Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Белгілі бір қасиеттері үшін таңдалған иттерді жұптастыру
Mating selected dogs for specific qualities
Ит өсіру – бұл нақты қасиеттер мен ерекшеліктерді сақтау немесе шығару мақсатымен таңдалған иттерді жұптастыру амалы. Иттер адамның араласуынсыз көбейгенде, олардың ұрпақтарының қасиеттері табиғи таңдау арқылы айқындалады, ал "ит өсіру" – бұл жасанды таңдау, яғни иелерінің қасады түрде өсіруі. Өсіру генетика ғылымына сүйенеді, сондықтан иттердің генетикасы, денсаулығы және мақсаты туралы білімі бар өсірушілер қолайлы иттерді өсіруге тырысады.
Dog breeding is the practice of mating selected dogs with the intention of maintaining or producing specific qualities and characteristics. When dogs reproduce without such human intervention, their offspring's characteristics are determined by natural selection, while "dog breeding" refers specifically to the artificial selection of dogs, in which dogs are intentionally bred by their owners. Breeding relies on the science of genetics, hence a breeder who is knowledgeable on canine genetics, health, and the intended purpose of the dogs attempts to breed suitable dogs.
Терминология
Көпектердің анасы аналық иесі, ал әкесі – аталық иесі деп аталады. Бір туынды бір жүктіліктен туған көпектерден тұрады. Жаңа туған көпектерге күдік деп аталады, ал иттердің тууы – күдіктеу деп аталады. Иттер көбінесе күдіктеу жәшігінде туады, ол аналық иесіне көпектерді қорғауға және ұстауға көмектесетін қарапайым жәшік немесе қоршау. Иттерді мақсатты түрде жұптастырып, көпектер өсіретін адамды ит өсіруші деп атайды. Туыстық селекция – бұл иттерді туыстарымен жоспарлы түрде өсіру. Бұл ұрпақтарда белгілі бір қалаулы белгілерді күшейту үшін жасалады. Туыстық селекция ата-аналар мен ұрпақтар арасындағы және толыққанды бауырлар арасындағы жұптасуды қоспағанда, ішкі селекциядан ерекшеленеді. Сыртқы селекция – бұл туыс емес екі иттің арасындағы жоспарлы селекция, ол тұқымдағы генетикалық әртүрлілікті арттыру және туыстық селекциядан немесе ішкі селекциядан мұрагерлікке көшкен генетикалық мәселелерді немесе аномалияларды азайту үшін қолданылады.
The female parent of puppies is referred to as the dam and the male parent is referred to as the sire. A litter consists of the puppies born from the same pregnancy. A whelp is a newborn puppy and giving birth to dogs is called whelping. Dogs commonly give birth in a whelping box, a simple box or pen provided to the dam to help shelter and contain the puppies. A person who intentionally mates dogs to produce puppies is referred to as a dog breeder. Line breeding is the planned breeding of dogs with their relatives. This is done to strengthen the appearance of specific desired traits in offspring. Line breeding is differentiated from inbreeding by excluding pairings between parents and offspring, and between full siblings. Outcrossing is the planned breeding between two unrelated dogs, used to increase genetic diversity in a breed and decrease genetic issues or abnormalities inherited from line breeding or inbreeding.
Эстроздық цикл
Иттер 6 мен 24 ай аралығында жасырғанға жетеді, осы жаста мешік иттерде жыныстық цикл басталады. Жыныстық циклдың төрт кезеңі бар: проэструс, эструс, диэструс және анеструс. 3-тен 21 күнге дейінгі кезеңде, яғни қыздыру кезінде, иттің жүкті болуы мүмкін.
Dogs reach puberty between 6 and 24 months old, at which age female dogs will start having an estrous cycle. There are four stages of estrous: proestrus, estrus, diestrus, and anestrus. A dog in estrus, also known as being "in heat", can become pregnant during this 3 to 21 day period.
Өсімдіктер мен жүктілік
Иттің жүктілігі овуляция күнінен бастап есептегенде 63 күнге созылады. Бірақ овуляцияның нақты күнін анықтау қиын болғандықтан жүктілік мерзімін есептеуде қателіктер жиі болады. Ит сперматозоидтары фаллопий түтікшелерінде 10-11 күнге дейін тірі қала алады, сондықтан егер итке овуляциядан 10 күн бұрын жұптастырылса, жүктілік 70 күнге созылғандай көрінеді. Егер овуляциядан кейін жасушалар ұрықталатын күні жұптастырылса, жүктілік 60 күнге созылғандай көрінеді.
Gestation in a dog is 63 days in length, if measured from the day of ovulation. Since it is difficult to determine the exact date of ovulation, errors are often made in calculating gestation period. Canine sperm can live for 10 to 11 days in the fallopian tubes so if a female is bred 10 days before the oocytes (ovum) can be fertilized, she will appear to have a gestation length of 70 days. If she is bred on the day the oocytes can be fertilized, her gestation length will appear to be 60 days long.
Тарих
Адамдар ежелгі заманнан бері өмір сүру орындарының маңында пайдалы жануарлардың популяцияларын сақтап келді. Осы мыңжылдықтар бойы үйретілген иттер мал күзетуші иттер, аң аулаушы иттер және жылдам жүгіретін иттер сияқты ерекше түрлерге немесе топтарға айналды. Осы айырмашылықтарды сақтау үшін адамдар белгілі бір қасиеттері бар иттерді таңдап шағылыстырып, ұрпақтарында осы қасиеттерді дамытуға тырысты. Осы процестің нәтижесінде жүздеген ит тұқымдары пайда болды. Иттерді өсірудегі жасанды таңдау иттердің мінез-құлқына, пішініне және мөлшеріне әсер етті. Адамзат өркениеті егіншілік қоғамға бет бұрған кезде иттердің кішірек болуы және ыңғайлы мінезді болуы үшін таңдап өсірілгені есептеледі. Бұл қасиеттер адамдар мен иттердің бірге өмір сүруін оңайлатты. Көрініс береді, тіпті ересек қасқыр ана иттің балаларын қасқыр балаларынан көбірек қорғайды. Иттің неотениясы мысалы одан да әрі барып, түрлі ит тұқымдары таңдалған мінез-құлық түріне сәйкес әртүрлі деңгейде неотенияға ұшырайды. Бірақ басқа зерттеушілер бұл салыстыру сұр қасқырға негізделгендіктен, ал сұр қасқыр иттің ата-тегі емес болуы мүмкін, сондықтан бұл салыстыру дұрыс емес деп санайды. Соңғы зерттеулер неотенияның иттер мен қасқырларды ажырату құралы деген тұжырымның негізсіз екенін көрсетеді. 19 ғасырдың ортасында иттер клубы мен тұқымдық клубтардың құрылуымен иттерді өсіру ісі қатаңдатылды және осы кезеңде көптеген тұқымдар дамыды. Көрерменге көрсету үшін емес, өнер көрсету үшін өсірілген иттерде тұқымдық стандарттарға сәйкес келу үшін артық және ерекше белгілер дамуға бейімділік танытты. Таза тұқымды иттерді өсіру үшін дұрыс деректерді сақтау маңызды. Тіркемелерге қол жеткізу селекционерге тұқымдық ағаштарды талдауға және ұрпаққа берілуі мүмкін қасиеттер мен мінез-құлықтарды болжауға мүмкіндік береді. Тіркелген таза тұқымды иттерді өсіру талаптары тұқымдар, елдер, иттер клубы мен тіркемелер арасында әртүрлі. Асыл тұқымды иттерді өсірушілер өздерінің тұқымдарын сақтау және дамыту бағдарламаларына қатысу үшін белгілі бір ұйымның ережелерін сақтауы керек. Ережелер иттердің денсаулығына, мысалы, буын сүйектерінің рентгендік суретіне, жамбас сертификатына және көзге тексеруге; жұмысқа қабілетіне, мысалы, арнайы сынақтан өтуге немесе жарыста жетістікке жетуге; жалпы сыртқы түріне, мысалы, иттер клубының сарапшысының бағалауына қатысты болуы мүмкін. Дегенмен, көптеген тіркемелер, әсіресе Солтүстік Америкадағылар, сапасы нашар немесе денсаулығы нашар иттерді шеттетуге арналған құқық қорғау органдары емес. Олардың негізгі қызметі – ата-аналары тіркелген шөпшектерді тіркеу ғана.
Humans have maintained populations of useful animals around their places of habitat since pre historic times. Over these millennia, domesticated dogs have developed into distinct types, or groups, such as livestock guardian dogs, hunting dogs, and sighthounds. To maintain these distinctions, humans have intentionally mated dogs with certain characteristics to encourage those characteristics in the offspring. Through this process, hundreds of dog breeds have been developed. Artificial selection in dog breeding has influenced behavior, shape, and size of dogs. It is believed that when human civilization moved towards agrarian societies, dogs were selectively bred for smaller size and more docile behavior. These traits made it more comfortable for humans and dogs to live together. It has been seen that these traits can even prompt an adult female wolf to act more defensively of dog puppies than of wolf puppies. The example of canine neoteny goes even further, in that the various dog breeds are differently neotenized according to the type of behavior that was selected. Other researchers believe that because this comparison is based on the grey wolf, which might not be the ancestor of the dog, that this comparison is invalid. Further research indicates that the concept of neoteny as a means of distinguishing dogs from wolves is baseless. With the development of breed clubs and kennel clubs during the mid 19th century, dog breeding became more rigorous and many breeds were developed during this time. Dogs bred for show rather than performance tended to develop more exaggerated and extreme features to meet breed standards. Maintaining correct data is important for purebred dog breeding. Access to records allows a breeder to analyze the pedigrees and anticipate traits and behaviors that may be passed onto offspring. Requirements for the breeding of registered purebreds vary between breeds, countries, kennel clubs and registries. Breeders have to abide by the rules of the specific organization to participate in its breed maintenance and development programs. The rules may apply to the health of the dogs, such as joint x rays, hip certifications, and eye examinations; to working qualities, such as passing a special test or achieving at a trial; to general conformation, such as evaluation of a dog by a breed expert. However, many registries, particularly those in North America, are not policing agencies that exclude dogs of poor quality or health. Their main function is simply to register puppies born of parents which are themselves registered.
Сын
Қазіргі ит тұқымдарының генетикалық әртүрлілігі қазіргі ауыл иттерінен және Ирландияның Ньюгранж аймағында табылған 5000 жылдық ит қазындысының геномынан төмендеу, бұл қазіргі селекциялық тәжірибелердің осы құлдырауға белгілі бір дәрежеде себепкер екенін көрсетеді. Осы мәселелерді зерттеуге қатысты көптеген зерттеулер жүргізілді, олардың көпшілігі тұқымдық клубтар мен иттер тізілімдерінің қолдауымен жасалған, ал мамандандырылған тұқымдық клубтар өз тұқымдарындағы кең таралған генетикалық ақаулар туралы ақпарат ұсынады. Сонымен қатар, Жануарларға арналған Ортопедиялық Фонд сияқты арнайы ұйымдар деректерді жинап, оларды селекционерлерге және жалпы халыққа ұсынады. Мысалы, жамбас дисплазиясы сияқты жағдайлар кейбір тұқымдарға басқаларына қарағанда көбірек әсер етеді. Американдық Кеннел Клубы сияқты кейбір тізілімдер жеке иттің тегінде белгілі бір генетикалық ақаулардың жоқтығын растайтын сертификатты қамтуы мүмкін. Мысалы, Германиядағы неміс қойшы итінің ұлттық клубы осы тұқымдағы иттерде жамбас дисплазиясы генетикалық ақау екенін мойындайды. Сәйкесінше, олардың ұрпақтарын тіркеу үшін барлық иттер жамбас дисплазиясының жоқтығын бағалаудан өтуі керек және нәтижелер жеке иттердің тегіне тіркеледі. "Таза тұқымды иттер" және "Таза тұқымды иттер – Үш жыл өткен соң" атты BBC деректі фильмдері ішкі селекциядан туындаған иттердегі денсаулық проблемаларын көрсетеді. Мысалдарға пуг және пекинес тұқымдарында тыныс алудағы қиындықтар, дахшунд тұқымдарында омыртқа мәселелері және кавалер король Чарльз спаниель тұқымдарында сирингомиелия кіреді. Кейбір ғалымдар иттерді өсіру мақсатындағы жасанды репродукция технологиясының жетістіктері пайдалы болуы мүмкін екенін айтады, бірақ оны шамадан тыс пайдаланғанда табиғи іріктеу принциптерін жоққа шығарып, "кері әсерлерге" әкелуі мүмкін. Бұл ғалымдар табиғи іріктеуді тереңірек түсінуге және иттерді өсіруде табиғи көзқарасқа ұмтылуға шақырады. Зерттеулердің қорытындысында "адамдар селекциялық селекция жасағанда, олар кейбір ит тұқымдарының мұрындықтарын қысқартқан, сонымен қатар олардың миын өзгертіп жібергенін көрсетеді" делінген. Халықаралық Жануарлар Құқықтары Қоғамы және PETA сияқты жануарларды қорғау ұйымдары иттерді өсірудің, тіпті лицензияланған жауапты селекционерлердің де үй жануарларының санының артуына себеп болатынына сенімді.
The genetic diversity of modern dog breeds is lower than both modern village dogs and a 5,000 year old genome from a dog fossil found in Newgrange, Ireland, suggesting that modern breeding practices are partly responsible for the decline. There have been extensive studies of these conditions, commonly sponsored by breed clubs and dog registries, while specialized breed clubs provide information of common genetic defects for their breeds. Also, special organizations such as the Orthopedic Foundation for Animals collect data and provide it to breeders, as well as to the general public. Conditions such as hip dysplasia can impact some breeds more than others. Some registries, such as American Kennel Club, may include a record of the absence of certain genetic defects, known as a certification, in an individual dog's record. For example, the German Shepherd Dog national breed club in Germany recognizes that hip dysplasia is a genetic defect for dogs of this breed. Accordingly, it requires all dogs to pass evaluation for absence of hip dysplasia to register their progeny, and records the results in individual dog's pedigrees. There are BBC documentaries titled "Pedigree Dogs Exposed" and "Pedigree Dogs Exposed – Three Years On" that claim health problems in dogs from inbreeding. Some examples are problems with breathing in the Pug breed and Pekingese breed, spinal problems in the Dachshund breed, and Syringomyelia in the Cavalier King Charles Spaniel breed. Some scientific researchers argue that advances in artificial reproduction technology for the purposes of dog breeding can be helpful, but also have "detrimental impacts" when overused, overriding natural selection principles. These scientists call for a deeper understanding of natural selection, leading to a more naturalistic approach in dog breeding. It was concluded that "findings imply that when selective breeding was done by humans, it squashed the snouts of certain dog breeds, it also morphed their brains." Animal rights groups such as the International Society for Animal Rights and PETA believe that dog breeding, even by licensed responsible breeders, contributes to the pet overpopulation problem.
Генетикалық әртүрлілік
Үй иттері – әртүрлі тұқымдардағы морфологиялық және мінез-құлық ерекшеліктерімен көрінетін, фенотиптік түрлі сүтқоректі жануарлар. Бұл түрлілікке репродуктивтік оқшаулану, генетикалық тартылыс және генетикалық дрейф сияқты факторлар ықпал етеді. Иелерінен алынған мәліметтер генетикалық әртүрліліктің иттердің өмір сүру ұзақтығына әсер ететінін көрсетеді.
Domestic dogs are phenotypically diverse mammals shown by differences in morphology and behavior across different breeds. Factors that contribute to this diversity are reproductive isolation, bottlenecks, and genetic drift. Data collected through owner reports suggests that genetic diversity has an effect on dogs' lifespan.
Айналадағы тұқымның күйзелуі
Инбридингтік депрессия – туысқандардың ұрпақтарының тіршілік ету қабілеті мен өнімділігінің төмендеуі. 42 855 таксаның төлдерін зерттеу көрсетті, инбридинг коэффициенті артқан сайын төлдің саны азайып, өлі туған күшіктердің пайыздық үлесі көбейген, бұл инбридингтік депрессияны көрсетеді.
Inbreeding depression is the reduced survival and fertility of offspring of related individuals. A study of 42,855 dachshund litters found that as the inbreeding coefficient increased, litter size decreased and the percentage of stillborn puppies increased, thus indicating inbreeding depression.