Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құс түрлері
түрлері
Species of bird
the species
Ақ какату (Cacatua alba), сондай-ақ шатырша тәрізді какату деп те аталады, Индонезия аралдарындағы тропикалық жаңбырлы ормандарға ендемік орташа мөлшерлі, толығымен ақ какату. Күтпеген жағдайда ол жартылай дөңгелек пішінді (шатыршаға ұқсас, сондықтан осылай аталды) үлкен әрі көзге түсетін бас қауырсынын жаяды. Қанаттары мен құйрығы ұшқанда көрінетін ақшыл сары немесе лимон түсті болады. Бұл сары қауырсынды, күкірт қауырсынды және лосось қауырсынды ақ какатудың басқа түрлерімен ұқсас, олардың барлығында ақ емес, сары, қызғылт немесе алқызыл қауырсын болады.
The white cockatoo (Cacatua alba), also known as the umbrella cockatoo, is a medium sized all white cockatoo endemic to tropical rainforest on islands of Indonesia. When surprised, it extends a large and striking head crest, which has a semicircular shape (similar to an umbrella, hence the alternative name). The wings and tail have a pale yellow or lemon color which is exposed when they fly. It is similar to other species of white cockatoo such as yellow crested cockatoo, sulphur crested cockatoo, and salmon crested cockatoo, all of which have yellow, orange or pink crest feathers instead of white.
Аттар
Ақ какаду Папуа, Индонезиядағы бурмес тілінде айаб (көпше түрі: айот) деп аталады.
The white cockatoo is known as ayab (plural form: ayot) in the Burmeso language of Papua, Indonesia.
Таксономия
Ақ какадуды алғаш рет 1776 жылы неміс зоологы Филипп Людвиг Статиус Мюллер сипаттады. Оның түрлік атауы alba – латын тіліндегі "ақ" деген мағына беретін albus сөзінің әйелдік түрі. Ол Cacatua туысының Cacatua кіші туысына жатады. "Ақ какаду" термині Cacatua кіші туысының мүшелеріне, Cacatua туысына, сондай-ақ қызғылт какаду мен гала какадуды да қамтитын ірі топтарға да қолданылады.
The white cockatoo was first described in 1776 by German zoologist Philipp Ludwig Statius Müller. Its species name alba is a feminine form of the Latin adjective albus for "white". It lies in the subgenus Cacatua within the genus Cacatua. The term "white cockatoo" has also been applied as a group term to members of the subgenus Cacatua, the genus Cacatua as well as larger groups including the pink cockatoo and the galah cockatoo.
Сипаттама
Ақ какадудың ұзындығы шамамен, ал салмағы кішкентай ұрғашылары үшін шамамен, ал үлкен еркектер үшін шамамен. Еркек ақ какадудың әдетте басы ұрғашыдан кеңірек, және тұмсығы үлкенірек болады. Олардың көздері қоңыр немесе қара түсті, ал тұмсықтары қара сұр түсті. Ересек болғанда, кейбір ұрғашы ақ какадудың ирисі қызғылт қоңыр болуы мүмкін, ал ересек еркектің ирисі қара қоңыр немесе қара болады. Ақ какадудың қауырсыны көбінесе ақ түсті. Дегенмен, үлкен қанат қауырсындарының артқы жиегінің ішкі жартысының жоғарғы және төменгі беттері сары түсті. Қанаттың астыңғы жағындағы сары түс айқын көрінеді, себебі қауырсынның жоғарғы бетінің сары бөлігін қауырсынның ақ түсі тікелей медиалды (денеге жақын) және жоғары жағынан жабады. Сол сияқты, басқа құйрық қауырсындарымен жабылған үлкен құйрық қауырсындарының аймақтары және үлкен қыртыс қауырсындарының ең ішкі жабылған бөліктері сары түсті. Қысқа ақ қауырсындар өсіп, жоғарғы аяқтарды тығыз жауып тұрады. Бұл және басқа да түрлердің қауырсындары талькқа ұқсас ұнтақ түзеді, ол киімге оңай жабысады. Басқа какадулар мен попугайлар сияқты, ақ какадудың да зигодактильді аяқтары бар, екі саусағы алға, екі саусағы артқа қаратылған, бұл оған бір аяғымен заттарды ұстап тұруға, ал екінші аяғымен тамақтануға және манипуляция жасауға мүмкіндік береді. Ақ какадудың максималды өмір сүру ұзақтығы туралы мәліметтер жеткіліксіз. Бірнеше зоопарктар тұтқындықта 40-60 жыл өмір ететінін хабарлайды. Көптеген жағдайларда олар одан да ұзақ өмір сүруі мүмкін. Табиғаттағы өмір сүру ұзақтығы белгісіз, бірақ он жылға дейін кем болуы мүмкін деп есептеледі.
The white cockatoo is around long, and weighs about for small females and up to for big males. The male white cockatoo usually has a broader head and a bigger beak than the female. They have brown or black eyes and a dark grey beak. When mature some female white cockatoos can have reddish/brown irises, while the irises of the adult male are dark brown or black. The feathers of the white cockatoo are mostly white. However, both upper and lower surfaces of the inner half of the trailing edge of the large wing feathers are a yellow color. The yellow color on the underside of the wings is most notable because the yellow portion of the upper surface of the feather is covered by the white of the feather immediately medial (nearer to the body) and above. Similarly, areas of larger tail feathers that are covered by other tail feathers – and the innermost covered areas of the larger crest feathers – are yellow. Short white feathers grow from and closely cover the upper legs. The feathers of this species and others create a powder similar to talcum powder that easily transfers to clothing. In common with other cockatoos and parrots, the white cockatoo has zygodactyl feet with two toes facing forward and two facings backward, which enable it to grasp objects with one foot while standing on the other, for feeding and manipulation. The maximal lifespan of the white cockatoo is poorly documented. A few zoos report that they live 40–60 years in captivity. Anecdotal reports suggest it can live longer. Lifespan in the wild is unknown but believed to be as much as ten years less.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Cacatua alba Индонезияның Солтүстік Малуку аралдарындағы Халмахера, Бакан, Тернате, Тидор, Касирута және Мандиоли (Бакан тобы) Молукка аралдарындағы жазық тропикалық жаңбырлы ормандарға ендемик. Оби мен Биса (Оби тобы) аралдарынан алынған мәліметтер әкелінген түрлер деп саналады, ал жергілікті әкелінген популяция Тайваньда көбейеді. Ол 900 метрден төменгі біріншілік, шабылатын және екіншілік ормандарда кездеседі. Сонымен қатар, мангрлерде және кокос пальмасы мен ауылшаруашылық жерлері сияқты плантацияларда да кездеседі. Бұл түр жергілікті жерлерде кең таралған: 1991–1992 жылдары популяциясы 42 545–183 129 құсқа бағаланған (Lambert 1993), бірақ бұл бағалау төмен болуы мүмкін, себебі ол негізінен Бакан аралдарынан алынған зерттеулерге негізделген, ал Халмахерадан емес, онда бұл түрлер жиірек кездесуі мүмкін. Жақындағы байқаулар популяцияның қарқынды азайып бара жатқанын және болашақта бұл үрдіс күшеюі мүмкін екенін көрсетеді (Vetter 2009). CITES деректері 1990-жылдардың басында клеткалық құстар саудасының жоғары деңгейде болғанын көрсетеді. Жылдық өнімнің көлемі және қалған популяцияға қатысты үлесі соңғы жылдары азайды, бірақ заңсыз сауда жалғасуда және оның көлемі аз бағаланған болуы мүмкін (S. Metz in litt. 2013).
Cacatua alba is endemic to lowland tropical rainforest on the Moluccan islands of Halmahera, Bacan, Ternate, Tidore, Kasiruta and Mandioli (Bacan group) in North Maluku, Indonesia. Records from Obi and Bisa (Obi group) are thought to be introductions, while a local introduced population breeds on Taiwan. It occurs in primary, logged, and secondary forests below 900m. It also occurs in mangroves and plantations including coconut and agricultural land. It remains locally common: in 1991–1992, the population was estimated at 42,545–183,129 birds (Lambert 1993), although this may be an underestimate as it was largely based on surveys from Bacan and not Halmahera where the species may have been more common. Recent observations indicate that rapid declines are on going, and are predicted to increase in the future (Vetter 2009). CITES data show significant harvest rates for the cage bird trade during the early 1990s. Annual harvests have declined in actual terms and as a proportion of the remaining population in recent years, but illegal trade continues and is likely to have been underestimated (S. Metz in litt. 2013)
Өсіру
Барлық какадулар сияқты, ақ какаду да үлкен ағаштардың қуыстарында ұялайды. Оның жұмыртқалары ақ түсті және әдетте бір тоғысында екі жұмыртқа болады. Инкубация кезеңі – шамамен 28 күн – бойы аналық және аталық екеуі де жұмыртқаларды күтіп жатады. Ірі балапан кіші балапанға үстемдік етеді және көбірек тамақ алады. Балапандар ұядан шайқағаннан кейін 84 күн өткен соң ұядан ұшып кетеді және 15–18 аптада дербес болады. Жастар 3–4 жылда жыныстық жағынан жетіледі. Пайда болу кезінде аталық қауырсындарын көтеріп, құйрық қауырсындарын жайып, қанаттарын кеңге жайып, шоқысын тік көтереді. Содан кейін ол секіріп ойнайды. Әйел бастапқыда оны елемеуі немесе қашуы мүмкін, бірақ егер ол оның қанағаттануын тудырса, ақырында оған жақындауға рұқсат береді. Оның күш-жігері сәтті аяқталып, қабылданса, жұп бір-бірінің басын тазалап, құйрық аймағында қысып жатқанын көруге болады. Бұл олардың байланысын нығайтуға көмектеседі. Соңында аталық аналыққа мінеді және клоакалардың қосылуы арқылы жұптасу актісін орындайды. Ұзақ уақыт бойы бірге болатын жұптар үшін бұл жұптасу рәсімі әлдеқайда қысқа болады және аналық тіпті аталыққа жақындауы мүмкін. Ұялауға дайын болғанда, жұптасқан құстар өз топтарынан бөлініп, ұяға қолайлы қуысты (әдетте ағаштарда) іздейді.
Like all cockatoos, the white cockatoo nests in hollows of large trees. Its eggs are white and there are usually two in a clutch. During the incubation period – about 28 days – both the female and male incubate the eggs. The larger chick becomes dominant over the smaller chick and takes more of the food. The chicks leave the nest about 84 days after hatching. and are independent in 15–18 weeks. Juveniles reach sexual maturity in 3–4 years. As part of the courtship behavior, the male ruffles his feathers, spreads his tail feathers, extends his wings, and erects his crest. He then bounces about. Initially, the female ignores or avoids him, but – provided he meets her approval – will eventually allow him to approach her. If his efforts are successful and he is accepted, the pair will be seen preening each other's head and scratching each other around the tail. These actions serve to strengthen their pair bond. Eventually, the male mounts the female and performs the actual act of mating by joining of the cloacae. For bonded pairs, this mating ritual is much shorter and the female may even approach the male. Once they are ready for nesting, breeding pairs separate from their groups and search for a suitable nest cavity (usually in trees).
Тамақтандыру
Табиғи ортада ақ какадулар жидектермен, тұқымдармен, жаңғақтармен, жемістермен және тамырлармен қоректенеді. Ұя салған кезде олар жәндіктер мен жәндіктердің дернәсілдерін жейді. Көк шашақты какадулар табиғи қоныстарында әдетте түрлі тұқымдар, жаңғақтар және жемістермен, мысалы, папая, дуриан, лангсат және рамбутанмен қоректенеді. Олар егістіктерде өсетін жүгеріні де жейді, сондықтан едәуір зиян келтіреді және шаруалар оларды егін зиянкестері деп санайды. (BirdLife International, 2001) Олар ірі жәндіктерді, мысалы, сүлгілерді (Orthoptera тобынан) және скинктер сияқты кішкентай кесірткелерді де жейді. Шаруалық жағдайдағы құстарға әртүрлі тұқымдар, жаңғақтар, кептірілген жемістер мен көкөністері бар попугай қоспасы беріледі. Сонымен қатар, оларға көптеген жаңа көкөністер, жемістер және жапырақтары бар бұтақтар ұсынылуы керек, олармен олар жеп, көңіл көтереді.
In the wild, white cockatoos feed on berries, seeds, nuts, fruit and roots. When nesting, they include insects and insect larvae. In their natural habitat, umbrella cockatoos typically feed on various seeds, nuts and fruits, such as papaya, durian, langsat and rambutan. As they also feed on corn growing in fields, they do considerable damage and are therefore considered crop pests by farmers. (BirdLife International, 2001) They also eat large insects, such as crickets (order Orthoptera) and small lizards such as skinks. Captive birds are usually provided a parrot mix containing various seeds, nuts and dried fruits and vegetables. Additionally, they need to be offered many fresh vegetables, fruits and branches (with leaves) for chewing and entertainment.
Қорғау мәртебесі
Ақ какаду Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) бойынша жоғалу қаупі бар түр саналады. Ол CITES тізімінің II қосымшасына енгізілген, бұл жабайыда ауланған құстардың экспорты мен импортын шектеу арқылы оған қорғаныс береді. BirdLife International халықаралық ұйымының мәліметінше, 1991 жылы Индонезия үкіметі белгілеген аулау квотасы "кейбір аймақтарда 18 есеге дейін асып кеткен", соның салдарынан кем дегенде 6600 ақ қанатты какаду аң аулаушылар қолға түскен. Соңғы жылдары жабайыдан ауланған құстардың саны азайған, тіпті жалпы популяцияға қарағанда да үлесі төмендеген. Халмахерадан ауланған попугайлардың (ақ какаду, сұңқар попугай, қызғылт мойынды лори және эклектус попугай) шамамен 40% Филиппинге заңсыз жолмен тасымалданады, ал шамамен 60% Индонезияның ішкі саудасына, әсіресе Сурабая мен Джакартадағы құс базарлары арқылы сатылады.
The white cockatoo is considered Endangered by the IUCN. It is listed in appendix II of the CITES list which gives it protection by restricting export and import of wild caught birds. BirdLife International indicates that catch quotas issued by the Indonesian government were 'exceeded by up to 18 times in some localities' in 1991, with at least 6,600 umbrella cockatoos being taken from the wild by trappers – although fewer birds have been taken from the wild in recent years, both in numerical terms and when taken as a proportion of the entire population. Approximately 40% of the parrots (white cockatoo, chattering lory, violet necked lory and eclectus parrot) caught in Halmahera are smuggled to the Philippines, while approximately 60% go to the domestic Indonesian trade, especially via bird markets in Surabaya and Jakarta.
Тарих
Олар Қытайда Тан әулеті кезінде өте танымал болды, бұл өз кезегінде Гуань Иньнің ақ папағаймен бейнеленуіне әсер етті. Төртінші крест жорығы 1229 жылы Киелі Рим императоры Фредерик II мен Вавилон сұлтаны арасында ақ какаду сыйлығымен бекітілді.
They were quite popular in China during the Tang dynasty, a fact which in turn influenced the depictions of Guan Yin with a white parrot. The Fourth Crusade was also sealed between Holy Roman Emperor Frederick II and the Sultan of Babylon in 1229 with a gift of a white cockatoo.