Кіріспе

Нидерланд актері және модель (1952–2012)

Ерте өмір

Кристал Нидерландының Утрехт қаласында туған. Ол қонақүй иесі Жан Николас Кристал мен оның әйелі Пиетте Хендрика Ламмның үлкен қызы. 2006 жылы "Нуэ" атты автобиографиясында ол тоғыз жасында мейманхана қонағы жыныстық қатынасқа түскенін, бұл туралы сөйлесуден бас тартқанын айтты. Оның ата-анасы 14 жасында ажырасып, әкесі басқа әйелге үй-жайын тастап кеткен. "Мен үшін бұл ең қайғылы оқиға болды", - деді ол ата-анасының ажырасуы жайлы.

Мансап

Кристал 17 жасында модельдік мансабын бастады. 1971 жылы, танымал болмас бұрын, ол «Париждегі соңғы танго» (1972) фильміндегі әйел басты рөліне кастингке қатысып, Мария Шнайдерден жеңіліс тапты. 1973 жылы «Мисс ТВ Европа» сайысында жеңімпаз атанды. Ол голланд, ағылшын, неміс және итальян тілдерін мүптезді меңгерген, сондай-ақ бірнеше басқа тілді де жақсы білді. Кристал 1974 жылы «Эммануэль» фильміндегі басты рөлді ойнап, халықаралық деңгейде танымал болды. Бұл фильм француз киносының ең табысты туындыларының бірі болып табылады. «Эммануэльдің» сәттілігінен кейін ол көбінесе жыныстық тартымды бейнесін пайдаланатын рөлдерді сомдады, мысалы «Леди Чаттерлидің ғашығы» (1981) фильмінің адаптациясында және Бірінші дүниежүзілік соғыс шпионы туралы «Мата Хари» (1985) фильмінде ойнады. 1970 жылдары ол Клод Шаброл және Роджер Вадим сияқты белгілі француз режиссерлерінің аз танымал фильмдерінде жұмыс істеді. Сонымен қатар, ол Джо Даллесандромен бірге Валериан Бороучиктің «Ла Мардж» (1976) фильмінде ойнады, бұл фильм француз прокатында сәтті болды. Роман Поланскинің «Жарнамашы» (1976) фильмінде Стелла рөліне оны таңдаған, бірақ бір күн түсірілгеннен кейін Изабелль Аджанимен ауыстырылды. 1977 жылы Луи Мальдің «Сүйкімді бала» (1978) эротикалық драмасында Хатти рөліне шақырылды, бірақ бұл рөл ақырында Сьюзан Сарандонға берілді. Бірнеше жылдан кейін режиссер Кристалды өзінің келесі «Зақым» (1992) фильмінде Ингрид рөлінде көруді армандады, бірақ актриса сол кезде қолжетімді болмады. Ол Серджо Леонемен дос болды, ол оны «Америкада бір кездері» (1984) фильмінде Кэрол рөлінде ойнатуды қалаған; алайшақ, продюсерлер оның қатысуына келіспеді, рөл Тюсдей Уэлдке тиді. 1982 жылы Тони Скотт «Аштық» (1983) фильміндегі Мириам рөліне оны қабылдамады; осы рөлді Катрин Денев сомдады. Ол «Супермен» (1978) фильміндегі Лоис Лейн рөліне де қарастырылды, бірақ рөл Марго Киддерге берілді. Сильвия «Мені жақсы көрген тыңшы» (1977), «Ай саяхаты» (1979), «Тек сенің көзің үшін» (1981) және «Сиырша» (1983) фильмдеріндегі Бонд қызының рөліне сәтті түсе алмады. Ол «Адель Х. тарихы» (1975), «Кинг Конг» (1976), «Логанның қашысы» (1976), «Калигула» (1979), «Дене қызуы» (1981), «Жасырын жүгіруші» (1982), «Шар бет» (1983), «Дюна» (1984), «Двойник» (1984) және «Көк барқыт» (1986) фильмдеріндегі басты әйел рөлдерін қабылдамады. «Эммануэль» фильміндегі оның бейнесі АҚШ-қа дейін жетті, онда ол секс-комедиядағы жасөспірім жігіттің қызығушылығын оятуға тырысатын қызметші Николь Маллоу рөлін ойнады («Жеке сабақтар», 1981). Оның тағы бір танымал американдық туындысы – 1980 жылы «Get Smart» фильмінің жаңадан түсірілген нұсқасы «Жаланаш бомба» фильміндегі шағын комедиялық рөл болды. «Жеке сабақтар» 1981 жылғы ең табысты тәуелсіз фильмдердің бірі болғанымен (АҚШ-тағы ішкі жиын 28-орында), Кристал оның табысынан ешнәрсе көрмеді және фильмдерде түсуін жалғастырды, ал 1990 жылдардың басында «Эммануэль» рөлін соңғы рет сомдады. 1990 жылдың мамырында ол өзінің үйінде түсірілген «Менің Ривьера» телесериалында пайда болды, онда ол өмірі мен ниеттері туралы жазушы-режиссер Майкл Фини Калланмен сұхбаттасты. Оның досы Жерар Депардье оның қайта оралуын қамтамасыз етуді қалады және «1492: Жаңа дүниенің жаулауы» фильмінің продюсерлерін оны королева Изабелла рөлінде ойнатуға көндіруге тырысты. 2001 жылы ол голланд режиссері Сайрус Фриштың «Кешір мені» фильмінде шағын рөл ойнады. 2006 жылдың мамырында Кристал Нью-Йорктегі Трибека кинофестивалінде Руд Ден Драйвер жазған «Топор және мен» атты қысқаметражды анимациялық фильмнің режиссері үшін марапат алды. Сыйлықты Гейл Кинг табыс етті. Сегіз жылдық үзілістен кейін ол «Екі күн» (2010) фильмінде түсті, сондай-ақ сол жылы өзінің соңғы актерлік рөлінде итальяндық «Свинг қыздары» телефильмінде Эва де Леу рөлін сомдады. 2021 жылдың маусым айында актриса Сильвия Хокс Сильвия Кристалдың өмірі мен мансабы туралы биофильмде Сильвия Кристалдың рөлін ойнайтыны жарияланды.

Жеке өмір

2006 жылдың қыркүйегінде Францияда Кристалдың «Nue» (Жылаңаш) автобиографиясы жарық көрді. Ол жазба 2 шілде 2007 жылы «Fourth Estate» баспасынан шыққан «Алымсыз Эммануэль: Еске алулар» деген атпен ағылшын тіліне аударылды. Онда ол өмірінің құлпыраған кезеңдерін, есірткі мен алкогольге тәуелділіктен зардап шегуін, сондай-ақ әке тұлғасын іздеуін, оның нәтижесінде үлкендермен болатын құрылымсыз қарым-қатынастарды суреттеді. Кітап оң пікірлерге ие болды. Ол бельгиялық жазушы Хьюго Клауспен алғашқы маңызды қарым-қатынасын жасады, ол одан жиырма жылдан астам үлкен еді. 1973 жылдан 1977 жылға дейінгі одақтарынан 1975 жылы туған Артур есімді жалғыз ұлы дүниеге келді. Ол күйеуін, 1976 жылы «Бесінші мушкетер» (1979) фильмінің түсірілімінде танысқан британдық актер Иан МакШейнге алмастырды. Олар Лос-Анджелеске бірге көшіп, ол оның американдық мансабын бастауға көмектесетінін уәде берді. Алайда, бес жылдық махаббат оның мансабында маңызды өрлеуге әкелмеді, бірақ Кристал автобиографиясында «қорқынышты, ол әзілге құмар және сүйкімді болды, бірақ біз тым ұқсас едік» деп сипаттаған қарым-қатынас болды. Ол олардың қарым-қатынасы басталғалы екі жыл өткен соң кокаин қолдана бастады. Бұл оның құлдырауына себеп болды, бірақ ол сол кезде оны «супервитамин, өте сәнді зат, қауіпсіз, бірақ қымбат, алкогольге батып кетуден гөрі әлдеқайда қызықты, қимыл-қозғалыста болу үшін қажетті отын» деп ойлады. Кристал 2006 жылы «Эммануэльді аулау» атты деректі фильмге сұхбат берді. Ол кокаинге тәуелділігі салдарынан қалай дұрыс емес шешімдер қабылдағанын айтты. Осы қателіктердің бірі – «Жеке сабақтар» фильміндегі үлесін агентіне 150 000 АҚШ долларына сату болды, ал фильм отандық прокатта 26 миллионнан астам АҚШ долларын жинады. МакШейннен ажырасқаннан кейін ол екі рет тұрмысқа шықты: алғаш 1982 жылы американдық бизнесмен Алан Тернерге, бірақ бұл неке бес айдан кейін аяқталды. Кейін ол кинопродюсер Филипп Блотқа (1986–1991) тұрмысқа шықты. Содан кейін ол бельгиялық радиопродюсер Фред Де Вримен 2004 жылы қайтыс болғанға дейін он жыл бірге өмір сүрді. Оның ресми өмірбаянын голланд журналисі Сюзанна Ретханс жазды және ол 2019 жылдың қыркүйегінде жарық көрді. Ретханс оны жазуға үш жылдан астам уақыт жұмсады. «Begeerd en Verguisd» деп аталатын кітап әлі ағылшын тіліне аударылмаған.

Ауру және өлім

Кристал 11 жасынан бастап көп мөлшерде темекі шегіп келген. 2001 жылы оған жұтқыншақ қатерлі ісігі диагнозы қойылып, ауру өкпеге тарағаннан кейін үш рет химиотерапиядан және операциядан өтті. 2012 жылдың 12 маусымында ол инсульт алды және жан сақтау бөліміне түсті. Төрт айдан кейін 60 жасында қызыл ішек және өкпе қатерлі ісігінен ұйқыда көз жұмды. Кристал Нидерландының Утрехт қаласындағы туған жеріне жерленген.

Фильм

Жыл Атауы Рөл жазбалары
1973 Фрэнк пен Ева Силвия
Ағылшын атауы: Бірге өмір сүру
1973 Мысықтар үшін Ханни Труаст
1973 Жылаңаш қоршаудың үстінде Лилли Маришка
1974 Эммануэль Эммануэль
1974 Джулия Андреа
1974 Шедеңгек ішіндегі қалта жоқ Априль
1975 Отпен ойнау Диана Ван Ден Берг
1975 Эммануэль II Эммануэль
Ағылшын атауы: Эммануэль, әйелдің қуаныштары
1976 Сығу ойыны Матильда Лерой
1976 Ла Мардж
Ағылшын атауы: Көшедегі адам
1977 Алиса немесе соңғы қашу Алиса Кэролл
1977 Рене Кене Криста
1977 Эммануэль 3 Эммануэль
Ағылшын атауы: Эммануэльге қош сау
1978 Пастораль 1943 Миеп Алгера
1978 Жұмбақтар Дэни Килланд
1979 Еріктің еріндері / Төсектегі әйел / Бақытсыз әйел Тереза Ван Ден Берг
1979 Мария Тереза
1979 Изабель
1980 Агент 34
1980 Бірінші класс сүйіспеншілігі Беатрис
1981 Жеке сабақтар Николь Мэллоу
1981 Леди Чаттерлидің жанкүйері Констанс Чаттерли
1983 Жеке мектеп Регина Кополетта
1984 Эммануэль 4 Силвия / Эммануэль
1985 Мата Хари Мата Хари
1985 Қызыл ыстық София
1985 Мишель
1988 Жюли
1988 Дракуланың жесірі Ванесса
1989 Ыстық қан Силвия
1992 Дененің үндеуі ((성애의침묵))
1993 Сурет мектебі Силвия
1993 Эммануэль 7 Эммануэль
1996 Құмдық сарайдың көлеңкесі Ангел Келли
1997 Гастонның соғысы Миеп Виссер
1999 Фильм 1 Патрон
1999 Алма
1999 Гарри бөлме жалдайды Мисс Пинки (короткометражный)
2000 Лижмен/Хет Бин Жанна
2001 Кешір мені Чикита (сахнада)
2001 Достық Силвия
2001 Секс Бойз Ла сексолог
2002 Банк Әйел (видео)
2010 Екі күн Анжела