Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық-американдық актриса (1902–1986)
British American actress (1902–1986)
Эльза Салливан Ланчестер (28 қазан 1902 – 26 желтоқсан 1986) – театр, кино және теледидардағы ұзақ мансабы бар британдық актриса. Ланчестер бала кезінде биді оқыды және Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін театр мен кабареде өнер көрсете бастады, онда ол келесі он жылда мансабын қалыптастырды. 1927 жылы актер Чарльз Лоттонмен танысып, екі жылдан кейін үйленді. Ол британ фильмдерінде шағын рөлдерді ойнай бастады, соның ішінде Генрих VIII-нің жеке өмірі (1933) фильмінде Лоттонмен бірге Анн Кливс рөлін орындады. Оның американдық фильмдердегі жетістігі олардың Голливудқа көшуіне әкелді, онда Ланчестер кішкентай фильмдердегі рөлдерді ойнады. "Франкенштейннің жарты" (1935) фильміндегі атау рөлі оған танымалдылық әкелді. Ол "Тағдырға жолдама" (1944) фильмінде басты рөлді, ал 1940-1950 жылдары қосалқы рөлдерді ойнады. Ол "Кейінгі аялдама – тұрақ" (1949) және "Сотта куәгер" (1957) фильмдері үшін үздік екінші пландағы әйел рөлі номинациясын алды, бұл Лоттонмен бірге түскен он екінші фильм болды. 1962 жылы Лоттонның қайтысынан кейін Ланчестер мансабын жаңартты, "Мэри Поппинс" (1964), "Сол шалқар мысық!" (1965) және "Қарақұйрықтың шағылысуы" (1968) сияқты Disney фильмдерінде ойнады. "Уиллард" (1971) қорқыныш фильмі үлкен сәттілікке ие болды, ал оның соңғы рөлдерінің бірі "Өлімнің құпиясы" (1976) фильмінде болды.
Elsa Sullivan Lanchester (28 October 1902 – 26 December 1986) was a British actress with a long career in theatre, film and television. Lanchester studied dance as a child and after the First World War began performing in theatre and cabaret, where she established her career over the following decade. She met the actor Charles Laughton in 1927, and they were married two years later. She began playing small roles in British films, including the role of Anne of Cleves with Laughton in The Private Life of Henry VIII (1933). Her success in American films resulted in the couple moving to Hollywood, where Lanchester played small film roles. Her role as the title character in Bride of Frankenstein (1935) brought her recognition. She played the lead in Passport to Destiny (1944) and supporting roles through the 1940s and 1950s. She was nominated for the Academy Award for Best Supporting Actress for Come to the Stable (1949) and Witness for the Prosecution (1957), the last of twelve films in which she appeared with Laughton. Following Laughton's death in 1962, Lanchester resumed her career with appearances in such Disney films as Mary Poppins (1964), That Darn Cat! (1965) and Blackbeard's Ghost (1968). The horror film Willard (1971) was highly successful, and one of her last roles was in Murder by Death (1976).
Ерте өмір
Эльза Салливан Ланчестер Лондонның Льюишем қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы, Джеймс "Семус" Салливан (1872–1945) және Эдит "Бидди" Ланчестер (1871–1966), богемиялық өмір салтын ұстанды және Эдвард дәуірінің қоғамына наразылық ретінде діни немесе заңды түрде некеге тұрудан бас тартты. Ланчестердің 1970 жылы Дик Каветтпен берген сұхбатында айтылғандай, Салливан мен Ланчестер екеуі де социалист болған. Эльзаның бес жыл бұрын туған ағасы Уолдо Салливан Ланчестер марионетка қойымдарымен айналысты, ол Малверн (Вустершир) қаласында, кейіннен Стратфорд-апон-Эйвонда жеке компания ашты. Эльза Парижде Изадора Дунканмен биді оқыды, бірақ оны ұнатпады. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін мектеп жабылып, ол Ұлыбританияға қайтып келді. Сол кезде (шамамен он екі жасында) ол Дункан стилінде би үйретуді бастады және оңтүстік Лондондағы балаларға сабақ беріп, отбасына қосымша табыс әкелді.
Elsa Sullivan Lanchester was born in Lewisham, London. Her parents, James "Séamus" Sullivan (1872–1945) and Edith "Biddy" Lanchester (1871–1966), were Bohemians, and refused to marry in a religious or legal way as a rebellion against Edwardian era society. Sullivan and Lanchester were both socialists, according to Lanchester's 1970 interview with Dick Cavett. Elsa's older brother, Waldo Sullivan Lanchester, born five years earlier, was a puppeteer, with his own marionette company based in Malvern, Worcestershire, and later in Stratford upon Avon. Elsa studied dance in Paris under Isadora Duncan, whom she disliked. When the school was discontinued due to outbreak of World War I, she returned to the UK. At that point (she was about twelve years of age) she began teaching dance in the Duncan style and gave classes to children in her south London district, through which she earned some welcome extra income for her household.
Мансап
Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Ланчестер балалар театрын ашты, сосын Гармония үңгірін – қазіргі заманғы пьесалар мен кабарелер қойылатын түнгі клубты. Ол ескі викториялық әндер мен балладаларды жаңғыртты, олардың көпшілігін «Riverside Nights» атты тағы бір ревюде орындады. Оның кинодағы алғашқы рөлі 1924 жылы Эвелин Воның «Қызыл әйел» әуесқойлық қойылымында болды, онда ол өзі де екі рөлде ойнады. Ол жеткілікті деңгейде танымал болғандықтан, Columbia оны осы ревюлерде орындаған төрт әнінің 78 айналымдық дискілерін жазуға шақырды. Кей Хендерсонның фортепианомен сүйемелдеуімен: «Әкеме енді ішімдік сатпаңыздар» және «Ол жараспады» бір дискіде (1926 жылы жазылған), ал «Анама күнәда өмір сүріп жатқанымды айтпаңыздар» және «Ледиз Бар» екінші дискіде (1930 жылы жазылған) жарық көрді. Оның кабаре мен түнгі клубтағы өнер көрсетулері оны күрделі сахналық жұмыстарға жеткізді, және Ланчестер 1927 жылы Арнольд Беннеттің «Мырза Прохак» пьесасында актерлік құрамның тағы бір мүшесі Чарльз Лоттонмен алғаш рет кездесті. Екі жылдан кейін олар үйленді және сахнада да, экранда да бірге ойнауды жалғастырды. Ол оның қызының рөлін «Төлем кейінге қалдырылды» (1931) пьесасында ойнады, бірақ Голливудтың фильмдік нұсқасында емес. Ланчестер мен Лоттон 1933–1934 жылдардағы Old Vic маусымында Шекспир, Чехов және Уайльдтің рөлдерін ойнады, ал 1936 жылы ол Лондон Палладиумындағы Дж. М. Барридің пьесасында Лоттонның Капитан Гүк рөліне Питер Пэн болды. Олардың соңғы сахналық өнері Джейн Арденнің «The Party» (1958) қойылымында болды. Ланчестер «Бұрама баспалдақ» және «Жағалаудағы тік құлайтын жер» (1946) фильмдерінде қосалқы рөлдерді ойнады. Ол «Епископтың әйелі» (1947) фильмінде үй шаруасын жүргізетін әйел рөлінде көрінеді, онда Дэвид Нивен епископты, Лоретта Янг оның әйелін, ал Кэри Грант періште рөлін ойнады. Ланчестер триллердегі «The Big Clock» (1948) фильмінде суретші рөлінде комикалық роль ойнады, онда Лоттон мегаломандық баспасөз магнаты рөлінде ойнады. Ол «Келе жатқан тұраққа кел» (1949) фильмінде туылғандардың суреттерін салуға маманданған суретші рөлінде ойнады, ол үшін ол «Ең үздік екінші пландағы әйел рөлі» номинациясына ие болды. Мұнда ол жеке водевильдік өнерін марионеттік шоумен бірге орындады, кейінірек бірнеше LP-ге жаздырған әндерді орындады. Экранда ол Дэнни Кеймен бірге «Генерал инспектор» (1949) фильмінде, «Сырлы көшеде» (1950) шантаж жасаушы үй иесі рөлінде ойнады және «Француздықта» (1950) Шелли Винтерстің саяхаттасушы серігі болды. 1950 жылдардың басында қосымша рөлдер, соның ішінде 3 ринг циркіндегі (1954) Жәкелді ханым рөлінде 2 минуттық камео, оны Джерри Льюис шашын қырқуға дайын тұрды. Ол тағы бір маңызды және есте қаларлық рөлге ие болды, ол күйеуімен бірге 1957 жылы Агата Кристидің 1953 жылғы пьесасының экрандық нұсқасы – «Куәлікке сөз» фильмінде қайта пайда болды. Ешқайсысы жеңген жоқ. Алайда ол бұл фильм үшін «Алтын глобус» сыйлығын «Ең үздік екінші пландағы әйел рөлі» номинациясы бойынша жеңіп алды. Ланчестер «Джулиан» фильмінде «Квини» тәтесі, «Белл, Бук и Кэндл» (1958) фильмінде сиқыршы рөлін ойнады және күйеуінің құда қызы Карен Дотриц де ойнаған «Мэри Поппинс» (1964) фильмінде, «Осы қарапайым мысық!» (1965), және «Қарақұйрықтың арбағы» (1968) фильмдерінде де ойнады. Ол 1959 жылдың 9 сәуірінде NBC телеарнасының «Форд шоуында», Теннесси Эрни Фордтың қатысуымен пайда болды. Ол NBC-дің «Диснейдің керемет әлемі» сериалының екі эпизодында өнер көрсетті. Сонымен қатар, ол 1956 жылы «I Love Lucy» эпизодында және NBC-дің «The Eleventh Hour» (1964) және «The Man From U.N.C.L.E». (1965) эпизодтарында естен кетпес қонақ рөлдерін ойнады. Ланчестер кейде фильмдерге де қатысып, Эльвис Преслимен дуэт әнін «Easy Come, Easy Go» (1967) фильмінде орындады және Брюс Дэвисон мен Эрнест Борньинмен бірге «Уиллардтың» (1971) түпнұсқа нұсқасында ана рөлін ойнады, ол кассада жақсы нәтиже көрсетті. Ол 1976 жылы өлім-жітім туралы құпия фильмде Агата Кристинің Джейн Марплге негізделген Джессика Марблс болды, және ол өзінің соңғы фильмін 1980 жылы «Күлкімен өлім» фильмінде Софи рөлінде түсірді. Ол 1950 жылдары үш LP альбомын шығарды. Екі (жоғарыда аталған) «Жабық салонға арналған әндер» және «Тұт толы бөлмеге арналған әндер» деп аталды және олар аздаған ұяттылықпен және күйеуінің «сағаты» жұмыс істемейтін ән сияқты олардың нақты мақсатымен ойнады. Лаутон әр нөмірге сөйлеу кіріспелерін ұсынды және тіпті Ланчестермен бірге «Ол кедей еді, бірақ ол адал болды» әнін орындады. Оның үшінші альбомы «Cockney London» деп аталды, ол Логтон мұқаба жазбаларын жазған ескі Лондон әндерінің таңдамасы.
After World War I, Lanchester started the Children's Theatre, and later the Cave of Harmony, a nightclub at which modern plays and cabaret turns were performed. She revived old Victorian songs and ballads, many of which she retained for her performances in another revue entitled Riverside Nights. Her first film performance came in 1924 in the amateur production The Scarlet Woman, which was written by Evelyn Waugh who also appeared in two roles himself. She became sufficiently famous for Columbia to invite her into the recording studio to make 78 rpm discs of four of the numbers she sang in these revues, with piano arrangement and accompaniment by Kay Henderson: "Please Sell No More Drink to My Father" and "He Didn't Oughter" were on one disc (recorded in 1926) and "Don't Tell My Mother I'm Living in Sin" and "The Ladies Bar" were on the other (recorded 1930). Her cabaret and nightclub appearances led to more serious stage work and it was in a play by Arnold Bennett called Mr Prohack (1927) that Lanchester first met another member of the cast, Charles Laughton. They were married two years later and continued to act together from time to time, both on stage and screen. She played his daughter in the stage play Payment Deferred (1931) though not in the subsequent Hollywood film version. Lanchester and Laughton appeared in the Old Vic season of 1933–34, playing Shakespeare, Chekhov and Wilde, and in 1936 she was Peter Pan to Laughton's Captain Hook in J. M. Barrie's play at the London Palladium. Their last stage appearance together was in Jane Arden's The Party (1958) at the New Theatre, London. Lanchester played supporting roles in The Spiral Staircase and The Razor's Edge (both 1946). She appeared as the housekeeper in The Bishop's Wife (1947) with David Niven playing the bishop, Loretta Young his wife, and Cary Grant an angel. Lanchester played a comical role as an artist in the thriller, The Big Clock (1948), in which Laughton starred as a megalomaniacal press tycoon. She had a part as a painter specialising in nativity scenes in Come to the Stable (1949), for which she was nominated for the Academy Award for Best Supporting Actress (1949). Here she performed her solo vaudeville act in conjunction with a marionette show, singing somewhat off colour songs which she later recorded for a couple of LPs. Onscreen, she appeared alongside Danny Kaye in The Inspector General (1949), played a blackmailing landlady in Mystery Street (1950), and was Shelley Winters's travelling companion in Frenchie (1950). More supporting roles followed in the early 1950s, including a 2 minute cameo as the Bearded Lady in 3 Ring Circus (1954), about to be shaved by Jerry Lewis. She had another substantial and memorable part when she appeared again with her husband in Witness for the Prosecution (1957) a screen version of Agatha Christie's 1953 play for which both received Academy Award nominations – she for the second time as Best Supporting Actress, and Laughton for the third time for Best Actor. Neither won. However she did win the Golden Globe for Best Supporting Actress for the film. Lanchester played the role of Aunt Queenie, a witch in Bell, Book and Candle (1958), and appeared in such films as Mary Poppins (1964), in which her husband's goddaughter Karen Dotrice also starred, That Darn Cat! (1965), and Blackbeard's Ghost (1968). She appeared on 9 April 1959, on NBC's The Ford Show, Starring Tennessee Ernie Ford. She performed in two episodes of NBC's The Wonderful World of Disney. Additionally, she had memorable guest roles in an episode of I Love Lucy in 1956 and in episodes of NBC's The Eleventh Hour (1964) and The Man From U. N. C. L. E. (1965). Lanchester continued to make occasional film appearances, singing a duet with Elvis Presley in Easy Come, Easy Go (1967), and playing the mother in the original version of Willard (1971), alongside Bruce Davison and Ernest Borgnine, which scored well at the box office. She was Jessica Marbles, a sleuth based on Agatha Christie's Jane Marple, in the 1976 murder mystery spoof Murder by Death, and she made her last film in 1980 as Sophie in Die Laughing. She released three LP albums in the 1950s. Two (referred to above) were entitled "Songs for a Shuttered Parlour" and "Songs for a Smoke Filled Room", and were vaguely lewd and danced around their true purpose, such as the song about her husband's "clock" not working. Laughton provided the spoken introductions to each number and even joined Lanchester in the singing of "She Was Poor but She Was Honest". Her third LP was entitled "Cockney London", a selection of old London songs for which Laughton wrote the sleeve notes.
Жеке өмір
1929 жылы Ланчестер Чарльз Лаутонға үйленді. Дегенмен, Лаутонның досы және бірге ойнаған әріптесі Морин О’Хара бұл жұптың баласыз болуының себебі осы екенін жоққа шығарды. Ол Лаутонның өзіне айтқан сөзінше, олардың баласы болмауының себебі Ланчестердің карьерасының басында бурлеск билеген кезде жасаған сәтсіз түсік болған. Ланчестер өзінің автобиографиясында жастығында екі рет түсік жасағанын мойындады (соның бірі Лаутонға жасалған), бірақ екінші түсік оны қайта жүкті болудан тоқтатты ма, әлде жоқ па белгісіз. Өмірбаян жазушы Чарльз Хигемнің сөзінше, Ланчестер балалы болғысы келмегендіктен баласыз қалған. Ланчестер атеист болған. Ол демократ болды және Лаутонмен бірге 1952 жылғы президенттік сайлауда Адлай Стивенсонды қолдады. 1984 жылы Ланчестердің денсаулығы нашарлай бастады. 30 айдың ішінде ол екі рет инсульт алды, соның салдарынан толық мүгедек болып қалды. Оған үнемі күтім қажет болды және төсек тартатын болды. 1986 жылдың наурыз айында Motion Picture and Television Fund Ланчестер мен оның 900,000 долларға бағаланған мүлкін басқаруға өтініш берді.
Lanchester married Charles Laughton in 1929. However, Laughton's friend and co star Maureen O'Hara denied this was the reason for the couple's childlessness. She claimed Laughton had told her that the reason he and his wife never had children was because of a botched abortion Lanchester had early in her career when performing burlesque. Lanchester admitted in her autobiography that she had two abortions in her youth (one being Laughton's), but it is not clear if the second left her incapable of becoming pregnant again. According to biographer Charles Higham, the reason she did not have children was that she did not want any. Lanchester was an atheist. She was a Democrat and she and Laughton were supportive of Adlai Stevenson's campaign during the 1952 presidential election. In 1984, Lanchester's health took a turn for the worse. Within 30 months, she had suffered two strokes, becoming totally incapacitated. She required constant care and was confined to bedrest. In March 1986, the Motion Picture and Television Fund filed to become conservator of Lanchester and her estate, which was valued at $900,000.
Өлім
Ланчестер 1986 жылғы 26 желтоқсанда Лос-Анджелестегі Вудленд-Хиллсте, 84 жасында бронх пневмониясынан қайтыс болды. Оның денесі 1987 жылғы 5 қаңтарда Лос-Анджелестегі Пайнс шіркеуінде кремацияланды және күлі Тынық мұхитында таратылды.
Lanchester died in Woodland Hills, Los Angeles, California on 26 December 1986, aged 84, at the Motion Picture Hospital from bronchial pneumonia. Her body was cremated on 5 January 1987, at the Chapel of the Pines in Los Angeles and her ashes scattered over the Pacific Ocean.