Кіріспе

Грек жазушысы (II-III ғасырларда өмір сүрген)

Ефестік Ксенофон (грекше: Ξενοφῶν ὁ Εφέσιος; II ғасыр – III ғасыр) – грек жазушысы. Оның бізге жеткен туындысы – Антия мен Хаброком туралы "Эфестік әңгіме", әйтпесе "Эфесиака" деп белгілі, ол ең алғашқы романдардың бірі және Шекспирдің "Ромео мен Джульетта" туындысының көздерінің бірі. Ксенофон "Эфесиака" шығармасында көрсетілгендей, стоицизм философиясын сынаған.

Антия мен Хаброком туралы Ефестегі аңыз

"Эфестегі Антия мен Хаброком туралы аңыз" - Эфес қаласында өмір сүретін Антия мен Хаброком есімді екі жасөспірімнің тағдыры туралы баяндайды. Олар Артемида мерекесінде бір-біріне ғашық болып, сезімдерін білдіре алмай, күйзеліске түседі. Соңында, олардың отбасылары болашақтағы қиындықтарды болжаған оракулмен кеңесіп, олардың некесін қиып, қауіпсіздігі үшін Мысырға жібереді. Саяхат жолында оларды қарақшылар тобы шабады, олардың арасында екеуіне ғашық болғандар да болады. Қарақшылардың басшысы Аспиртос оларды құлдыққа сату үшін жасырып қояды. Хаброком Аспиртостың қызынан жасалмаған зорлау айыбына ұшырайды, ол да оған ғашық еді, және оның салдарымен күреседі. Ал Антия жаңа үйленген жұпқа құл ретінде сыйға беріліп, Лампо есімді құлға үйленеді, содан кейін Анатолиядағы басқа құл иесіне сатылады. Аспиртос қызының Хаброкомға ғашық болғанын біліп, оны құлдықтан босатып, үйін басқаруға тағайындайды. Темірқасық Лампо Антияның Хаброкомға адал болу тілегін орындайды, бірақ оны өлтіруге бұйырылады. Оның орнына ол оны Киликиядан келген теңіз саудагерлеріне сатады, олар кеме апатына ұшырап, Гиппотоос басқаратын қарақшыларға түсіп қалады. Гиппотоос оны Арес құдайына құрбан етуді жоспарлайды. Хаброком оның сатылып кеткенін естіп, оны іздеп Киликияға аттанады. Антия мен Гиппотоос құқық қорғау органдарының шабуылына ұшырайды, және осы қақтығыстан тек екеуі ғана аман қалады. Антия құқық қорғау органдарының басшысы Перилаосқа тұтқынға түседі, ол оған ғашық болады, ал Гиппотоос қашып, кейін Хаброкомпен кездесіп, дос болады. Екеуі Анатолияға барады, онда Гиппотоос Хаброкомға өмірбаянын айтады, содан кейін Хаброком оны Антияны іздеуге шақырады. Антия Хаброкомның қаза тапқанын ойлап, өзін-өзі өлтіру үшін у береді. Ол оның орнына оған ұйықтау дәрісін береді, ал тойдан кейін Антия оны ішеді. Перилаос оның өліміне қайғырады, бірақ ол жерленгеннен кейін оянады. Бірақ сол түні қарақшылар қабірді тонап, оны ұрлап, Александрияға қарай кетеді.

Стойизмді сынға алу

Антия мен Хаброкомның Ефестегі аңызы – стоицизм философиясы, әсіресе құлдыққа қатысты стоиктердің көзқарасын сатиралайтын туынды. Басты екі кейіпкер де стоиктер ретінде бейнеленген, қиын жағдайларда да тыныштай білуге тырысады. Хаброком Антияға ғашық болғанын сезгенде, өзін "αἰχμάλωτος", яғни махаббаттың құлы деп кінжылдайды. Кейін Хаброком құлдыққа түсіп, түрлі азаптарға ұшырайды. Ксенофонт осы қарама-қайшылық арқылы құмарлыққа тәуелділік заңды құлдықтан да ауыр екенін көрсетеді. Хаброкомды ұрлаған қарақшы, оның есімді кейіпкерімен жыныстық қарым-қатынас жасау ниетінде болған. Содан кейін Хаброком тағдырды қабылдау және сыртқы жағдайларға бейжай болу сияқты стоик философиясының қағидаларын сақтауға тырысады.