Кіріспе
Норман Джуисонның 2003 жылғы "The Statement" фильмі – Норман Джуисонның режиссерлік жұмысымен түсірілген, Майкл Кейн, Тильда Свинтон, Джереми Нортам, Алан Бейтс, Уильям Хатт, Джон Невилл және Шарлотта Рэмплинг қатысқан драмалық фильм. Брайан Мурдың 1996 жылғы осы аттас романы негізінде Рональд Харвуд жазған сценарий, екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жеті еврейді өлімге кесуге бұйрық бергені үшін айыпталып, француз қарсыластарының Виши Франциясының министрі Филипп Анриотты өлтіруіне жауап ретінде іс қозғалған Виши Франциясының полиция қызметкері Пол Тувье туралы шын оқиғаға негізделген. Соғыстан кейінгі ондаған жылдар бойы ол Рим-католик шіркеуінің жоғары лауазымды тұлғаларының арасында болуы мүмкін деген күдік тудырған, күрделі қорғау желісінің арқасында соттан қашып шықты. Ол 1989 жылы Ниццадағы дәстүрлі католик монастырында тұтқындалып, 1994 жылы сотталды. 1996 жылы 81 жасында түрмеде қайтыс болды. "The Statement" – Джуисонның 2024 жылы зейнетке шығу және қайтыс болу алдында түсірген соңғы фильмі. Бұл Бейтс үшін де фильм шыққан жылы қайтыс болғанға дейін соңғы театрлық рөлі болды.
The Statement is a 2003 drama film directed by Norman Jewison and starring Michael Caine, Tilda Swinton, Jeremy Northam, Alan Bates, William Hutt, John Neville and Charlotte Rampling. Based on the 1996 novel of the same name by Brian Moore, the screenplay by Ronald Harwood is inspired by the true story of Paul Touvier, a Vichy French police official who was indicted after World War II for ordering the execution of seven Jews in retaliation for the French Resistance's assassination of Vichy France minister Philippe Henriot. For decades after the war, he escaped trial thanks to an intricate web of protection, which allegedly included senior members of the Roman Catholic priesthood. He was arrested in 1989 inside a Traditionalist Catholic priory in Nice and was convicted in 1994. He died in prison in 1996, at the age of 81. The Statement is the last film by Jewison before his retirement and death in 2024. It was also Bates's final theatrical role prior to his death in the year of the film’s release.
Сюжет
Пьер Броссар, француз нацистік әріптес, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жеті еврейді өлімге жіберуге бұйрық береді. Шамамен 40 жыл өткен соң, оны Дэвид Маненбаум қуалайды, ол Броссарды өлтіру және оның денесінде басылған мәлімдеме қалдыруға тапсырыс алады, онда бұл кісі өлтіру 1944 жылы өлім жазасына кесілген еврейлерге кек алу екені жарияланады. Броссар Маненбаумды өлтіріп, мәлімдемені тауып, оның іздеушісінің канадалық паспортпен саяхаттап жүргенін анықтағаннан кейін денесін жасырады. Броссар көп жылдар бойы Францияның оңтүстігіндегі дәстүршіл католик қауымдастығының тығырларында жасырынған, оны қорғау және қаржымен қамтамасыз ету үшін ұзақ жылдар бойы құпия жұмыс істеген одақтастарына жүгінеді. Бірақ қазір олар осылай жалғастыру арқасында күшейтілген тексеруге тап болып отыр. Маненбаумның өлімі жергілікті полицияның және, әсіресе, табанды тергеу судьясы Аннемари Ливидің қызығушылығын тудырады. Ол іске толыққанды беріледі, ресми органдардан қолдау алмағанына қарамастан, жігерін талмайды. Ливи француз жандармериясының аға тергеушісі, сондай-ақ адал полковник Румен одақ құрады, және бастапқыда олар Маненбаум еврейлерді өлтіру жоспарының бір бөлігі болуы мүмкін деп күдіктенеді. Олар Броссардың 40 жылдан астам бұрын басталған бірнеше тергеу нысаны болғанын біледі, бірақ олардың барлығы сәтсіз аяқталды. Ливи мен Ру жасырын ресурстарды табады, Броссардың айналысындағы тұзақты күшейтеді, ал оның одақтастары оған көмектесуге көбірек тартынды. Үмітсіздікке ұшыраған Броссар Марсельде қарапайым өмір сүріп, оны қайта көргеніне қатты қорқатын бұрынғы әйелі Никольге күтпеген сапармен барады. Броссардың одақтастары, соның ішінде кейбір дін қызметкерлері және соғыс кезіндегі әріптесі, француз үкіметінде үлкен билікке ие болған, Ливи мен Рудың қатал сұрақтарынан ыстық сезінеді. Енді қайғырып, кімге сенуге болатынын білмей, Броссар Франциядан мәңгілікке қашу үшін жаңа жеке куәлік пен ақша іздейді. Бірақ қашып кетуге тиіс түні, оның басқарушысы Пошон, үкіметтегі бұрынғы қорғаушыларының бұйрығымен оны атып өлтіреді, олардың ұсталған жағдайда оларға қиындықтар туғызады деп қорқады. Броссардың өлімінен кейін Ливи мен Ру оны қорғау үшін жасалған қастандықтың ізін жоғары лауазымды үкімет шенеунігіне дейін анықтап, оны мемлекетке опасыздық жасағаны үшін тұтқындайды.
Тарихи негіз
"Айталым" Брайан Мурдың 1995 жылы жарық көрген, ең көп сатылған, сол аттас романы негізінде жасалған. Роман мен фильмдегі ойдан шығарылған Броссард кейіпі, екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Виши француз үкіметінің жанындағы әскери полиция күшінің мүшесі болған Пол Тувьерге негізделген. Тувьер 1944 жылы жеті еврейді өлімге жіберуге бұйрық берген. Соғыстан кейін ол мемлекетке опасыздық жасады деген айыппен сотталып, қамауда өлім жазасына кесілді. Алайда, оңшыл католик дін қызметкерлерінің көмегімен, олар оған қауіпсіз үйлер мен монастырларда пана берді, сол арқылы Тувьер тұтқындалудан жалтарды. 1971 жылы Франция президенті Жорж Помпиду оған кешірім берді, бірақ ол қашқанынан айнымады. Броссардың есімінен өзгеше, Тувьер 1989 жылы адамзатқа қарсы қылмыстар бойынша жаңа айыппен тұтқындалды, сотталып, кінәлі деп танылды және өмір бойына түрмеге кесілді. 1996 жылы түрмеде 81 жасында қайтыс болды.
Қабылдау
Фильмнің Rotten Tomatoes сыншылар жинағындағы мақұлдау деңгейі 106 сынға негізделген 24% құрайды, орташа бағасы 10-нан 4.7. Сайттың консенсусы былай деді: "Майкл Кейн тамаша роль орындағанына қарамастан, фильм көңілді емес." Фильмнің бюджеті 27 миллион доллар болса, шектеулі көрсетілімде отандық кинопрокаттан 765 000 доллардан астам, ал әлемдік кинопрокаттан 1,55 миллион доллар табыс тапты.