Кіріспе

Уэльстік шапка (Het Gymreig) – әйелдердің уэльс ұлттық киімінің бір бөлігі болып табылатын, жоғарғы шапкаға немесе капотенге ұқсас биік шапка. Оны Уэльстегі халық биіне қатысатын әйелдер мен мектеп оқушылары әлі күнге дейін Әулие Давид күнінде киеді, бірақ басқа жағдайларда сирек қолданылады. 19 ғасырда уэльс шапкасының екі негізгі түрі жасалған: барабан тәрізді (тік қабырғалы) тәждері барлары солтүстік-батыс Уэльсте, ал сәл конус тәрізді тәждері барлары Уэльстің қалған аймақтарында таралған.

Тарих

Уэльстік шапка алғаш рет 1700-ші жылдардың соңында пайда болды; ол 1830-шы жылдары кеңінен танымал болды және 380-нен астам мысалы сақталған. Уэльстік шапка – Аугуста Холл, Ллановер баронессасы (1802–1896) таратып берген дәстүрлі уэльстік костюмнің бір бөлігі, бірақ оның достары мен қызметшілерінен басқа ешкімге көп әсер еткені күмәнді. Шапка 19 ғасырдың басында әйелдер киген мінездемелі шапканы қоса алғанда, биік шапканың бірнеше түрінен дамыған болуы мүмкін (Ллановер суреттерінде көрсетілгендей), бірақ 1830-шы жылдары Уэльстік шапкаға тән, қатты, жалпақ қырлы биік шапканың неліктен сол кезде Уэльстегі көптеген ауылдық әйелдер киетін басқа түрдегі ерлер шапкаларын ығыстырғанын түсіндіретін ешқандай дәлел табылған жоқ. 1840-шы жылдардың соңына қарай Уэльстік шапка Уэльстің символына айналды және оны ұлт ретінде бейнелеу үшін карикатураларда қолданды. Ол қуанышты, күшті, дені сау және еңбекқор уэльстік әйелдің бейнесін көрсетті. Ол ұлттық идентификацияның бір бөлігіне айналды және әдетте уэльстік костюмнің басқа элементтерімен, әсіресе көйлек немесе жатақ киімімен (уэльс тілінде: gŵn немесе betgwn) бірге тағылды. Ол туристік әдебиетте Уэльстің символы ретінде қолданылуда. Сидней Керноу Воспер 1908 жылы «Салем» картинасын салған кезде шапка енді сәнге енбеген еді, бірақ Воспер оның салған әйелдері қазірдің өзінде танымал шапкаларды киюі керек деп ойлады. Шапка 20 ғасырдың басында соншалықты сирек болғандықтан, Воспер оны тек жергілікті жерде ғана таба алды және модельдер арасында бөлісіп, бір шапканы төрт рет суретке түсірді.

Фишгуард шайқасы

Бірінші коалиция соғысы кезінде Франция Ұлыбританияға шабуыл жасауға тырысты. 1797 жылдың ақпан айында Фишгард шайқасында француз және ирланд әскерлеріне қолбасшылық ететін ирланд-американдық полковник Уильям Тейт Уэльстегі Фишгард маңына қонды. Джон Кэмпбелл, 1-ші Барон Кодордың басшылығындағы ағылшын және уэльстік жасақтары мен азаматтар қаланы қорғау үшін асығыс жиналды. Тейттің әскерлері арасында тәртіп бұзыла бастағанда және олардың шабуылы баяулағанда, Тейт өзінің жасағына кетуге рұқсат беретін берілу шарттарын сұрады. Кодор шарттар ұсынбастан, толыққанды берілуді талап етті. Тейт және оның қолбасшылары Кодордың талаптарын түгел түн бойы қарастырғанда, Кодор өзінің әрекетін бірнеше алдамшы шаралармен нығайтты. Жергілікті әңгімелерге сәйкес, бұл шараларға француз лагеріне жақын жартастарға дәстүрлі уэльс киімдері мен уэльс бас киімдері киген әйелдерді орналастыру кірді. Алыстан қарағанда, әйелдер қызыл пальто мен шако киген британдық солдаттар сияқты көрінді. Өзінің қарсыластарынан көп екеніне көз жеткізген Тейт берілді, ал оның әскері тұтқынға алынды.

Уэльстік шапқыштармен танысу

Уэльстік жібек шапқыларды жасалған уақытын анықтау қиын; олар 1840 жылдары көптеп өндірілді және он жылдай кейін өндірістен тоқтаған болуы мүмкін. Басқа сәнді шапқылардан өзгеше, уэльстік шапқы иесі көп жыл бойы киіп, содан кейін келесі ұрпақтарға берілген болуы мүмкін. Сақталған көптеген шапқылар олардың тек қымбат сәндік зат емес, одан да артық мәнге ие болғандығын көрсетеді.

Өндiру

19 ғасырдағы уэльс шапқылары жоғары шапқыштармен бірдей тәсілмен және сол материалдардан жасалған. Қазірге дейін сақталған көптеген мысалдарды Стокпорт пен Лондонның «Кристис» компаниясы, сондай-ақ Бристольдің «Карвер және Ко» компаниясы жасаған, олар да жоғары шапқыштар жасаған. Кейбіреулерін уэльс шапқыштары жасаған. Шапқының қабығы букрамнан (лен матасынан) жасалған, шелак немесе шайырмен нығайтылған және қара жібек плюшпен (кейде жаңылыстыратын түрде «бөдене» деп аталады) жабылған, бірақ кейбіреулері киізден жасалған (бастапқыда бөдене жүнінен, бірақ кейін басқа жануарлардың жүнінен). 20 ғасырда ересектерге арналған көптеген уэльс шапқылары картондан жасалып, қара матамен қапталған, бірақ кейбіреулері, әсіресе уэльс би тобы мен әйелдер хорлары үшін киізден жасалған. Балаларға арналған уэльс шапқылары киізден жасалады және әдетте мақта немесе кружевтен жасалған тымтықпен киіледі немесе жиегінің астына кружев тігілуі мүмкін.

Қалқалы шапқын

Дәстүрлі Уэльс шапқысын ұнамсыз деп санайтындар үшін "балама" әйелдер шапқысы бар, ол "кокльмен айналысатын әйелдің шапқысы" түрінде келеді – Кармартен шығанағының жағалауынан жинаған ауыр себеттерін үйге апарып, содан кейін базарға сату үшін бастарына қойып тепе-теңдік сақтаған әйелдердің ленталармен байланған жалпақ кірпіштей шапқысы.

Басқаша пайдалану

Уэльс шапкасының туынды мағынасы – әдетте қара түсті және сәл конустық пішіндегі, кеме түтігіне бекітілетін, қозғалтқыштардың шығарынды газдарын тазалауды қамтамасыз ететін қосымша құрылғы. Бұл конструкция 1950 жылдары Orient Line компаниясының бірнеше жолаушылар кемелерінде қолданылған.