Фазан туқымдасының сипаттамасы

Кіріспе

Құстар туысы Phasianidae тұқымдасына жататын, дәстүрлі фазан деп аталатын Phasianus туысы екі түрді қамтиды. Туыс атауы латын тілінде "фазан" деген мағынаны білдіреді.

Таксономия

Фазиан туысы 1758 жылы швед табиғаттанушысы Карл Линней өзінің "Systema Naturae" еңбегінің оныншы басылымында енгізілді. Туыс атауы латын тілінде "фазан" дегенді білдіреді. Бұл сөз ежелгі грек тілінен алынған φἀσιἀνος, phāsiānos сөзінен шыққан, яғни "Фазис құсы" деген мағынаны білдіреді. Аргонавттар бұл құстарды Қара теңіздің шығыс жағалауындағы (қазіргі Батыс Грузия) Колхидада, Фасис (қазіргі Риони) өзенінің жағалауында тапқан. Туыстың типтік түрі – қарапайым фазан (Phasianus colchicus).

Жыныстық таңдау

Фазиандар – гаремдік полигиноздық түрлер, олар жоғары жыныстық диморфизмге ие туыс, онда аталықтары ірі және әсем безендірілген, жарқын түсті қауырсындары, құлақтарындағы топастар, ваттлдары, шұңғырлары және ұзын құйрықтары болады, ал аналықтары әшекейсіз, жасырын түсті қауырсындарымен ерекшеленеді. Олардың полигиноздық жұптасу жүйесі көктемнің басындағы көбейту маусымында аталықтардың жұптасу аумақтарын қорғауына негізделген, бұл жоғары сапалы ресурстарға және жыртқыштардан қорғануға қол жеткізуді бақылау үшін жасалады. Аналықтар әртүрлі аталық аумақтарында еркін қозғалып, жоғары сапалы жұптастарды және ұрпақтары үшін жақсы ресурстарға ие аймақтарды таңдау арқылы тікелей немесе жанама пайда алуға мүмкіндік алады. Мейілсіз немесе жас аталықтар үлкен аталықтардан ваттлдарының көрсетілуін жасырады, бұл олардың жұптасу мүмкіндігін азайтады, бірақ күшті аталықпен физикалық қақтығыстан аулақ болу арқылы жарақат алу қаупін азайтады. Көбейту маусымында осы қасиеттерді көрсету физиологиялық шығындарға әкеледі, нәтижесінде аталықтар арасында төзімділік күресі пайда болады, онда тек осы көбейту ритуалдарын көрсетуге шамасы жететін аталықтар ғана гендерін ұрпақтарына жеткізе алады. Аналықтар көбінесе жарқыраған ваттлдар мен ұзын шұңғырларды жақсы көреді. Ваттлдың жарқырауы диетадан алатын астаксантин деп аталатын каротиноидтық пигменттің болуынан туындайды, ол паразиттердің шаруашылығына кедерілтіледі. Тек жақсы физикалық жағдайдағы сау организмдер ғана үлкен және жарқын ваттлдарды толыққанды көрсетуге мүмкіндік алады, бұл сонымен қатар ауруға қарсы тұрумен де байланысты болуы мүмкін. Шұңғырлар тек аталықтар арасындағы шайқаста ғана емес, сонымен қатар аналықтардың таңдауында маңызды сигнал ретінде де қызмет етеді, өйткені шұңғырдың ұзындығы аталықтың фенотиптік жағдайын (жасын, салмағын, мөлшерін) және тіршілікке қабілетін көрсетеді. Зерттеулер көрсеткендей, ұзын шұңғыры бар аталықтардың гаремі қысқа шұңғыры бар аталықтарға қарағанда үлкен болады. Аналықтар жоғары деңгейде көрінетін әшекейлері бар аталықтарды таңдаудан пайда көреді, өйткені олардың ұрпақтары да осы гендерді мұраға алады, бұл олардың тіршілікке қабілетін және көбею мүмкіндігін арттырады (сексуалды ұл гипотезасы).

Phasianus pheasants are a harem polygynous species that are a highly sexually dimorphic genus, where males are large and elaborately ornamented with brightly coloured plumage, ear tufts, wattles, spurs, and long tails, compared to females that are non ornamented with a dull cryptic plumage. They have a polygynous mating system that is based upon males defending mating territories during breeding season in the early spring to control access to females with higher quality resources and defence against predation. Females are free to move between different male territories, allowing them to benefit from direct or indirect benefits by choosing high quality mates and areas with better resources for their offspring. Submissive or juvenile males will conceal their wattle display from bigger males, reducing their chance of mating but minimizing their risk of injury by avoiding physical conflict with a more dominant male. To display these traits throughout breeding season entails a physiological cost, leading to an endurance rivalry between males, where only males that can afford to display these breeding rituals will pass on their genes to their offspring. Females generally prefer brighter wattles and longer spurs. The brightness in the wattle comes from storing a carotenoid pigment known as astaxanthin in their diet that is inhibited by an infestation of parasites. Only healthy individuals in good physical condition can afford to fully express bigger and brighter wattles, which may also be associated with disease resistance. Spurs function not only as weapons in combat between males but also as an important cue in female choice as the length of the spur signifies the male's phenotypic condition (age, weight, size) and viability. Studies have found that longer spurs resulted in bigger harem sizes compared to males with shorter spurs. Females will benefit from choosing males with higher expressed ornaments, as her offspring will also inherit these genes, increasing their survival and chance for reproduction (sexy son hypothesis).