Кіріспе
H класты эсминец HMS Havock – 1930 жылдардың ортасында Ұлыбритания Корольдік Әскери-теңіз флоты үшін салынған H класты эсминец. 1936–1939 жылдардағы Испания азамат соғысы кезінде кеме Жерорта теңізі флотының құрамында Ұлыбритания мен Франция екі тарапқа да қару блокадасын сақтап тұрды. Екінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы айларында Havock Атлант мұхитында неміс саудалық рейдтік кемелерін іздеді және 1940 жылдың сәуір-маусым айларында Норвегия кампаниясы кезінде Нарвик шайқасының бірінші кезегіне қатысты. Содан кейін, кеме мамыр айында Жерорта теңізі флотына қайтарылып, Мальтаға бірнеше конвойды сүйемелдеді. Havock 1940 жылдың шілдесінде Спада мүйісі шайқасына, 1941 жылдың наурыз айында Матапан мүйісі шайқасына және 1941 жылдың сәуірінде Грекиядан эвакуациялауға қатысты. Келесі айда Крит шайқасында зақымдалды, бірақ маусым айында Сирия-Ливан кампаниясына қатысты. Havock маусым айында Ливияның Тобрук қаласына жабдықтау конвойларын сүйемелдеуді бастады, бірақ қазан айында зақымданып қалды. Ол желтоқсанда Сирт шайқасының бірінші кезегінде Мальтаға конвойды сүйемелдеу үшін уақытында жөнделді, ал 1942 жылдың наурыз айында Сирт шайқасының екінші кезегінде басқа конвойды қорғағанда итальяндық Littorio шайқас кемесінен ауыр зақымдар алды. Мальтада жөндеу жұмыстары жүргізілді, бірақ сәуір айының басында әуе шабуылынан тағы да зақымдалды. Адмиралтейство Мальтада оны жөндеудің әрі қарайғы әрекеттерінің мәні жоқ екенін шешіп, оны тұрақты жөндеу үшін Гибралтарға жіберді. 6 сәуірде Гибралтарға бағыт алғанда Havock Тунис жағалауындағы Бон мүйісіне жақын жерде қарап қалды, ал оның экипажы Виши Франциясының әскерімен Сахарадағы Лагуатта тұтқынға алынды.
HMS Havock was an H class destroyer built for the British Royal Navy in the mid 1930s. During the Spanish Civil War of 1936–1939, the ship enforced the arms blockade imposed by Britain and France on both sides as part of the Mediterranean Fleet. During the first few months of the Second World War, Havock searched for German commerce raiders in the Atlantic Ocean and participated in the First Battle of Narvik during the Norwegian Campaign of April–June 1940 before she was transferred back to the Mediterranean Fleet in May where she escorted a number of convoys to Malta. The ship took part in the Battle of Cape Spada in July 1940, the Battle of Cape Matapan in March 1941 and the evacuation of Greece in April 1941. She was damaged during the Battle of Crete the following month, but participated in the Syria–Lebanon Campaign in June. Havock began escorting supply convoys in June to Tobruk, Libya until the ship was damaged in October. She was repaired in time to escort a convoy to Malta during the First Battle of Sirte in December and was badly damaged by the Italian battleship Littorio whilst protecting another convoy during the Second Battle of Sirte in March 1942. Repairs were attempted in Malta, but the ship was further damaged in an air raid in early April. The Admiralty decided that further attempts to repair her at Malta were pointless and ordered her to Gibraltar for permanent repairs. On 6 April, while on passage to Gibraltar, Havock ran aground near Cape Bon, Tunisia, and her crew was interned by the Vichy French at Laghouat in the Sahara.
Сипаттама
Гавок стандартты жүктемеде де, терең жүктемеде де ығысты. Кеменің жалпы ұзындығы 323 фут (98 метр), ені 33 фут (10 метр) және суға бату тереңдігі 12 фут (4 метр) болды. Ол Парсонс тісті бу турбиналарымен қозғалды, екі валды айдап, жалпы қуаты және максималды жылдамдығы бар. Турбиналарға бу үш Admiralty 3 барабанды қазаннан берілді. Гавокта максималды жанармай мөлшері болды, бұл оған жылдамдығында қашықтықты қамтамасыз етті. Кеменің құрамы бейбіт уақытта 137 офицер мен сарбаздан тұрды, бірақ соғыс кезінде бұл сан 146-ға дейін артты. Кемеде алдыңғы жағынан артқа қарай "А", "Б", "Х" және "Y" деп белгіленген бірліктік орналасқан төрт 45 калибрлі 4,7 дюймдік Mk IX зеңбірегі орнатылған. Әуе шабуылынан қорғану үшін Гавокта Vickers АА пулеметтеріне арналған екі төрттік Mark I орнатылған. Ол 21 дюймдік торпедаларға арналған су үстіндегі төрттік торпеда түтіктерімен жабдықталған. 1940 жылдың ортасына қарай, бұл тереңдік зарядтарының саны 44-ке дейін артты.
Соғыс кезіндегі өзгерістер
Havoks класының көптеген кемелері 1940 жылы Дюнкерктен эвакуацияланғаннан кейін артқы торпеда түтіктерін 12 фунттық зениттік пулеметпен алмастырды, бірақ оның осы модификацияны алған-алмағаны белгісіз. Басқа өзгерістердің арасында оның екі төрттік 0,50 калибрлі Vickers пулеметтік орналымдарын түтін шығару құбырлары арасында екі Oerlikon зениттік пулеметімен алмастыру, сондай-ақ іздеу шамдарының платформасына және көпірдің қанаттарына екі Oerlikon пулеметін қосу мүмкін болды.
Құрылыс және мансап
1934 жылғы 13 желтоқсанда William Denny & Brothers компаниясынан тапсырыс алған "Хавок" кемесі 1935 жылғы 15 мамырда Шотландияның Думбартон қаласындағы кеме құрылыс шебінде салынды. Ол 1936 жылғы 7 шілдеде теңізге түсіріліп, 1937 жылғы 16 қаңтарда құрастырылуы аяқталды. Қару-жарақ сияқты мемлекеттік жабдықтарды есептемегенде, кеменің құны 248 470 фунт стерлинг болды. "Хавок" кемесі толыққаннан кейін Жерорта теңізі флотилиясының 2-ші эсминецтер тобына бекітілді. Ол Испания азаматтық соғысы кезінде Испания суларында аралап, араласуды болдырмау комитетінің саясатын сақтады. 1937 жылғы 31 тамыз және 1 қыркүйек түнінде Валенсия шығанағы мен Балеар аралдары арасында итальяндық "Ириде" суасты қайығы торпедамен сәтті шабуылға ұшырамады. Кеме 19 қазан мен 13 қараша аралығында Гибралтарда қайта жабдықталды және 16 сәуір мен 6 мамыр аралығында кемежайдың тас қабырғасына соқтығысқаннан кейін жөндеуден өтті. "Хавок" 1939 жылғы 15-26 тамыз аралығында Ширнесс кемежайында қысқа мерзімді жөндеуден өтіп, содан кейін Гибралтарға оралды.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Кеме 30 тамызда Фритаун, Сьерра-Леонеге жол тартып, 30 тамызда шығып, 4 қыркүйекте неміс саудалық рейдерлерін іздеу үшін келді. 1940 жылы 18 желтоқсан мен 23 наурыз аралығында Ширнессте толық жөндеуден өткізу үшін қарашада Ұлыбританияға қайтарылды. Осы уақыт аралығында 2-ші эсминец флотилиясы Отандық флотқа бекітілді және Havock оларға қайта қосылды. 1940 жылы 10 сәуірде Нарвиктің бірінші шайқасында Havock және 2-ші эсминец флотилиясының H класындағы тағы төрт кемесі күні бұрын Норвегияның солтүстігіндегі Нарвикті басып алу үшін неміс әскерін тасымалдаған неміс эсминецтеріне шабуыл жасады. Флотилия басшысы төрт қарындасын Офотфьорд арқылы алып өтіп, қарлы дауыл кезінде Нарвик портына таңертең шабуыл жасады. Бастапқыда олар порттың кіреберісінде қалды, бірақ Havock үшінші болып портқа кірді және кемелер тобына бес торпедасын атты. Бір торпеда неміс эсминці Z22 Anton Schmitt-тің кормасына тиді. Сонымен қатар, кеме неміс эсминці Z18 Hans Lüdemann-ды екі рет снарядтармен соқты. Британдық кемелер кері шегініп бара жатқанда, жақын аралықта бес неміс эсминцін кездестірді. Неміс кемелерінің екеуі британдық кемелердің бағытын кесіп өтіп, Hardy-ді тез өртей бастады және оны жағаға тіреуге мәжбүр етті. Havock келесі кезекте болды және неміс эсминецтеріне торпеда атты, бірақ барлығы өткізіп алды. Ол да зақымдалды, бірақ ауыр емес. Аң-таңдық пен көрудің шектеулілігінен Havock Hardy-ге не болғанын білу үшін және британдық құрылымның арт жағын қалған үш неміс эсминцінен қорғау үшін шегінді, бірақ кейін алдыңғы қарулары істен шыққанда артқы қаруларын атқызуға мүмкіндік беру үшін қайта бұрылуға мәжбүр болды. Havock және Hostile ауыр зақымдалған қарындасы Hotspur-ды қорғау үшін кері бұрылды және үшеуі де Офотфьорд бойымен кері шегінуді жалғастырды. Жолда олар артиллерия мен оқ-дәрімен жүктелген неміс жабдықтау кемесі Rauenfels-ке тап болды, оның экипажы Hostile оқ атқаннан кейін кемені тастап, жағаға тіреп қойды. Havock-тан келген топ кемеде өрт жанып жатқанын анықтады және кеме оған екі снаряд атқаннан кейін жарылып кетті. Кеме мамыр айына дейін Норвегия суларында болды, ол сол айдың басында Солтүстік теңізде неміс кемелерін іздеу үшін жеңіл крейсерді сәтсіз іздеуге ертіп барды. Havock кейін Nore Command-қа тағайындалды және 10 мамырда Waalhaven әуежайын басып алған неміс әскерлерін бомбалады. Ол бауырымен бірге Голландия жағалауында батқан Prinses Juliana паромнан аман қалғандарды құтқарып, оларды Hook of Holland-қа қайтарды, онда ол бірнеше британдық жарықшандар тобын алды. 16 мамырда кеме Мальтадағы Жерорта теңіз флотын нығайтуға бұйрық берілді және 2-ші эсминец флотилиясына тағайындалды. 19 шілдедегі Cape Spada шайқасында кеме австралиялық жеңіл крейсерді сүйемелдеді және итальяндық крейсер Bartolomeo Colleoni-ден 525 аман қалғандардың бір бөлігін басқа сүйемелдеуші эсминецтермен бірге құтқарып алды. Бұл шайқастан кейін итальяндық ұшақтардың шабуылынан кейін оның қазандық бөлімі суға батты және ол 29 шілдеден 15 қыркүйекке дейін Суэцте жөнделді. Havock және оның қарындасы 2 қазанда Мысыр жағалауында итальяндық Berillo су асты кемесін бетінде кездестіріп, оны суға батыруға мәжбүр етті. Эсминецтер арасында 47 адамды құтқарып алды. 1941 жылдың 22 желтоқсаны мен 20 ақпаны аралығында Мальтада жөндеуден басқа. Cape Matapan шайқасында 28 наурызда итальяндық Vittorio Alfieri эсминцін торпедалап, суға батырды. Кеме сәуір айының соңында Грекиядан Шекара одақтастығының әскерлерін эвакуациялады және 7/8 мамыр түнінде Бенгазиді бомбалаған жеңіл крейсерді сүйемелдеген үш эсминецтің бірі болды. Havock 23 мамырда құлап түскен бомбалаушылардан зақымдалып, 15 адам қаза тауып, 10 адам жарақат алды, Гераклион, Криеттен кейінгі патрульдеуден кейін. 16 маусымға дейін Александрияда жөндеуден өтті. Содан кейін қазан айына дейін Тобрукқа кемелерді сүйемелдеді, сонда оның винтілі және винттері зақымдалды. Havock 21 қазаннан 4 желтоқсанға дейін Александрияда жөндеуден өтті. Havock 1942 жылдың қаңтар айының басында Breconshire-ді Александрияға қайтарған төрт эсминецтің бірі болды. Кеме ақпан айында 22-ші эсминец флотилиясына ауыстырылды және Мальтаға конвойларды сүйемелдеуді жалғастырды. Докта тұрғанда кеме Осі әуе кемелерінің нысанасы болды және 3 сәуірде зақымдалды және жөндеу жұмыстары аяқталмас бұрын Гибралтарға жіберілді. Havock 6 сәуірде Сицилия боғазында Келибия, Тунис маңындағы жағаға ұшып, апатқа ұшырады, бір экипаж мүшесі қаза тапты. Оның экипажы мен жолаушыларын Виши француздары Сахарадағы Лагуатта тұтқындады, бірақ қараша айында Operation Torch нәтижесінде босатылды.