Джон Робинсон Джефферс: Американдық ақын және табиғатты қорғаушы

Кіріспе

Джон Робинсон Джефферс (1887–1962) – американдық ақын, Калифорнияның орталық жағалауы туралы шығармаларымен танымал. Джефферстің поэзиясының көп бөлігі повесть және эпикалық түрде жазылған. Дегенмен, ол сонымен қатар қысқа өлеңдерімен де белгілі және экологиялық қозғалыстың символы саналады. Белгілі бір топтарда ықпалды және жоғары бағаланған Джефферс өзінің "адамдық емес" (inhumanism) философиясының негізінде, жанжалды еңсеру үшін адамдардың мүдделерін шексіз бірлікке бағыну қажет деп есептеді. Осы себепті ол АҚШ-тың Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысуына қарсы болды, бұл АҚШ соғысқа кіргеннен кейін қырқыс пікірталас тудырды.

Өмір

Джефферс 1887 жылдың 10 қаңтарында Пенсильвания штатының Аллегени қаласында (қазір Питтсбургтің бөлігі) дүниеге келді. Ол пресвитериан дін қызметкері, ежелгі тілдер мен Киелі кітап тарихын зерттеуші доктор Уильям Гамильтон Джефферс пен Энни Робинсон Таттлдың ұлы болды. Оның інісі Гамильтон Джефферс, Лик обсерваториясында жұмыс істеген танымал астроном еді. Джефферс жастық шағында Еуропаны аралап, Германия, Франция және Швейцарияда білім алды. Ол классикалық әдебиеттерді, грек және латын тілдерін жақсы меңгерді. Он екі жасқа келгенде, ол ағылшынмен қатар неміс және француз тілдерінде еркін сөйлей білді. 18 жасында Оксидентал колледжін бітіріп, бакалавр дәрежесін алды. Колледжде оқыған кезінде ол табиғатқа құштар және мектептің әдеби қоғамдарында белсенді қатысты. Оксиденталдан кейін Джефферс Оңтүстік Калифорния университетіне (USC) түсіп, бастапқыда әдебиет, содан кейін медицинаны оқыды. 1906 жылы Уна Колл Кустермен танысты; ол одан үш жас үлкен, аспирант және Лос-Анджелестегі адвокат Эдвард Г. (Тед) Кустердің әйелі еді. Джефферс пен Уна Кустер ғашық болды; 1910 жылы Тед Кустер олардың қарым-қатынасын білді. Джефферс USC медициналық институтын тастап, Сиэтлдегі Вашингтон университетінде орман шаруашылығы факультетіне оқуға түсті, бірақ бір семестрден кейін оқуын тастап, Лос-Анджелеске қайтып келді. 1912 жылы бұл оқиға Лос-Анджелес Таймс газетінің бірінші бетінде жарияланып, үлкен жанжал тудырды. Уна жағдайды уақытша тоқтату үшін біраз уақыт Еуропада болды, содан кейін ғашықтар Унаның ажырасуын күтіп, Вашингтон көлінің жағасында бірге тұрды. Олар 1913 жылы үйленді, содан кейін алты аптаға Ла-Холлаға, Калифорнияға, ал 1914 жылы Кармелге көшіп барды, онда Джефферс кейін Тор Хаус және Хоук Тауэрді салдырды. 1913 жылы дүниеге келгеннен кейін бір күнде қайтыс болған қызы болды, ал 1916 жылы егіз ұлдары Доннан мен Гарт дүниеге келді. Уна 1950 жылы рактан қайтыс болды. Джефферс 1962 жылдың 20 қаңтарында қайтыс болды; оның өлімі туралы хабар 1962 жылдың 22 қаңтарындағы New York Times газетінде жарияланды.

Jeffers was born January 10, 1887, in Allegheny, Pennsylvania (now part of Pittsburgh), the son of Reverend Dr. William Hamilton Jeffers, a Presbyterian minister and scholar of ancient languages and Biblical history, and Annie Robinson Tuttle. His brother was Hamilton Jeffers, a well known astronomer who worked at Lick Observatory. Jeffers traveled through Europe during his youth and attended school in Germany, France, and Switzerland. An outstanding student, he was instructed in the classics and Greek and Latin language and literature. By age twelve, he was fluent in German and French as well as English. He earned his bachelor's degree from Occidental College at age 18. While attending college, he was an avid outdoorsman and active in the school's literary societies. After he graduated from Occidental, Jeffers went to the University of Southern California (USC) to study at first literature, and then medicine. He met Una Call Kuster in 1906; she was three years older than he, a graduate student, and the wife of a Los Angeles attorney, Edward G. (Ted) Kuster. Jeffers and Una Kuster became lovers; Ted Kuster discovered their affair in 1910. Jeffers dropped out of USC medical school and enrolled as a forestry student at the University of Washington in Seattle, a course of study that he abandoned after a semester, at which time he returned to Los Angeles. By 1912 the affair became a scandal, reaching the front page of the Los Angeles Times. Una spent some time in Europe to quiet things down, then the lovers lived together by Lake Washington to await the completion of Una's divorce. The two were married in 1913, then moved to La Jolla, California for six weeks, and finally Carmel, California in 1914, where Jeffers later constructed Tor House and Hawk Tower. The couple had a daughter who died a day after birth in 1913, and then twin sons, Donnan and Garth, in 1916. Una died of cancer in 1950. Jeffers died January 20, 1962; an obituary can be found in the New York Times from January 22, 1962.

Тор үйі

1920-1930 жылдары, өзінің танымалдылығының шарықталу кезеңінде Джефферс қатал мінезді, табиғатқа бейім адам ретінде танымал болды, ол көбінесе жалғыз өмір сүрді және жабайы табиғаттың қиындықтары мен сұлулығы туралы жазды. Ол өмірінің көп бөлігін Калифорния штатының Кармель қаласында, өз қолымен салған гранит үйінде өткізді, оны "Тор үйі" деп атады. "Тор" – тік жар немесе қарау орны деген мағына беретін термин. Джефферс пен Уна Тор үйі тұрғызылатын жерді сатып алуға дейін Кармельде екі коттеджді жалға алып, Тор үйіне жақын жердегі "торлар" маңында жиі серуендеп, пикниктер ұйымдастырды. Тор үйінің бірінші бөлігін, екі қабатты шағын коттеджді салу үшін Джефферс жергілікті шебер Майкл Дж. Мерфиді шақырды. Ол Мерфимен бірге жұмыс істеді және осы қысқа, бейресми оқу кезеңінде тас қалау өнерін меңгерді. Джефферс өмірі бойы Тор үйіне жаңа қосымшалар жасап, таңертең жазып, түстен кейін үймен айналысты. Оның көптеген өлеңдері оның өмірінде тас пен құрылыстың қаншалықты әсерлі болғанын көрсетеді. Кейін ол осы жерге "Бүркіт мұнарасы" деп аталатын төрт қабатты үлкен тас мұнара салды. Өмірінің осы кезеңінде ол Ирландияға бармағанымен, Бүркіт мұнарасы Фрэнсис Джозеф Биггердің Даун графтығындағы Ардглас қаласындағы "Сэан қамалынан" үлгі алған болуы мүмкін, бұл өз кезегінде Уильям Батлер Йейтстің ақындар мұнарасын – Тхор Бэллилиді таңдауына ықпал еткен. Тор үйінің құрылысы 1950 жылдардың соңы мен 1960 жылдардың басында жалғасты, және оны оның үлкен ұлы аяқтады. Аяқталған үй оның ұрпақтары оны тарихи сақтау үшін Ансел Адамс құрған Тор үйі қорына тапсырғанға дейін отбасылық резиденция ретінде пайдаланылды. Романтикалық готикалық мұнара Джефферс құрылыс жұмыстарын жүргізіп жатқанда пайда болған және құрылысы аяқталған күні жоғалып кеткен бүркіттің құрметіне аталды. Бұл мұнара ирланд әдебиеті мен тас мұнараларды ұнататын әйелі Унаға сыйлық болды. Унаның екінші қабаттағы арнайы бөлмесінде оның сүйікті заттары, суретші Эдвард Уэстонның Джефферстің суреттері, Шеллидің қабірінен әкелінген өсімдіктер мен құрғатылған гүлдер, сондай-ақ оның ойнағанды жақсы көретін палисандрдан жасалған мелодеон сақталған. Мұнараның ішінде жасырын ішкі баспалдақ та болды, ол оның кішкентай ұлдары үшін үлкен қуаныш сыйлады.

In the 1920s and 1930s, at the height of his popularity, Jeffers was famous for being a tough outdoorsman, living in relative solitude and writing of the difficulty and beauty of the wild. He spent most of his life in Carmel, California, in a granite house that he built with his own hands which they named "Tor House". Tor is a term for a craggy outcrop or lookout. Before Jeffers and Una purchased the land where Tor House would be built, they rented two cottages in Carmel, and enjoyed many afternoon walks and picnics at the "tors" near the site that would become Tor House. To build the first part of Tor House, a small, two story cottage, Jeffers hired a local builder, Michael J. Murphy. He worked with Murphy, and in this short, informal apprenticeship, he learned the art of stonemasonry. He continued adding on to Tor House throughout his life, writing in the mornings and working on the house in the afternoons. Many of his poems reflect the influence of stone and building on his life. He later built a large four story stone tower on the site called "Hawk Tower". While he had not visited Ireland at this point in his life, it is possible that Hawk Tower is based on Francis Joseph Bigger's 'Castle Séan' at Ardglass, County Down, which had also in turn influenced William Butler Yeats' choice of a poets tower, Thoor Ballylee. Construction on Tor House continued into the late 1950s and early 1960s, and was completed by his eldest son. The completed residence was used as a family home until his descendants decided to turn it over to the Tor House Foundation, formed by Ansel Adams, for historic preservation. The romantic Gothic tower was named after a hawk that appeared while Jeffers was working on the structure, and which disappeared the day it was completed. The tower was a gift for his wife Una, who had a fascination for Irish literature and stone towers. In Una's special room on the second floor were kept many of her favorite items, photographs of Jeffers taken by the artist Edward Weston, plants and dried flowers from Shelley's grave, and a rosewood melodeon which she loved to play. The tower also included a secret interior staircase – a source of great fun for his young sons.

Өлең шығармашылығы

Осы кезеңде Джефферс ұзын повестьтік, бос өлеңдерін жариялап, ұлттық әдеби ортаны дүрліктірді. «Тамар» және «Роандық тайынша» сияқты осы өлеңдер Джефферсті ежелгі грек ақындарынан еске түсіретін эпикалық форманың шебері ретінде таныстырды. Бұл өлеңдер инцест, кісі өлтіру және әке өлтіру сияқты көңіл көтеруге келмейтін тақырыптарға толы болды. Джефферстің қысқа өлеңдеріне «Жарақаттанған бүркіттер», «Жалғыз желі» және «Нұрлы, қурап бара жатқан республика» кіреді. Оның физикалық әлеммен күшті байланысы көбінесе қатыгез және апаттық өлеңдерде бейнеленеді, ол өркениеттің теріс әсері деп санайтын нәрсеге қарағанда табиғат әлемін жоғары қоятынын көрсетеді. Джефферс өлеңде метрдің маңызды бөлігі екенін қабылдамады және Марианна Мур сияқты, өлеңдерінің метрі жоқ, бірақ «күшті буырқанған дыбыстармен» жазылғанын айтты. Ол метрдің поэзияға адам қосымша екенін және оның мәнісінің бір бөлігі емес деп сенді. Джефферстің эпикалық формадағы алғашқы табысынан кейін көптеген кітаптар жарық көрді, соның ішінде Эврипидтің «Медея» пьесасының бейімделуі, ол Джудит Андерсоннің қатысуымен Бродвейде сәтті қойылды. Джордж Стерлинг пен Джефферс жақын дос болды. Ақын Эдгар Ли Мастерс және одан ұзағырақ Бенджамин Де Кассерес хат алмасып тұрды. Джефферс Д. Х. Лоуренспен Мейбл Додж Луханның Таос округінде кездесті; олардың қарым-қатынасының қаншалықты жақсы болғаны туралы әртүрлі мәліметтер бар. Кармельде Джефферс шағын, бірақ адал жанкүйерлер тобының орталық тұлғасына айналды. Ол өзінің атақ-даңқының шыңында «Time» журналының мұқабасында бейнеленген азау ақындардың бірі болды. Ол Конгресс кітапханасында өлең оқуға шақырылды және қайтысынан кейін АҚШ пошта маркасына түсірілді. Джефферстің 1948 жылғы «Қос балта және басқа өлеңдер» жинағында Екінші дүниежүзілік соғысқа АҚШ-тың қатысуын сынаған бірнеше өлеңдер болды, ал оның «Random House» баспасы кейбір өлеңдерді жойды және Джефферстің көзқарастары баспа компаниясының көзқарастарынан өзгеше екенін атап өтті. Кітапты Ивор Винтерс және Кеннет Рексрот сияқты бірнеше сыншылар теріс бағалады. 1977 жылға қарай Джефферстің күдігі дұрыс болғандай көрінді және «Liveright» баспасы «The Double Axe & Other Poems» кітабын, он бір жасырылған өлеңдермен бірге, Джефферстің қайтысынан кейін басты жақтаушысы және поэзиялық ізбасары Уильям Эверсонның маңызды кіріспесімен жариялады. Елуінші жылдарда және одан кейін Джефферс табиғат әлемінің құндылығы мен құқықтары үшін маңызды дауыс болды, экологиялық қозғалыс күшейген кезде. Оның ұзақ жылдар бойы досы болған фотограф Ансел Адамс, сондай-ақ Эдвард Уэстон оның жақтастары болды.

During this time, Jeffers published volumes of long narrative blank verse that shook up the national literary scene. These poems, including Tamar and Roan Stallion, introduced Jeffers as a master of the epic form, reminiscent of ancient Greek poets. These poems were full of controversial subject matter such as incest, murder and parricide. Jeffers's short verse includes "Hurt Hawks," "The Purse Seine" and "Shine, Perishing Republic." His intense relationship with the physical world is described in often brutal and apocalyptic verse, and demonstrates a preference for the natural world over what he sees as the negative influence of civilization. Jeffers did not accept the idea that meter is a fundamental part of poetry, and, like Marianne Moore, claimed his verse was not composed in meter, but "rolling stresses." He believed meter was imposed on poetry by man and not a fundamental part of its nature. Many books followed Jeffers's initial success with the epic form, including an adaptation of Euripides' Medea, which became a hit Broadway play starring Dame Judith Anderson. George Sterling and Jeffers were good friends. Fellow poets Edgar Lee Masters and, longer, Benjamin De Casseres, were correspondents. Jeffers encountered D. H. Lawrence in Mabel Dodge Luhan's circle at Taos; reports of how well they got along vary. In Carmel, Jeffers became the focal point for a small but devoted group of admirers. At the peak of his fame, he was one of the few poets to be featured on the cover of Time magazine. He was asked to read at the Library of Congress, and was posthumously put on a U. S. postage stamp. Jeffers' 1948 collection, The Double Axe and Other Poems (1948), included several poems critical of American involvement in the Second World War and his publisher, Random House, suppressed some poems and included a note that Jeffers' views were not those of the publishing company. The book was negatively reviewed by several critics, including poets Yvor Winters and Kenneth Rexroth. By 1977 Jeffers' reservations seemed prescient and Liveright published The Double Axe & Other Poems including Eleven Suppressed Poems, with an important introduction by William Everson, Jeffers' major posthumous advocate and poetic adherent. Throughout the fifties and afterward Jeffers figured as an important voice for the worth and rights of the natural world, as the environmental movement gathered strength. His long time friend, the photographer Ansel Adams, was a close ally in this, as was Edward Weston.

Адамгершілік

Джефферс "адамдықсыздық" деген сөзді ойлап тапты: адамзаттың "нәрселердің таңғажайып сұлулығына" тым өзімшіл және бейжай екендігіне сенім. "Кармель нүктесі" поэмасында Джефферс адамдарды "өзін-өзі орталықтан шығаруға" шақырды. "Қос балта" еңбегінде Джефферс "адамдықсыздықты" "адамнан 'адам емес' нәрсеге назар аудару мен маңыздылықты өзгерту; адамдық солипсизмді қабылдамау және транс-адамдық ұлылықты тану" деп нақты сипаттады. Осы ойлау және сезіну тәсілі мизантропиялық та, пессимистік те емес. Ол мінез-құлық қағидасы ретінде ақылға қонымды шегініс ұсынады, махаббат, жек көру және қызғаныш орнына. Ол діни сезімге ұлылық сыйлайды және біздің ұлылыққа таңдану және сұлулыққа қуану қажеттілігімізді қанағаттандырады. Робинсон Джефферстің адалдығы еңбегінде, Джефферс туралы оның жақын туыстары емес, басқа біреу жазған алғашқы терең зерттеуде, ақын және сыншы Дж. Рэдклиф Сквайерс әлемнің сұлулығы мен адамзаттың әлеуетті сұлулығын қалай үйлестіру мәселесін қарастырады: "Джефферс бізден әлемге тікелей қарауды сұрады. Ол бізге материализмнің өз хабары, өз маңызы және өз тыныштығы бар екенін айтты. Бұл хабар, маңыз және тыныштық гуманизмнен өзгеше. Гуманизм бізге неліктен қиналатынымызды жақсы түсіндіреді, ал материализм қиналудың қалай болатынын үйретеді."

Ықпал

Оның өлеңдері көптеген тілдерге аударылып, бүкіл әлемде жарияланды. АҚШ-тан тыс жерлерде ол Жапония мен Чехияда ең танымал. Уильям Эверсон, Эдвард Эбби, Роберт Макдауэлл, Гэри Снайдер және Марк Джарман – Джефферстің шығармаларына әсер еткен соңғы авторлардың кейбіреуі. Чарльз Буковски Джефферстің өзінің сүйікті ақыны екенін айтқан. Польша ақыны Чеслав Милош та Джефферстің поэзиясына қызығушылық танытып, оның бірнеше өлеңін аударушы ретінде жұмыс істеді. Джефферс чех тіліне аудармашысы және насибгері, ақын Камил Беднармен де хат алмасты. Жазушы Пол Муни (1904–1939), американдық үнділер туралы сарапшы Джеймс Мунидің (1861–1921) ұлы және саяхатшы-жазушы Ричард Холлибертонның (1900–1939) әріптесі, "әрқашан өзімен бірге (Джефферстің бір томын) алып жүретін, темекішіндей темекі қалтасын алып жүргендей және Джефферс сияқты", – деп жазады Джерри Макс «Horizon Chasers» еңбегінде, «табиғатқа табынып, (цивилизацияның шаруаға тиюінен) грек драмалық элементтерімен толыққан хтондық мистикада паналаған».

Джефферс 20 ғасырдың басындағы Батыс АҚШ фотографтарына, соның ішінде Ансел Адамс, Эдвард Уэстон және Морли Бейерге шабыт беріп, достық қарым-қатынас жасады. Шындығында, Бейердің фотосуреттері мен Джефферстің өлеңдерінен құралған әдемі кітап, Биг Сур жағалауының екі тұрғынының шығармашылық талантын біріктіреді. Джефферс көптеген жылдар бойы академиялық қауымдастықта маргиналданғанмен, Стэнфорд университетінің Альберт Гелпи және ақын, сыншы және NEA төрағасы Дана Гиоя сияқты бірнеше маңызды заманауи әдеби сыншылар Джефферсті қазіргі әдебиеттегі күшті тұлға ретінде жиі атап көрсетті. Стэнфорд университетінің баспасы «Робинсон Джефферстің жинақталған өлеңдері» (1988–2002) атты бес томдық жинақты шығарды. 2001 жылы жинақтың жарық көргеніне орай жазылған «Қара қой қораға қосылады» атты мақаласында Стэнфорд журналы, бірқатар мән-жайларға байланысты «Калифорнияның ең көрнекті бардтарының беделді, ғылыми басылымы осы басылымға дейін болмаған» екенін атап өтті.

Мұра

Оның "The Beaks of Eagles" өлеңі The Beach Boys-тің Holland (1973) альбомының "California Saga" трегіне қосылды. 2008 жылы түсірілген "Визионерлер" фильмінің соңында Джефферстің "Біз сол адамдармыз" атты өлеңінен екі тармақ цитата келтірілген. Джефферстің "Ақымақтардың зұлым сағаттары" өлеңінен бірнеше тармақ ("Өлім – қатал жаңбырқұс: бірақ жасап өлсе / ғасырларға тең келетін / бұлшық ет пен сүйектен артық нәрсе жасаған болса, көбінесе әлсіздіктен құтылу") Кристофер МакКендлстің күнделігінде кездеседі. Робинсон Джефферс 2004 жылы шыққан "Мен Хаккабисті жақсы көремін" фильмінде Джейсон Шварцман сомдаған Альберт Марковски кейіпкері арқылы табиғат жазушысы ретінде қорғалады, ол экологияның социализм екені деген басқа кейіпкердің пікіріне қарсы шығады. Марковски: "Генри Дэвид Торо, Робинсон Джефферс, Ұлттық географиялық қоғам – бәрі социалистер ме?" дейді. Джефферстің "Ghost" өлеңінен бір үзінді "Ghost Adventures" эпизодының "Тор үйі" бөлімінде оқылды, онда "Ghost Adventures" тобы Джефферстің үйін зерттеп, оның өлімінен 50 жыл өткен соң оның рухы пайда бола ма деген болжамды тексерді. Батыстың секуляризациясын сынаған "Зайырлы дәуір" еңбегінде философ Чарльз Тейлор Джефферсті Фридрих Ницше және Кормак Маккарти сияқты тұлғалармен қатар "ішкі антигуманизмнің" маңызды әдеби мысалы ретінде ұсынады. "Жаңа дәуірдің тууы", "Басқыншылық", "Тас және бүркіт", "Тамар" және "Пуинт-Сур әйелдері" өлеңдерін (көбінесе толық) пайдалана отырып, Тейлор Джефферстің адамдарды бейжай ғаламның әдемі қатыгездігін қабылдауға шақыратынын айтады. Ақын Адриен Рич өзінің "Йом Киппур 1984" өлеңінде Джефферстің "Прелюдия" өлеңінен цитата келтіреді.