Кіріспе
Сан-Мигель-де-Тукуман (San Miguel de Tucumán), көбінесе жай ғана Тукуман деп аталады, Аргентинаның солтүгінде, Буэнос-Айрестен орналасқан Тукуман провинциясының астанасы және ең ірі қаласы. Бұл Буэнос-Айрес, Кордова, Росарио және Мендосадан кейін Аргентинаның бесінші ірі қаласы және солтүстік аймақтың ең маңызды қаласы. Испан конкистадоры Диего де Вильярроэль [es] 1565 жылы қазіргі Перудан жасаған экспедициясы барысында қалаға негіз салды. Тукуман 1685 жылы қазіргі орнына көшірілді.
San Miguel de Tucumán (ˈsam miˈɣel de tukuˈman), usually called simply Tucumán, is the capital and largest city of Tucumán Province, located in northern Argentina from Buenos Aires. It is the fifth largest city of Argentina after Buenos Aires, Córdoba, Rosario and Mendoza and the most important of the northern region. The Spanish conquistador Diego de Villarroel [es] founded the city in 1565 in the course of an expedition from present day Peru. Tucumán moved to its present site in 1685.
Шолу
Қала солтүстігінде Лас Талитас (Тафи Вьехо), шығысында Банда-дель-Рио-Сали және Альдеретес (Круз-Альта), батысында Ерба-Буэна қаласы, оңтүстігінде Лулеспен шектеседі. Қала Аконкиха тауларының етегінде, үлкен Чако-Пампея жазықтарына дейінгі ең шығысқа қарай созылған тау тізбегінде орналасқан. Бұл, көп мөлшерде қант қамысы, күріш, темекі және жеміс-жидек өндірілетін суармалы аймақтың сауда орталығы, сондықтан аймаққа «Республика бағы» деген есім берілген. Тукуман ұлттық университеті (1914) және Солтүстік Әулие Томас Аквинас университеті (1965) қалада орналасқан. 1816 жылдың 9 шілдесінде Тукуманда өткен конгресс Испаниядан тәуелсіздік жариялады, бірақ Испания бұл тәуелсіздікті 1862 жылға дейін ресми түрде мойындамады. Конгресс өткен орын, Тукуман үйі, ұлттық ескерткіш ретінде қайта жаңартылды. 1820 жылы ұлттық үкімет тарағаннан кейін, қала қысқа мерзімге созылған Тукуман Республикасының астанасы болды. Телефон коды 0381, пошталық кодтары T4000 (Орталық), T4001 (Солтүстік), T4002 (Оңтүстік) және T4003 (Шығыс).
Климат
Сан-Мигель-де-Тукуман оңтүстіктегі қоңыржай климат пен солтүстіктегі субтропикалық климаттың арасындағы көшу аймағында орналасқан. Ол Кёппен климаттық жіктелімі бойынша ылғалды субтропикалық климатқа (Cwa) ие, жазда қысқа қарағанда едәуір көп жауын-шашын жауады. Жылдық орташа температурасы 19,3 °C (67 °F). Жауын-шашынның үлгісі муссондық: жыл бойына түсетін жауын-шашынның көп бөлігі жаз айларында түседі, ал қыс айлары құрғақ болады. Қыстағы орташа температура 13,6 °C (56 °F) құрайды. Әдетте, аяз болғанда, олар жеңіл болады және температура сирек 2 °C (28 °F) төмен түседі. Қыстар ашық күнді болып келеді, айына шамамен 9–12 күн ашық, ал 9–12 күн бұлтты болады.
Тарих
"Сан-Мигель-де-Тукуман және Жаңа Уәде етілген жер" қаласының алғашқы негізі 1565 жылдың 31 мамырында Диего де Вильярроэль тарапынан қазіргі қала орналасқан жерден оңтүстік-батысқа қарай, Кампос-де-Ибатинде қаланды. 1685 жылы қала Ибатин суының нашар сапасы себепті "Ла Томаға" (қазіргі ескі қала немесе каско историко орналасқан жерге) көшірілді. 1812 жылдың 24 қыркүйегінде қала маңында Тукуман шайқасы болды, онда Жоғарғы Перуден келген испан әскері Мануэль Белграно басқарған әскерлермен жеңіліске ұшырады. Белграно Буэнос-Айрес үкіметінің бұйрығымен Кордобаға қайта шегінуге мәжбүр болды, бірақ Тукуман тұрғындары оны тағы бір испан шапқыншылығына қарсы тұруға шақырды. Әскерлері жартылай қарусыз және шаршаған, бірақ жергілікті гаучолармен (өздерін "Лос десидидос де Тукуман" деп атаған) күшейтілген Белграно испан әскеріне күтпеген шабуыл жасап, оларды жеңіп, Аргентинаның тәуелсіздігін қамтамасыз етті. Тукуман шайқасынан кейін Белграно басқарған сол әскер Сальтада да жеңіске жетті. Осы шайқастардан кейін Белграно қазіргі Плаза-де-ла-Индепенденсияда (бұрынғы Плаза Майор) орналасқан "Ла-Сьюдадела" деп аталатын дөңгелек бекініс салды. Патриоттық казармалары болғандықтан және Рио-де-ла-Плата мен Жоғарғы Перу және Санта-Крус-де-ла-Сьерра арасындағы орталық нүктеде орналасқандықтан, Сан-Мигель-де-Тукуман Тәуелсіздік Конгресінің өткізілу орны ретінде тағайындалды. 1816 жылдың 9 шілдесінде Аргентина Испаниядан ғана емес, кез келген шетелдік үстемдіктен тәуелсіздігін жариялады. Тәуелсіздік туралы акті "Casa de Tucumán" деп те аталатын "Casa Histórica" немесе "Casa de la Independencia" қаласында қол қойылды. 1850 жылға қарай қала халқының саны едәуір өсіп, тіркелген көрсеткіштерден асып кетті. Осыған байланысты 1870 жылы қала аумағын кеңейтіп, жаңа шекаралар белгілеу ұсынылды. Сол жылдары қалаға алғашқы теміржол желісі келді, оны британдықтар құрған Кордова орталық теміржолы салды. Аймаққа келген иммигранттар (көбінесе испандықтар, арабтар, еврейлер және итальяндықтар) қаланың сәулет стиліне әсер етті, ол осы жаңа мәдениеттерге бейімделіп, бастапқы отарлық стильден бас тартты. Сондықтан қаладағы жаңа ғимараттар неоклассикалық, эклектикалық және көркем стильдерде салынды. 20-шы ғасырдың басында қала демалыс үшін жаңа орындармен толықты, соның нәтижесінде Париж мен Лондондағы сияқты алғашқы үлкен саябақ құрылды. 1930 жылға қарай қала халқы екі есеге өсті.
Мәдени және туристік мұра
Тукуманның Үкімет үйі 19 ғасырдың соңында модерн стилінде салынған. Ақ бөлме қалаға келген көрнекті тұлғаларды қабылдау үшін пайдаланылады. Қаланың орталық бөлігінде Сан-Мигель-де-Тукуман соборында отарлық кезеңнің кейбір элементтері мен итальяндық сәулет өнерінің басқа да элементтері сақталған. Сан-Франциско базиликасы (тарихи мұра ретінде жарияланған), Сан-Роке шіркеуі, Сантисимо-дель-Сакраменто базиликасы ("Iglesia de Santo Domingo" деп белгілі), Нуэстра-Сеньора-де-ла-Мерседе базиликасы және Нуэстра-Сеньора-де-Лурдес шіркеуі – қаланың ең маңызды шіркеулерінің бірі. Casa de Tucumán (немесе "Casa de la Independencia"), Аргентинаның тәуелсіздігі жарияланған орын ретінде, қаланың ең маңызды ғимараты болып табылады. Тукуман конгресінен кейін үйде түрлі адамдар тұрған, және жылдар өте нашарлау байқала бастады, бұл 1869 жылы Ангел Паганелли түсірген әйгілі суретте анық көрінеді. Аргентина үкіметі 1874 жылы тарихи үйді пошта кеңсесі ретінде пайдалану үшін сатып алды. 1880 жылдардан бастап ғимаратта Тәуелсіздік күніне арналған салтанатты шаралар өтті. Дегенмен, үкімет 1903 жылға дейін үйді қайта жаңғыртпады, ол өте нашар күйде болғандықтан, жартылай бұзылды. Бұзудан сақталған жалғыз бөлме – конгресс тәуелсіздік жариялаған бөлме болды. 1942 жылы үй түпнұсқа жоспарлар мен Паганеллинің 1869 жылғы суретіне сүйене отырып толығымен қайта салынды. Ол үшін сол сияқты кірпіштер, тежа (шатырлық плиткалар) және балдоса (тас еден плиткалары) қолданылды. Сан-Мигельдегі басқа да маңызды ғимараттарға Флоренция сарайларынан (әсіресе Палаццо Веккьодан) шабыттанған стильдер мен мұнарасы бар Correo Central, ескі заң шығарушы орган, Әділет сарайы, Казино (бұрынғы Савой қонақ үйі, 1912 жылы салынған), Николас Авельянеданың туған жері, Bartolomé Mitre атындағы ұлттық колледж және Тукуман шайқасы болған Campo de las Carreras кіреді, қазір ол тарихи саябақ.
Мәдени өмір және білім беру
Сан-Мигель-де-Тукуман ондаған жылдар бойы елдің маңызды мәдени орталықтарының бірі болып келді, бұл Тукуманның Ұлттық университетінің ықпалының нәтижесінде мүмкін болды. Халық әншісі Мерседес Соса, жазушы Томас Элой Мартинес, АҚШ-тағы Рутгерс университетінің профессоры, музыкант Мигель Анхель Эстрелла, суретші және сәулетші Томас Сарасено, суретші Луис Лобо де ла Вега және тағы да көптеген белгілі тұлғалар осы қалада дүниеге келді немесе тұрды. Сан-Мартин және Альберди атты екі ірі театр, сондай-ақ бірнеше шағын және тәуелсіз театрлар жыл бойына пьесалар, концерттер, опералар мен балет сияқты алуан түрлі шараларды ұсынады. "Сентябрь музыкасы" жылдың ең маңызды мәдени оқиғасы болып табылады. Әдетте Тәуелсіздік алаңында өтетін бұл музыкалық фестиваль халық музыкасынан рокқа дейінгі түрлі стильде орындалатын жергілікті және ұлттық өнерпаздарды біріктіреді. Қаладағы университеттер қатарында Тукуманның мемлекеттік Ұлттық университеті мен Ұлттық технологиялық университеті, сондай-ақ жеке (католик) Солтүстік Сент-Томас-Аквинас университеті мен Сент-Пол T университеті бар. 2008 жылдың тамыз айынан бастап қала 1976-1983 жылдардағы диктатура кезінде жасалған соғыс қылмыстарына айыпталған жоғары шенді бұрынғы әскери шенеуніктердің сот процестеріне куә болып отыр. Бұрынғы полковник Лучано Менендес 1976 жылғы төңкеріс кешінде сенатор (Гильермо Варгас Айньясс) ұрланып, жоғалып кеткені сияқты адамзатқа қарсы қылмыстар жасағаны үшін сотталды. Тукуман соттарында және оның айналасында "Май алаңының әжелері" (Abuelas de la Plaza de Mayo) көп көрінді. Менендес пен Рикардо Буссинің сотталуы Хорхе Рафаэль Видела диктатурасының әскери басшыларын қудалаудың алғашқы кезеңі болды. Оларға берілген үкімдер Аргентина тарихының сол қараңғы кезеңінде балалары мен күйеулері әскерилер тарапынан "жоғалып кеткен" аналар мен әжелер үшін символдық жеңіс ретінде қабылданды.
Спорт
Футбол қаладағы ең танымал спорт түрі. Сан-Мигельдің негізгі футбол клубтары – Club Atlético San Martín de Tucumán және Club Atlético Tucumán. Club Atletico San Martín Сан-Мигель-де-Тукуман қаласында орналасқан және 1909 жылы құрылған. Бұл команда барлығы төрт рет ұлттық чемпионатты жеңіп алды (1944, 1988, 2005 және 2007–08) және бірнеше аймақтық чемпионаттардың жеңімпазы атанды. Ұзақ жылдар бойы қарсылас болған Club Atletico Tucumán да Сан-Мигель-де-Тукуман қаласында орналасқан, бірақ 1901 жылы құрылған. Бұл команда Тукуман провинциясының ең көне футбол клубы және бес ұлттық чемпионатты жеңіп алды (1959, 2004, 2005, 2007–08 және 2008–09), сондай-ақ көптеген аймақтық чемпионаттардың жеңімпазы атанды. Баскетбол да танымал спорт түрі, мысалы, Juan Bautista Alberdi Club, Central Córdoba Club, Belgrano Club, Villa Luján Club, Tucumán BB Club және тағы да басқа клубтар бар. Тукуман 1995 жылғы FIBA Америка чемпионатының екі бірлескен ұйымдастырушысы болды. Қала регби одағының дамыған орталығы болып табылады және Unión de Rugby de Tucumán, сондай-ақ провинцияның ең табысты екі клубы: Tucumán Rugby Club және Universitario клубтарына үйірмек. Тукуман регбисі Аргентинадағы Буэнос-Айрес Регби Одағынан кейін екінші орында тұрады. "Наранжалар" (жеміс) сегіз рет Аргентинаның Одақтар Чемпионатын жеңіп алды, бұл провинциялық одақтардың жеңіске жеткен ең көп саны. Қаланың басқа да маңызды регби клубтары: Natación y Gimnasia, Cardenales, Tucumán Lawn Tennis, Los Tarcos және тағы да басқалары. Тукуман регбиінің жанкүйерлері Аргентинадағы ең құлшынысты жанкүйерлер саналады.
Медиа
Сан-Мигель-де-Тукуманда екі ашық эфирлік телеарна (8-ші және 10-шы арналар), төрт газет («La Gaceta», «El Siglo», «El Periódico», «El Tribuno de Tucumán»), үш кабельді телекомпания (CCC, ATS және TCC) және көптеген радиостанциялар бар.
Денсаулық сақтау
Сан-Мигель-де-Тукуман провинциялық денсаулық сақтау жүйесінің (Sistema Provincial de Salud немесе SIPROSA) құрамына кіреді. Бұл жүйе Тукуман провинциясын төрт жүйелі аймаққа бөлді, ал Сан-Мигель өз аймағында орналасқан. Әр аймақтың өз мемлекеттік ауруханалары мен халыққа біріншілік медициналық көмек көрсету орталықтары бар. Бұл бөліністің мақсаты – халық арасында денсаулық сақтау көмегін реттеу және оны қолжетімді ету болды. Осыдан бері SIPROSA үкіметпен бірлесіп, тиімді медициналық жазбалар жүйесін құру бағытында жаңғырту бағдарламасына қатысып келеді. Бұл жүйе әртүрлі ресурстардан мәліметтерді жинап, оларды бір дерекқорда біріктіруге мүмкіндік береді, соның арқасында пациенттерге медициналық тарихына, жазбаларына және басқа да қатысты ақпаратқа оңай және жылдам қол жеткізуге болады. Бұл Тукуман аймағы үшін маңызды қадам.