Солтүстік Ирландия көлі және аңыз әңгімелер жинағы
Lough Erne
Солтүстік Ирландиядағы Эрне көлдері – Ирландиядағы екінші үлкен көл жүйесі. Жоғарғы және Төменгі Эрне көлдерінің географиясы, өзені және орналасуы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік Ирландиядағы көлдер жүйесі, Ұлыбритания
Lake system in Northern Ireland, UK
Лоу Эрни (Lough Erne /lɒx ɛərn/) – Солтүстік Ирландияның Ферманаг округінде орналасқан екі байланысқан көлдің атауы. Бұл Солтүстік Ирландия мен Ольстердегі екінші ірі көл жүйесі және Ирландиядағы төртінші ірі көл жүйесі. Көлдер – солтүстікке қарай ағып, кейін Атлантика мұхиты бағытына бұрылатын Эрн өзенінің кеңейген бөліктері. Оңтүстік жақтағы кіші көл өзеннің бастауына жақын болғандықтан Жоғарғы көл деп аталады. Солтүстік жақтағы үлкен көл Төменгі көл немесе Кең көл деп аталады. Эннискиллен қаласы екі көлдің арасындағы өзеннің қысқа бөлігінде орналасқан. Көлде 150-ден астам арал, сондай-ақ көптеген шағын шығанақтар мен ойыстар бар. Эрн өзенінің ұзындығы 129 шақырымды құрайды және 4350 шаршы шақырымдық аумақтан су жинайды.
Lough Erne (/l//ɒ//x// //ɛər//n/ LOKH AIRN, ) is the name of two connected lakes in County Fermanagh, Northern Ireland. It is the second biggest lake system in Northern Ireland and Ulster, and the fourth biggest in Ireland. The lakes are widened sections of the River Erne, which flows north and then curves west into the Atlantic. The smaller southern lake is called the Upper Lough as it is higher up the river. The bigger northern lake is called the Lower Lough or Broad Lough. The town of Enniskillen lies on the short stretch of river between the lakes. The lake has more than 150 islands, along with many coves and inlets. The River Erne is 80 miles (129 km) long and drains an area of about 1,680 square miles (4,350 km2).
Атауы, мифологиясы және фольклоры
Лох-Эрн (Loch Éirne) Ерайн деп аталатын ежелгі халық тобының атымен немесе Эрайн олардан атын алған құдайдың есімімен аталған сияқты. Т. Ф. О’Рахиллидің пікірінше, эрандар өздерінің атын Эран деген құдайдан алған, ал Лох Эрна, мүмкін, «Эран (құдайдың) көлі» дегенді білдіреді. Патриция Монаган атап көрсетеді: «Ирландия мифологиясында құдайдың өзенге батып кетуі жиі кездеседі, бұл оның құдайлық күшінің суда еріп, жерге жаңа өмір сыйлауын білдіреді». Тағы бір аңыз бойынша, ол Лох-Неаг аңызына ұқсас, сиқырлы бұлақ толып аққанда пайда болған. Үшінші аңызбен, Эрандар мен Жоғары король Фиаху Лабрайннің әскері арасындағы шайқаста жерден жарылып, Эрандарды суға батырған екен. Тарихи деректерде бұл көлді Лох Саймер (Самхаор) деп те атаған. Партолон қызғаныштан әйелінің сүйікті иті Саимді өлтірген, содан көл оның атымен аталып кеткен. Лох-Эрн – «Коннеданың хикаясы» немесе «Лох-Эрннің алтын алмалары» деп белгілі халық ертегісінің оқиғасы орын алатын жер, ол 1888 жылғы «Ирландия шаруаларының ертегілері мен халық ертегілерінде» кездеседі. Хикаяда Коннеда үш алтын алма, қара ат және Лох-Эрннің астындағы қаладан керемет күшке ие ит табу үшін ізденіс сапарына шығады. Қалаға Фир Болгтың патшасы билік етеді.
Lough Erne (Loch Éirne) appears to be named after an ancient population group called the Érainn, or after a goddess from which the Érainn took their name. Since tribes were often named after a divine ancestor, T. F. O'Rahilly suggested that the Érainn took their name from a goddess named Érann and that Loch Éirne probably means "lake of (the goddess) Érann". Patricia Monaghan notes that "The drowning of a goddess in a river is common in Irish mythology and typically represents the dissolving of her divine power into the water, which then gives life to the land". Another tale says that it was formed when a magical spring well overflowed, similar to the tale of Lough Neagh. The third says that, during a battle between the Érainn and the army of High King Fíachu Labrainne, it burst from the ground and drowned the Érainn. Historically, the lake was also called Loch Saimer (Samhaoir). In folklore Partholón killed his wife's favourite hound, Saimer, in a fit of jealous rage, and the lake was named after it. Lough Erne is the setting of a folk tale known as "The Story of Conn eda" or "The Golden Apples of Lough Erne", which appears in Fairy and Folk Tales of the Irish Peasantry (1888). In the tale, Conn eda goes on a quest to procure three golden apples, a black steed and a supernatural hound from a city underneath Lough Erne. The city is ruled by a king of the Fir Bolg.
Тарих
Менапийлер – Птолемейдің 150 жылғы Ирландия картасында нақты аталған жалғыз келт тайпасы. Олар алғашқы колониясын, Менапияны, шамамен б.з.д. 216 жылы Ленстер жағалауында құрған. Кейін олар Лох-Эрннің төңірегіне қоныстанды, «Фир-Манах» деп аталды және Ферманаг пен Монаганға өз аттарын берді. VII ғасырдың Ольстер патшасы Монган мак Фиахнай Мананнан мак Лирмен байланысты бірнеше аңыздардың басты кейіпкері болып табылады. Олар Ирландияның барлық аймақтарына таралып, тарихи ирландтық (сондай-ақ шотландтық және мэнктік) кландарына айналды. Ольстер жылнамасы 15 ғасырдың соңында Жоғарғы Лох-Эрндегі Белл-Айл аралында жазылған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде RAF Castle Archdale Лох-Эрнде орналасып, Атлантика шайқасы мен U-көмекей қайықтарына қарсы күресте маңызды әуе базасын қамтамасыз етті. Ирландия үкіметімен жасалған құпия келісім бойынша, ондағы ұшақтар бейтарап Ирландия арқылы Атлантикаға тікелей батысқа ұшуға рұқсат алды, бұл Солтүстік Ирландиядағы әуе базалары үшін қажет болатын екі сағаттық айналып өтуден сақтады. Бұл ұшу жолы «Донегал дәлізі» деп аталды. Ирландияның бейтараптығын сақтай отырып, одақтастарға көмектескен көптеген жолдардың бір мысалы. 2012 жылдың қараша айында Лох-Эрн курорты Төменгі Лохтың оңтүстік жағалауындағы қонақүй 39-шы G8 саммитін қабылдайтыны жарияланды.
The Menapii are the only known Celtic tribe specifically named on Ptolemy’s AD 150 map of Ireland, where they located their first colony, Menapia, on the Leinster coast circa 216 BC. They later settled around Lough Erne, becoming known as the Fir Manach, and giving their name to Fermanagh and Monaghan. Mongán mac Fiachnai, a 7th century King of Ulster, is the protagonist of several legends linking him with Manannán mac Lir. They spread across Ireland, evolving into historic Irish (also Scottish and Manx) clans. The Annals of Ulster were written in the late 15th century on Belle Isle, an island in Upper Lough Erne. During the Second World War, RAF Castle Archdale was based on Lough Erne, providing an essential airbase for the Battle of the Atlantic and the battle against U boats. A secret agreement with the Irish Government permitted flying boats based there to fly West straight across neutral Ireland to the Atlantic, avoiding the two hour detour that would have been necessary for aeroplanes based in Northern Ireland. This flight path became known as 'The Donegal Corridor'. An example of the many ways Ireland assisted the allies while remaining neutral. In November 2012, it was announced that the Lough Erne Resort, a hotel on the southern shore of the Lower Lough, would host the 39th G8 summit.
Аралдар
Көлдерде көптеген кішкентай аралдар мен мүйістер бар, олардың бәрі де өте қисық жағалау сызығының және 1880 және 1950 жылдардағы екі ірі суару жобаларынан бұрын арал болғандарының көптігіне байланысты «аралдар» деп аталады, бұл жобалар су деңгейін шамамен 5 футқа (1,5 метрге) төмендетті. 1846 жылғы Парламенттік газеттерде былай делінген: «Аралдардың саны жылдың күндерімен тең деп хабарласады, бірақ олар Жоғарғы көлде 90, ал Төменгі көлде 109 деп саналады». Ең ірі аралдар – Жоғарғы Лох-Эрннің солтүстік жағындағы Инишмор (Төменгі Лох-Эрндегі «Иниш Мор немесе Дейви аралымен» шатастырмаңыз) және Жоғарғы Лох-Эрннің оңтүстік жағындағы Галлон аралы. Бұл аралдар көлмен толығымен немесе Эрн өзенімен жартылай шектелгені – пікір мәселесі. Келесі ең ірісі – Төменгі Лох-Эрнде орналасқан Боа аралы. Осы үш аралдың барлығы бірнеше шағын елді мекендерді қамтиды. Ал келесі үлкен аралдардың көпшілігі бір шағын елді мекеннен тұрады. Төменгі көлдегі аралдарға Боа аралы, Клиншмин аралы, Кревинишауги аралы, Круниш аралы, Девениш аралы, Элли аралы, Екеуі аралы, Жылқы аралы, Иниш Дони, Иниш Фовар, Иниш Логер, Иниш Мор немесе Дейви аралы, Инис Рат, Инишмаксэйнт, Инишмакилл, Лъстибег аралы, Лъстимор аралы және Уайт аралы кіреді. Жоғарғы көлдегі аралдар: Блейниш аралы, Крехан аралы, Дерниш аралы, Инишкоркш, Инишкреван, Инишфендра, Инишлиг, Инишлот, Инишрат, Иништурк, Киллигован аралы, Наан аралы және Транниш. Аралдардың бірнешеуі жеке меншікте, және кейде олар ашық саудаға шығарылады. 2007 жылы Иништурк 695 000 фунт стерлингке сатылымға қойылды. 2012 жылы Инислӣро 600 000 фунт стерлингке сатылымға қойылды. Көл аралдары – сирек кездесетін бау-бақша құсының Ирландиядағы ең маңызды мекені.
The lakes contain many small islands and peninsulas, which are also called "islands" because of the highly convoluted shoreline and because many of them were islands prior to two extensive drainage schemes in the 1880s and the 1950s which dropped the water level by about 5 feet (1.5 metres). The Parliamentary Gazetteer of 1846 stated, "The islands are popularly fabled to be as numerous as the days of the year; but they have been more soberly estimated at 90 in the Upper Lake and 109 in the Lower". The largest islands are Inishmore at the northern end of Upper Lough Erne (not to be confused with "Inish More or Davy's Island" in Lower Lough Erne) and Galloon Island at the lower end of Upper Lough Erne. Whether these are entirely bounded by the lake, or partly bounded by the River Erne, is a matter of opinion. The next largest is Boa Island, within Lower Lough Erne. All three of these comprise multiple townlands. Many of the next largest islands constitute a single townland. Islands in the lower lake include Boa Island, Cleenishmeen Island, Crevinishaughy Island, Cruninish Island, Devenish Island, Ely Island, Goat Island, Horse Island, Inish Doney, Inish Fovar, Inish Lougher, Inish More or Davy's Island, Inis Rath, Inishmacsaint, Inishmakill, Lustybeg Island, Lustymore Island and White Island. Those in the upper lake include Bleanish Island, Crehan Island, Dernish Island, Inishcorkish, Inishcrevan, Inishfendra, Inishleague, Inishlught, Inishrath, Inishturk, Killygowan Island, Naan Island and Trannish. Several of the islands are privately owned, and occasionally come on to the open market. In 2007 Inishturk went on the market at the price of £695,000. In 2012 Inisliroo went on the market at the price of £600,000. The lake islands are the main Irish stronghold of the scarce garden warbler.
Әкімшілік
Waterways Ireland, 1999 жылы Ұлы Жұма келісімі негізінде құрылған, шекаралық ұйым, Эрн жүйесіндегі кеме қатынасымен қатар, Ирландия аралының басқа да кеме жүретін су жолдарына жауапты. Инфрақұрылым департаментінің өзендер бөлімі өзен төсегі мен жағалауына меншік құқығын сақтайды және су деңгейін Эрн дренажы және даму заңында (1950) белгіленген шекте ішінде басқарады. Дренаждық схеманы Перси Шепард жасаған. Су деңгейін бақылау 1950 жылы Эрн өзені гидроэлектр энергиясын өндіру үшін пайдаланған кезде жасалған келісім шарттарына сәйкес, Ирландия Республикасындағы Электрмен жабдықтау кеңесімен (ESB) бірлесіп жүзеге асырылады. Келісімге сәйкес, Жоғарғы Лаугтағы деңгей сәуір – қыркүйек аралығында 150 фут пен 154 фут аралығында, қазан – наурыз аралығында 155 фут деңгейінде ұсталуы тиіс, ал Төменгі Лаугтағы деңгей 147 фут пен 152 фут аралығында болуы керек. Бұл деңгейлер Poolbeg Lighthouse-тағы ирландиялық координат жүйесіне сәйкес келеді. Жоғарғы және Төменгі Лох-Эрндегі су деңгейі Энискиллендегі Порторадағы бақылау құрылыстарымен және Ирландия Республикасындағы Бэллік пен Баллишаннон арасындағы Клиффтегі гидроэлектр станциясы арқылы басқарылады. Жазғы кезеңде су деңгейін Portora-ның төменгі жағында 150 фут немесе одан жоғары ұстауға тырысады, бұл навигациялық шлюзді пайдалану қажеттілігін тудыратын қақпаларды жабу қажеттілігін болдырмау үшін жасалған. Бұл туристік маусымның ең қызу кезеңінде кеме қатынасын шектеудің алдын алуға бағытталған. Жоғарғы Лаугтағы су деңгейінің күрт төмендеуіне Лаулар аралық каналдың шектеулі сыйымдылығы кедергі келтіреді. Бұл өзендер агенттігі су тасқынының ықтималдығын болжап, су жинауға арналған аймақтарды сумен толтыруы керек дегенді білдіреді. 2009 жылдың қараша айында Эрн жүйесінде су тасқыны болды. Су деңгейі 1950 жылдарда жүйеге енгізілген өзгерістерден бері ең жоғары көрсеткішке жетті. Эрн өзендері қоры – Лох-Эрн су алабындағы флора мен фаунаның барлығы үшін судың таза болуын сақтауға көмектесетін өзендер қорының коммерциялық емес ұйымы.
Waterways Ireland, a cross border organisation, established under the Good Friday Agreement in 1999, is responsible for navigation on the Erne System, as well the island of Ireland's other navigable waterways. Department for Infrastructure Rivers retains ownership of the bed and foreshore and manages water levels within the ranges specified in the Erne Drainage and Development Act (1950). The drainage scheme was designed by Percy Shepherd. Water level control is undertaken in conjunction with the Electricity Supply Board (ESB) in the Republic of Ireland under the terms of an agreement made in 1950 when the River Erne was harnessed for hydroelectric power generation. The agreement requires that levels are maintained in the Upper Lough between 150 ft. and 154 ft. (Apr. – Sept.) / 155 ft. (Oct. – Mar. ), and in the Lower Lough between 147 ft. and 152 ft. These levels relate to the Irish grid datum at Poolbeg Lighthouse. Water levels in Upper and Lower Lough Erne are managed by a control structures located at Portora in Enniskillen and by the hydro electric power station at Cliff between Belleek and Ballyshannon, in the Republic of Ireland. During the summer period it is aimed to keep the water level at the down steam side of Portora, at or above, 150 ft. to avoid the need for the gates to be closed requiring the use of the navigation lock. This is to prevent restriction to boat traffic using the navigation facilities at the peak tourist period. Rapid draw down of water levels in the Upper Lough is prevented by the restricted capacity of the inter lough channel section. This means that Rivers Agency must anticipate significant inflows by drawing down the loughs to ensure flood storage is available. In November 2009 the Erne system experienced a very significant flood event. The water levels were the highest recorded since the changes to the system in the 1950s. The Erne Rivers Trust is a Rivers Trust NGO trying to help maintain the clean water in the Lough Erne catchment for all the flora and fauna.
Көлік
Шеннон-Эрн су жолы деп аталатын канал Шеннон өзенінің жоғарғы ағысы мен Эрн өзені арасында жатады, бұл Ирландияның оңтүстік-батысындағы Шеннон сағасынан елдің батыс орталық аймақтары арқылы, солтүстік-батысқа және қайта Атлантика мұхитына шығуға мүмкіндік береді (дегенмен Беллекке дейінгі соңғы бөлік кеме жүзуге қолайлы емес). Ольстер каналының Лоу Эрн көлін Клонес қаласына қосатын бөлігі Ирландия су жолдары компаниясы тарапынан кеме қатынасын жаңару үшін жоспарлануда.
A canal, the Shannon–Erne Waterway, runs between the upper end of the River Shannon and the River Erne, allowing boat movements from the Shannon estuary in southwest Ireland, through the western midlands of the country, across to the northwest and out to the Atlantic again (although the final section to the Atlantic side of Belleek is not navigable). The section of the Ulster Canal connecting Lough Erne to Clones is being planned for navigation to be restored by Waterways Ireland.