841 жылы казак есаулы Иван Черник енгізді. Ортадағы "Е" әрпі Екатерина II патшайымды (орысша Екатерина II) білдіреді. Гербте қаланың негізі қаланған күні, Императорлық екі басты бүркіт (Қара теңіз казактарына патшаның қолдауын көрсетеді), казак атаманының булавасы, Екатеринодар бекінісі және Екатерина II, Павел I, Александр I және Николай I аттарының бас әріптері – "Е", "П", "А" және "Н" жазылған тулар бейнеленген. Қалқанның шортына орналасқан сары жұлдыздар қала төңірегіндегі 59 Қара теңіз станицасын көрсетеді.