Тырнақтар – сүтқоректілер, құстар, бауырымен жорғалаушылардың саусақтарындағы қатты кератиннен жасалған қисық ұштар. Аң аулау, қазба жұмыстары, қорғану үшін қолданылады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сүтқоректілердің, құстардың немесе бауырымен жорғалаушылардың саусақтарының соңындағы иілген, ұшты қосымша.
Curved, pointed appendage at the end of a digit of a mammal, bird, or reptile
Аңқа – көптеген амниоттардың (сүтқоректілердің, жорғалаушылардың, құстардың) аяқ-қолдарының немесе саусақтарының соңында кездесетін иілген, ұшты қосымша. Кейбір омыртқасыз жануарлар, мысалы, қоңыздар мен өрмекшілер, жүргенде бетке жабысу үшін аяқ немесе табан ұшында ұқсас, ілгек тәрізді құрылымдарға ие. Шаян, лобстер және сарышаянның қысқыштары, формальды түрде шелалар деп аталады, кейде аңқа деп те аталады. Шын аңқа кератин деп аталатын қатты ақуыздан жасалған. Аңқалар ет жейтін сүтқоректілерде, мысалы, мысықтар мен иттерде жемді ұстап алу үшін қолданылады, бірақ оларды қазу, ағашқа шығу, өзін қорғау және күтім жасау сияқты мақсаттарда да пайдалануға болады. Аңқаға ұқсас, бірақ жалпақ және ұшты болмайтын қосымша мүшелер тырнақ деп аталады. Саусақтың соңында емес, аяқтың басқа бөліктерінен өсетін аңқаға ұқсас өскіндер дөңгелек деп аталады.
A claw is a curved, pointed appendage found at the end of a toe or finger in most amniotes (mammals, reptiles, birds). Some invertebrates such as beetles and spiders have somewhat similar fine, hooked structures at the end of the leg or tarsus for gripping a surface as they walk. The pincers of crabs, lobsters and scorpions, more formally known as their chelae, are sometimes called claws. A true claw is made of a hard protein called keratin. Claws are used to catch and hold prey in carnivorous mammals such as cats and dogs, but may also be used for such purposes as digging, climbing trees, self defense and grooming, in those and other species. Similar appendages that are flat and do not come to a sharp point are called nails instead. Claw like projections that do not form at the end of digits but spring from other parts of the foot are properly named spurs.
Төрт аяқтылар
Төрт аяқты жануарлардың тырнақтары кератиннен тұрады және екі қабаттан құралған. Ұнгис – бұл өсу бағытына перпендикуляр және көлбеу бұрышта орналасқан кератин талшықтарынан тұратын, қатты сыртқы қабат. Субунгис – жұмсақ, қабыршақты астыңғы қабат, оның құрылымы өсу бағытына параллель. Тырнақ матрицасынан тырнақ сыртқа қарай өседі, ал тырнақ төсегі арқылы өскенде субунгис қалыңдайды. Ұнгис субунгиске қарағанда жылдам өседі, нәтижесінде қисық түзіледі, ал тырнақтың жұқа жақтары қалың ортасынан тез тозып, көбінесе өткір ұш жасайды. Төрт аяқты жануарлар тырнақтарын түрлі мақсаттар үшін пайдаланады, әдетте олжаны ұстауға немесе өлтіруге, қазуға, өрмелеуге және ілуге қолданады.
In tetrapods, claws are made of keratin and consist of two layers. The unguis is the harder external layer, which consists of keratin fibers arranged perpendicular to the direction of growth and in layers at an oblique angle. The subunguis is the softer, flaky underside layer whose grain is parallel to the direction of growth. The claw grows outward from the nail matrix at the base of the unguis and the subunguis grows thicker while travelling across the nail bed. The unguis grows outward faster than the subunguis to produce a curve and the thinner sides of the claw wear away faster than their thicker middle, producing a more or less sharp point. Tetrapods use their claws in many ways, commonly to grasp or kill prey, to dig and to climb and hang.
Сүтқоректілер
Барлық етқоректілердің тырнақтары бар, олардың ұзындығы мен пішіні айқын түрде әртүрлі. Тырнақтар аяқ-қолдың үшінші сүйекшесінен өседі және кератиннен тұрады. Көптеген жыртқыш сүтқоректілерде тырнақтарды ішіне қысып, жасыра алатын қабілеті бар, әсіресе мысықтар тұқымдасы (Felidae) мүшелерінің көбі толыққанды керіліп-созылатын тырнақтарға ие. Мысықтар тұқымдасынан басқа, керіліп-созылатын тырнақтар тек Viverridae (және жойылған Nimravidae) тұқымдасының кейбір түрлерінде кездеседі. Керіліп-созылатын тырнақ тозудан қорғалған. Көптеген мысықтар мен иттің алдыңғы аяқтарының ішкі жағында қосымша тырнақ (dewclaw) болады. Ол басқа тырнақтарға қарағанда аз пайдалы, бірақ мысықтарға жемтікті ұстауға көмектеседі. Қосымша тырнақ жерге тимейтіндіктен, оның тозуы аз болады және өткір әрі ұзын болып қалады. Тырнақ пен тырнау (nail) бір-біріне ұқсас, бірақ тырнау жалпақ болып келеді және ұшы өткір емес, иіліңкі болады. Салмақты көтере алатын тырнау "тұяқ" деп аталады. (Дегенмен, екі бөлікті тұяқты арт табандардың бір жағы да тырнақ деп аталуы мүмкін). Тырнақтардың өсуі кейде тоқтап, қайта басталады, сияқты шаштар да. Шаштарда бұл олардың түсіп, жаңа шаштармен алмасуына әкеледі. Тырнақтарда бұл абсциссия қабатының пайда болуына және ескі бөлігінің үзілуіне себеп болады. Бұл процесс адам саусағының тырнауларында бірнеше айға созылады. Мысықтарды көбінесе ағаштарда немесе арнайы тақталарда ескі тырнақтарын сыпырып тастағанда көруге болады. Тұяқты жануарлардың тұяқтары жермен жанасқанда тозып немесе өзінен-өзі қысқарады. Үй жануарлары (аттар, есектер және қашырлар) қатты жерде аз қозғалуының салдарынан, мал өсірушілердің үнемі кесуіне мұқтаж.
All carnivorans have claws, which vary considerably in length and shape. Claws grow out of the third phalanges of the paws and are made of keratin. Many predatory mammals have protractile claws that can partially hide inside the animal's paw, especially the cat family, Felidae, almost all of whose members have fully protractible claws. Outside of the cat family, retractable claws are found only in certain species of the Viverridae (and the extinct Nimravidae). A claw that is retractable is protected from wear and tear. Most cats and dogs also have a dewclaw on the inside of the front paws. It is much less functional than the other claws but does help the cats to grasp prey. Because the dew claw does not touch the ground, it receives less wear and tends to be sharper and longer. A nail is homologous to a claw but is flatter and has a curved edge instead of a point. A nail that is big enough to bear weight is called a "hoof". (Nevertheless, one side of the cloven hoof of artiodactyl ungulates may also be called a claw). Every so often, the growth of claws stops and restarts, as does hair. In a hair, this results in the hair falling out and being replaced by a new one. In claws, this results in an abscission layer, and the old segment breaks off. This process takes several months for human thumbnails. Cats are often seen working old unguis layers off on wood or on boards made for the purpose. Ungulates' hooves wear or self trim by ground contact. Domesticated equids (horses, donkeys and mules) usually need regular trimming by a farrier, as a consequence of reduced activity on hard ground.
Бастапқылар
Приматтардың тырнақтары тек қана тырнақтан ғана тұрады, себебі тырнақтың астыңғы бөлігі жойылған. Қолдар мен аяқтарды ұстау қабілетінің эволюциясымен тырнақтар жылжу үшін қажет болмайды, оның орнына көптеген саусақтарда тырнақтар пайда болады. Дегенмен, кішкентай денелі каллитрихидтердің барлық саусақтарында, бас бармақтан (аллюкс) басқа, тырнақ сияқты тырнақтар кездеседі. Тірі стрепсириндердің екінші саусағында, ал тарсиерлердің екінші және үшінші саусақтарында күтімдік тырнақтар табылады. Ай-айлардың бас бармағынан (аллюкс) басқа барлық саусақтарында, соның ішінде екінші саусағында күтімдік тырнақтары бар. Көпшілікке беймәлім, күтімдік тырнақтар түнгі маймылдардың (Aotus), титилердің (Callicebus) және мүмкін басқа да Жаңа әлем маймылдарының екінші аяқ саусағында да кездеседі.
Primate nails consist of the unguis alone, as the subunguis has disappeared. With the evolution of grasping hands and feet, claws are no longer necessary for locomotion, and instead most digits exhibit nails. However, claw like nails are found in small bodied callitrichids on all digits except the hallux or big toe. A laterally flattened grooming claw, used for grooming, can be found on the second toe in living strepsirrhines, and the second and third in tarsiers. Aye ayes have functional claws on all other digits except the hallux, including a grooming claw on the second toe. Less commonly known, a grooming claw is also found on the second pedal digit of night monkeys (Aotus), titis (Callicebus), and possibly other New World monkeys.
Жыртқыш жануарлар
Көптеген бауырымен жорғалаушылардың тырнақтары жақсы дамыған. Көптеген кесірткелердің саусақтарында қалың тырнақтар болады. Жыландарда аяқтары мен тырнақтары жоқ, бірақ Boa constrictor сияқты көптеген боидтарда анальды тесіктің екі жағында бір тырнақтан тұратын, өте кішірейген артқы аяқтардың қалдықтары "тікендер" түрінде көрінеді. Кесірткелердің тырнақтары көтерілуге және ет жейтін түрлерде азықты ұстауға көмектеседі.
Most reptiles have well developed claws. Most lizards have toes ending in stout claws. In snakes, feet and claws are absent, but in many boids such as Boa constrictor, remnants of highly reduced hind limbs emerge with a single claw as "spurs" on each side of the anal opening. Lizard claws are used as aids in climbing, and in holding down prey in carnivorous species.
Құстар
Жыртқыш құстың тырнағы – оның аң аулауға арналған негізгі құралы. Мына тырнақтар өте маңызды; оларсыз көптеген жыртқыш құстар өздеріне тамақ табуға шамалары келмес еді. Кейбір құстар тырнақтарын қорғану үшін де пайдаланады. Кассуарлар қорғану үшін ішкі саусағының тырнағын (I саусақ) қолданады және адамдардың ішегін жарып салуға қабілетті. Дегенмен, барлық құстардың тырнақтары бар, олар жалпы ұстап тұруға және саусақтарының ұштарын қорғауға қызмет етеді. Хоатзин мен турако ерекше құстар, олар бала кезінде алдыңғы аяқтарындағы бас бармақ және көрсету саусағында (I және II саусақтар) функционалды тырнақтары болады, бұл оларға ересек құстың қанаттары жетілгенге дейін ағаштарға көтерілуге мүмкіндік береді. Алайда, көптеген құстардың қол саусақтарының ұштарында қауырсындардың астында тырнақ немесе тырнақ сияқты құрылым жасырылған, мысалы, страустар, эмулар, үйректер, қаздар және кивилер.
A talon is the claw of a bird of prey, its primary hunting tool. The talons are very important; without them, most birds of prey would not be able to catch their food. Some birds also use claws for defensive purposes. Cassowaries use claws on their inner toe (digit I) for defence and have been known to disembowel people. All birds, however, have claws, which are used as general holdfasts and protection for the tip of the digits. The hoatzin and turaco are unique among extant birds in having functional claws on the thumb and index finger (digits I and II) on the forelimbs as chicks, allowing them to climb trees until the adult plumage with flight feathers develop. However, several birds have a claw or nail like structure hidden under the feathers at the end of the hand digits, notably ostriches, emus, ducks, geese and kiwis.
Құмтазылар
Африкалық тырнақты бақалар – тырнақтары бар жалғыз қосмекенділер. Тырнақтар қосмекенділер және амниоттар (рептилиоморфтар) тармағында жеке-жеке пайда болған. Дегенмен, түкті бақаның аяқтарында тырнаққа ұқсас нәрселер бар; бақа соңғы фалангаларының өткір ұштарын шығару үшін саусақтарының ұштарын қасақана шығарып алады.
The only amphibians to bear claws are the African clawed frogs. Claws evolved separately in the amphibian and amniote (reptiliomorph) line. However, the hairy frog has claw analogues on its feet; the frog intentionally dislocates the tips of its fingers to unsheathe the sharp points of its last phalanges.
Артроподтар
Артроподтардың, мысалы, лобстер немесе крабтың "қысқышы" үшін ғылыми тұрғыдан дұрыс термин - хела (көпше түрі - хелалар). Хеласы бар аяқтар хелипедтер деп аталады. Хелалар тістегіштер деп те аталады.
The scientifically correct term for the "claw" of an arthropod, such as a lobster or crab, is a chela (plural chelae). Legs bearing a chela are called chelipeds. Chelae are also called pincers.