Кіріспе

Көпсалалық сала

Жылжымайтын мүлік және ғимараттарға қатысты логистика мен басқа да қолдау қызметтерін тиімді және нәтижелі ұсынуға бағытталған кәсіби басқару саласы – бұл жасыл үй шаруашылығы немесе жасыл үй шаруашылығы (FM). Халықаралық стандарттау ұйымы (ISO) анықтағандай, ол адамдар, орын, процестер және технологияны біріктіру арқылы салынған ортаның функционалдығын, жайлылығын, қауіпсіздігін және тиімділігін қамтамасыз ету үшін көптеген салаларды қамтиды. Мамандық Global Facility Management Association (Global FM) мүше ұйымдары арқылы сертификатталады.

Тарих

"Жылжымайтын мүліктерді басқару" термині 1960 жылдары IBM-нің түлегі және "Электрондық деректер жүйелерінің" (Electronic Data Systems) негізін қалаушы Росс Перо тарапынан IT жүйелерінің желілік басқаруына сілтеме жасап қолданылды, және бұл коммерциялық кеңістікті басқарудың барлық элементтерін қамтуға дейін кеңейді. Жылжымайтын мүліктерді басқару, стратегиялық ұйымдық жоспарлау процестерінің ажырамас бөлігі ретінде 1979 жылы Herman Miller компаниясы демеушілігімен өткен конференцияда көрсетілді. 1986 жылы Ұлыбританияда бірінші кәсіби FM ұйымы құрылды, ол "Жылжымайтын мүліктерді басқарушылар қауымдастығы" (Association of Facility Managers, AFM) болып аталды. Мысалдар: жылжымайтын мүлік, ғимараттар, техникалық инфрақұрылым, жылыту, вентиляция және кондиционерлеу (HVAC), жарықтандыру, көлік, IT қызметтері, жиһаз, тазалау, аумақты күтіп ұстау және басқа да пайдаланушыға арналған жабдықтар мен құралдар. 2017 жылдың сәуір айында Халықаралық стандарттау ұйымы ISO 41011:2017 стандартын жариялады, ол жылжымайтын мүліктерді басқаруды "салынған ортада адамдарды, орынды және процесті біріктіретін ұйымдық функция, мақсаты – адамдардың өмір сүру сапасын жақсарту және негізгі бизнестің өнімділігін арттыру" деп анықтайды. ISO анықтамасы BIFM тарапынан 2017 жылдың тамызында ресми түрде қабылданды.

Аккредиттелген академиктер

Жабдықтарды басқару білім беру, оқыту және кәсіби біліктілікпен қамтамасыз етіледі, олар көбінесе FM институттары, университеттер және қауымдастықтармен үйлестіріледі. Бакалавриат және магистратура деңгейлерінде бағдарламалар бар. Жабдықтарды басқару 1990 жылдардан бері танылған академиялық пән болып табылады. Еуропадағы алғашқы FM зерттеу жұмыстары Ұлыбритания, Нидерланды және Скандинавия елдерінің университеттерінде басталды, онда академиялар ғылыми-зерттеу орталықтарын қаржыландырып, бакалавр, магистр және PhD дәрежелеріндегі курстарды құруға кірісті. Алғашқы еуропалық FM зерттеу орталықтарына 1990 жылы Глазго қаласында құрылған Жабдықтарды басқару орталығы (CFM), Делфт технология университетіндегі Адамдар мен ғимараттар орталығы және Норвегия ғылым және технология университетіндегі Метаморфоз кіреді. Шри-Ланканың Моратува университетінің сәулет факультеті 2006 жылдан бері Жабдықтарды басқару мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін ұсынады. 2018 жылы EUROFM құрамында 50 университет және ғылыми-зерттеу мекемесі болды. Немецкий объектілерді басқару қауымдастығы (GEFMA) Германиядағы 16 университет пен қолданбалы ғылымдар университетіндегі FM оқу бағдарламалары мен курстарын сертификаттады. 2021 жылғы мәліметтер бойынша IFMA АҚШ, Шри-Ланка, Оңтүстік Корея, Сингапур, Германия, Швеция, Гонконг, Ирландия және Нидерландыда университет бағдарламаларын аккредиттейді.

Жабдықтар менеджерінің рөлі

Жасыма менеджерлері (ЖМ) бизнес функцияларының арасында жұмыс істейді. ЖМ-нің басты міндеті – адамдардың қауіпсіздігі мен денсаулығын сақтау. Жасыма менеджерлері екі деңгейде жұмыс істеуі керек: стратегиялық және тактикалық: клиенттерге, тұтынушыларға және соңғы пайдаланушыларға олардың шешімдерінің жайғастыруға, қызметтерге, шығындарға және бизнес тәуекелдеріне тигізетін әсерін түсінуге көмектесу. Операциялық деңгейде: пайдаланушылардың жұмыс істеуі үшін корпоративтік және шығынды тиімді ортаны қамтамасыз ету.

ЭҚЖ: қоршаған орта, денсаулық және қауіпсіздік

Ұйымдағы FM бөлімі көптеген қоршаған орта және қауіпсіздік мәселелерін анықтау, талдау, бағалау, бақылау және басқаруға міндетті. Мұны орындамау жұмысшылардың ауруына, жарақат алуына, бизнестің жоғалуына, қудалауға және сақтандыру талаптарына алып келуі мүмкін, сондай-ақ денсаулыққа қауіпті жағдайларға әкелуі мүмкін. Қауіпсіздік ережелерін бұзу туралы жағымсыз жариялымдар клиенттер мен инвесторлардың бизнеске деген сеніміне де әсер етуі мүмкін.

Өрт қауіпсіздігі

Өрттен туындаған қауіп адам өміріне қатысты ең жоғары тәуекелдердің бірі болып табылады, сонымен қатар мүліктің зақымдануына немесе кәсіпкерлік қызметтің тоқтауына әкелуі мүмкін. Ғимаратты басқару бөлімі ғимараттың барлық өрт қауіпсіздігі жабдықтары мен жүйелеріне техникалық қызмет көрсету, тексеру және сынақ жүргізеді, сондай-ақ сәйкестік туралы тіркемелер мен сертификаттарды сақтайды.

Қауіпсіздік

Қызметкерлерді және бизнесті қорғау жиі ғимараттарды басқару бөлімінің құзырында болады, әсіресе қауіпсіздік жабдықтарының техникалық қызмет көрсетуі. Күзетшілердің жұмыс істеуі жеке бөлімнің бақылауында болуы мүмкін.

Техникалық қызмет көрсету, сынақ және тексеру

Жөндеу, сынақтан өткізу және тексеру кестелері нысанның заңнамалық талаптарға сәйкес қауіпсіз және тиімді жұмыс істеуін қамтамасыз ету, жабдықтардың қызмет ету мерзімін ұзарту және бұзылу қаупін азайту үшін қажет. Жұмыс жоспарланады, көбінесе компьютерлік нысанды басқару жүйесі (CAFM) пайдаланылады. Ғимараттарды күтіп ұстау – ғимараттар мен олардың құрамдас бөліктерін күтіп ұстау және жақсарту үшін қажетті алдын алу, жөндеу және жаңарту жұмыстарын қамтиды. Бұл жұмыстарға бояу және әрлеу, ағаш өңдеу, сантехника, шыны орнату, сылақ жұмыстары және плитка төсеу сияқты салалар кіруі мүмкін. Ғимараттар техникалық қызмет көрсету қажеттілігін азайту мақсатында жобалануы мүмкін.

Тазалау

Тазалау жұмыстары көбінесе жұмыс уақытынан тыс жүргізіледі, бірақ жұмыс кезінде дәретханаларды тазалау, тұтыну материалдарын (мысалы, дәретхана қағазы, сабын) толықтыру, қоқыс жинау және жедел жағдайларға ден қою күнделікті, апталық және айлық жоспар бойынша жүзеге асырылады.

Операциялық

Ғимаратты басқару бөлімі ғимараттың күнделікті жұмыс істеуіне жауапты; бұл міндеттер сырттан орындалуы немесе тікелей жұмысқа алынған қызметкерлермен атқарылуы мүмкін. Бұл саяси мәселе, бірақ көптеген жағдайларда дереу жауап қажет болғандықтан, ғимарат басқарушысы күнделікті есептерді немесе мәселені жоғары деңгейге жеткізу процедурасын жиі қажет етеді. Кейбір мәселелерді тек кезеңдік күтіммен шешу жеткіліксіз, мысалы, бизнестің өнімділігін тоқтатуға немесе кедері келтіруге немесе қауіпсіздікке қатысты мәселелер. Олардың көпшілігі ғимаратты басқарудың «көмек бюросы» арқылы шешіледі, қызметкерлер телефон немесе электрондық пошта арқылы хабарласа алады. Көмек бюросына түсетін шақыртуларға басымдық беріледі, бірақ бұл жай ғана тым ыстық немесе тым суық болуы, шамдардың жұмыс істемеуі, көшіргіштің қағылуы, кофе төгілуі немесе автоматтардың істен шығуы сияқты қарапайым нәрселер де болуы мүмкін. Көмек бюролары кездесу залдарына, тұрақ орындарына және басқа да көптеген қызметтерді брондау үшін пайдаланылуы мүмкін, бірақ бұл көбінесе ғимаратты басқару бөлімінің ұйымдастырылу тәсіліне байланысты. Ғимараттар көбінесе «жұмсақ» қызметтер, мысалы, қабылдау және пошта бөлмесі, және «қатты» қызметтер, мысалы, механикалық, өрттен қорғау және электрмен жабдықтау жүйелері сияқты екі бөлімге бөлінеді. Климаттың өзгеруіне байланысты FM провайдерлері қоршаған орта, әлеуметтік және басқару талаптарын сақтау мәселелеріне көбірек назар аударуда.

Бизнестің үздіксіздігін жоспарлау

Барлық ұйымдарда өрт немесе ірі бұзылулар болған жағдайда бизнесті жылдам қалпына келтіру үшін үздіксіздік жоспары болуы тиіс. Ірі ұйымдарда қызметкерлердің қазіргі қызметіндей етіп құрылған басқа орынға көшуі мүмкін. Егер бизнесті қалпына келтіру орнына көшіру қажет болса, ғимараттарды басқару бөлімі маңызды рөл атқаратын бөлімдердің бірі болады.

Дүниежүзілік нысандарды басқару күні

2009 жылдан бері Global FM жыл сайынғы Дүниежүзілік ғимараттар мен жабдықтарды басқару күнін "Дүниежүзілік FM күні" деп өткізіп келеді. 2022 жылғы 22 мамырдағы Дүниежүзілік FM күнінің тақырыбы "Тұрақты болашақты басқару" болды; осы күннің мақсаты – "жұмыс орындалары мен ғимараттарды басқару мамандарының және бүкіл саланың әлемдік бизнеске қосқан маңызды үлесін мойындау және құрметтеу".