Кіріспе

Американдық буддист жазушысы және ғалымы Роберт Александр Фаррар Турман (3 тамыз, 1941 жылы туған) – американдық буддист автор және ғалым. Ол Тибет буддизмі туралы бірнеше кітап жазып, өңдеп, аударған. 2019 жылдың маусымында зейнеткерлікке шыққанша ол Колумбия университетінде Индо-тибет буддизмін зерттеу профессоры, Je Tsongkhapa атындағы кафедраны басқарды. Батыста буддизмді зерттеу бойынша құрылған тұңғыш профессорлық кафедра осы болды. Оның түбі ағылшын, неміс, шотланд және шотланд-ирланд/Солтүстік Ирландия тегінен шыққан. 1959 жылы, 18 жасында Доминик де Меньи мен Джон де Меньидің қызы, Schlumberger Limited мұнай жабдықтары компаниясының мұрагері Мари Кристоф де Меньиге үйленді. 1961 жылы Турман автокөлікті көтеру үшін домкрат қолданған кезде апатқа ұшырап сол көзін жоғалтты, оның орнына жасанды көз салынды.

Мансап

Жол апатынан кейін Турман өмірін қайта бағыттап, де Менилден ажырасып, 1961 жылдан 1966 жылға дейін Түркия, Иран және Үндістанға саяхат жасады. Үндістанда ол жер аударылған тулкуларға (қайта туған тибет ламаларына) ағылшын тілін оқытты. Турман 1965 жылы Далай-ламадан намыс алып, Тибет буддистік дәстүріндегі алғашқы американдық буддистік монах атанды, содан бері екеуі жақын дос болды. 1967 жылы Турман Америка Құрама Штаттарына оралды және монахтық дәрежесінен бас тартып (ол бойдақ болуды талап етті), екінші әйеліне, неміс-швед модельі және психотерапевт Нена фон Шлебрюггеге үйленді, ол осыған дейін Тимоти Лириден ажырасқан еді. Тибет үйі АҚШ – коммерциялық емес ұйым, оның мақсаты – Тибет мәдениетін эмиграцияда сақтауға көмектесу. 2001 жылы Нью-Йорк штатының Финикия қаласындағы Пантер тауындағы Патворк орталығы Тибет үйі АҚШ-қа сыйға тартылды. Турман мен фон Шлебрюгге орталықты Менла ретриті және Дева спа деп атады. Менла (Дәрілік Будданың тибетше аты) тибет медицинасы дәстүріне және басқа да холистикалық көзқарастарға негізделген, заманауи емдеу өнері орталығына айналды. 2009 жылы Турман Роза фон Праунхаймның "Тозақтың тарихы" (History of Hell) фильмінде түсті.

Идеялар

Турман буддалық діни және философиялық материалдарды, әсіресе Гелугпа (dge lugs pa) мектебін және оның негізін қалаушы Дже Цонкхапаны аудару және түсіндіруімен танымал. 2003 жылы ол Тибет үшін халықаралық науқанның адам құқықтары жөніндегі сыйлығы – «Ақиқат жарығы» сыйлығын алды. 2006 жылы «Нью-Йорк» журналы оны дін саласындағы «әсерлі тұлғалардың» бірі деп атады. 2020 жылы ол әдебиет және білім беру саласындағы Үндістанның беделді «Падма Шри» сыйлығының иегері атанды. Көптеген ағылшын тілінде сөйлейтін әріптестері Турманды будда әдебиетінің новаторлық, шығармашылық және талантты аудармашысы деп санайды. Турманның Цонкхапаның «Сөз өнерінің мәні» (Legs bshad snying po) аудармасы туралы сөйлегенде, Мэтью Капштейн (Чикаго университетінің профессоры және Париждегі Ecole Pratique des Hautes Etudes) былай деп жазды: «Сөз өнерінің мәні тибеттік білімді ортада теңдесі жоқ қиындыққа толы мәтін ретінде танымал. Оны ағылшын тіліне аудару – өте жоғары деңгейдегі интеллектуалдық жетістік. Оны толыққанды дұрыс аударған – бұл керемет жетістік». Сол сияқты, белгілі буддолог Жан Наттьер Вималакирти Сутраның Турман аудармасының стилін жоғары бағалап, оны осы маңызды үнді буддалық жазбаның ең жақсы аудармаларының бірі деп атады.

Жеке өмір

Екі рет үйленген Роберт Турман бес баланың әкесі және сегіз немеренің атасы. Мари Кристоф де Менилмен оның Тая деген қызы бар; олардың немересі қасіретті суретші Дэш Сноу болды. Роберт пен Нена Турманның төрт баласы бар, оның ішінде Тибет үйі АҚШ-тың атқарушы директоры Ганден, актриса Ума Турман, Дечен және Мипам. Роберт пен Ненаның балалары Нью-Йорк штатындағы Вудсток қаласында өсті, онда Турмандар Нена алған шағын мұраға тоғыз акр жер сатып алған. Турмандар сол жерде өз үйлерін салған.