Кіріспе

Ағаш түрлері

Aesculus pavia, қызыл баки немесе фейерверк өсімдігі (бұрын Pavia rubra) деп белгілі, жапырақты гүлді өсімдіктердің бір түрі. Бұл кішкентай ағаш немесе бұта АҚШ-тың оңтүстік және шығыс бөліктерінде табиғи түрде өседі, солтүстікте Иллинойс штатынан Вирджиния штатына, оңтүстікте Техас штатынан Флорида штатына дейін кездеседі. Өсімдік өзінің туған жерінен әлдеқайда солтүстікке дейін төзімді, тіпті Финляндиядағы Мустила арборетумында да сәтті өсіріледі. Оның жергілікті атауларының қатарында қызыл баки, жүнды баки және фейерверк өсімдігі бар.

Сипаттама

Қызыл бақай - үлкен бұта немесе кішкентай ағаш. Ол көбінесе көп сабақты түрінде өсіп, биіктігіне жетеді. Жапырақтары қарама-қарсы орналасқан және әдетте бес эллипстік тісті жапырақшадан тұрады, әрқайсысы шамамен ұзын. Көктемде ол тартымды, қою қызыл түтікше гүлдерінің шоғырларын гүлдейді. Гүлдері екі жынысты. Жылтыр, ашық қоңыр жемістері күздің басында пісіп жетеді, диаметрі шамамен болады. Гүлдері құс-құсқа да, араларға да тартымды.

Гибридтер

Қызыл буккей өсіруде кәдімгі жылқы қаштанымен (Aesculus hippocastanum) будандасты, осы будандасу нәтижесінде пайда болған гибрид Aesculus × carnea, қызыл жылқы қаштаны деп аталады. Гибрид – орташа мөлшерден биікке дейін өсетін ағаш, көптеген қасиеттері бойынша екі ата-ана түрінің арасында орналасады, бірақ қызыл гүл түсін A. pavia-дан мұраға алады. Бұл ағаш кең аумақты бақтар мен саябақтарда танымал, көбінесе таңдалып алынған 'Бриоти' сорты қолданылады. Қызыл буккейдің сары буккеймен (A. flava) будандасуынан пайда болған гибридтер де кездеседі, олар Aesculus × hybrida деп аталады.

Қолданылуы

Жемістер сапониндерге бай, олар адамдар үшін улы, бірақ оңай жұтылмағандықтан аса қауіпті емес. Тұқымдары улы. Майдарын сығып алып, одан сабын жасауға болады, алайда бұл коммерциялық жағынан тиімді емес.