Кіріспе

Цаннис Цаннетакис (Τζαννής Τζαννετάκης; 13 қыркүйек 1927 жыл - 1 сәуір 2010 жыл) – 1989 жылғы саяси дағдарыс кезінде Грекияның премьер-министрі қызметін қысқа мерзімге атқарған грек саясаткері. Ол сонымен қатар Грекия Әскери-теңіз күштеріндегі суасты кемелерінің командирі болды. Әскери офицер ретінде қызмет еткен, бірақ 1967 жылдың 22 сәуірінде, Георгиос Пападопулос диктатурасын билікке әкелген әскери төңкеріске бір күннен кейін отставкаға шықты. Ол 1969 жылдан 1971 жылға дейін әскери хунта тарапынан қарсылық көрсеткені үшін түрмеге қамалған. 1974 жылы демократия қайта орнатылғанда Цаннетакис Константин Караманлис басқаратын «Жаңа демократия» партиясына қосылды. 1974 жылдан 1977 жылға дейін ол Туризм министрлігінің Бас хатшысы болып жұмыс істеді. 1977 жылы Грекия Парламентіне сайланды және Георгиос Раллис үкіметінде (1980–1981) Қоғамдық жұмыстар министрі қызметін атқарды.

Премьер-министр

1989 жылдың маусым айында Грекияда өткен заң шығарушы сайлауда Андреас Папандреудің ПАСОК партиясы бірқатар үкіметтік жанжалдардан кейін азшылықта қалды. Константин Мицотакис басқаратын «Жаңа демократия» партиясы халықтың көпшілігінен айтарлықтай қолдау алғанына қарамастан, үкімет құра алмады. Себебі, сайлаулардан бұрын ПАСОК партиясы дауыс берген Грекияның сайлау заңына енгізілген өзгерістер бұл партияның үкімет құруына кедері келтірді. Осының нәтижесінде 1974 жылы грек диктатурасы құлағаннан бері бірінші коалициялық үкімет құрылды және 1944 жылдан бері коммунистік солшылдарды қамтитын алғашқы үкімет пайда болды. Үкімет «Жаңа демократия» және «Сол және прогресс күштерінің коалициясы» (Синасписмос) арасындағы одаққа негізделді, оның құрамында Грекия Коммунистік партиясы да болды. Оларға жанжалдардан кейін «тазару» («катарсис») жүргізу міндеті жүктелді. Келісім бойынша, үкіметтің мерзімі қысқа болды және скандалдарға қатысы бар деп айыпталған депутаттардың парламенттік тергеуі аяқталғанға дейін ғана жалғасатын болды. Цаннетакис премьер-министрлік лауазымына компромисстік кандидат болды, себебі солшылдар Мицотакисті осы рөлге қабылдаудан бас тартты. Ал Цаннетакис антихунталық қарсылық қозғалысындағы өзінің ерліктеріне байланысты солшылдар үшін қабылдаулы болды. Премьер-министрлік лауазымынан басқа, Цаннетакис Сыртқы істер және Туризм министрліктерін де сақтап қалды. Грекияның оңшыл және коммунистік солшыл күштерін біріктіретін үкімет құруы 1940 жылдардағы азамат соғысынан кейінгі ұлттық келісімнің символы ретінде қарастырылды. Үкіметтің жасаған шараларының бірі – азамат соғысынан кейінгі кезеңде грек азаматтары туралы құпия полицияның барлық іс материалдарын жою болды. Парламенттік тергеу бірнеше бұрынғы министрлердің, соның ішінде бұрынғы премьер-министр Андреас Папандреудің парламенттік иммунитетін алып тастаумен және оларды сотқа жіберумен аяқталды. Бұл Грекияның бұрынғы премьер-министрінің алғаш рет сотқа берілген жағдайы болды. Цаннетакис үкіметі телеарналар таратудағы мемлекеттік монополияны жойып, жеке телеарналарға жұмыс істеуге рұқсат берді.

Салдары

Коалиция мүшелерінің бастапқы келісіміне сәйкес үкімет қазан айында отставкаға кетті. Одан кейін Яннис Гривас жаңа сайлау өткізілгенге дейін уақытша үкімет құрды. Жаңа демократия бұл сайлауда да жеңіске жетті, бірақ 46% дауыс жинағанмен үкімет құра алмады, ал PASOK 40% дауыспен екінші орын алды. Қараша айында Ксенофонт Золотас басқарған «экуменикалық үкімет» құрылды, оған барлық үш саяси партия (Жаңа демократия, PASOK, Synaspismos) қатысты. Бұл үкіметтің мандаты президент сайлауына дейін, келесі наурыз айына дейін ғана созылуы тиіс болды. Золотас үкіметінде Цаннис Цаннетакис туризм және ұлттық қорғаныс министрі қызметін атқарды. 1990 жылдың сәуірінде өткен сайлауда, бір жыл ішінде үшінші рет қатарынан Жаңа демократия (Грекия) партиясы жеңіске жетті, бұл жолы ол PASOK-қа қарағанда 8% артықшылықпен партияға бір орындық көпшілікті қамтамасыз етті. Мицотакис үкіметінде Цаннетакис премьер-министрдің орынбасары болды, ол 1993 жылы үкімет құлағанға дейін осы лауазымда қалды. Ол 2007 жылдың қыркүйегіне дейін Грекия парламентінің депутаты болды, содан кейін саяси қызметтен зейнетке шығу ниетін білдірді. Цаннетакис 2010 жылдың 1 сәуірінде 82 жасында Афинадағы ауруханада қайтыс болды.