Кіріспе

Не Темере – 1907 жылы Рим-католик шіркеуінің Кеңесі шығарған, діншіл католиктердің некеге қатысты канондық құқығын реттейтін жарлық. Оның атауы латын тілінде "асықпастан" деген мағына беретін бастапқы сөздерімен аталған.

Тақырыбы

Жарлық Папа Пий X тұсында 1907 жылдың 10 тамызында жарияланды және 1908 жылдың 19 сәуіріндегі Пасха күні күшіне енді. Ол католиктерге қатысты барлық некелердің заңдылығына байланысты болды. Германиядағы некелер кейіннен шығарылған Provida жарлығымен ерекше жағдайға алынды.

Айырмашылықтар

Трент Контрреформациялық Кеңесінің Тамеци жарлығының құпиялылық талаптарына сәйкес, жарлық некеге дін қызметкері мен тағы екі куәгердің куәлік етуі қажеттігін қайталады (бұл талап енді барлығына бірдей қолданылды), сондай-ақ некеге куәлік ететін дін қызметкерінің (немесе епископтың) приходтың пасторы (немесе епархияның епископы) болуы керек, немесе олардың біреуінің өкілі болуы керек, әйтпесе неке жарамсыз болады. Сонымен қатар, екеуі де приходта (немесе епархияда) тұрмайтын жұптың некесі жарамды болса да, заңсыз деп есептелді. Некелерді тіркеу де талап етілді. Католик емес әйел (немесе ер) тарапынан ажырасу ісі сәтті аяқталған жағдайда, католик әйел (немесе ер) шіркеу алдында әлі де үйленген болып саналды және шіркеуде үшінші тұлғамен қайта үйлене алмады. Сондай-ақ, католик еместер, тіпті крещение алғандар да, католик канондық құқығымен байланысқан емес, демек, келісімсіздікке қарамастан, жарамды және міндетті некелерді жасауға құқылы екені нақты айтылды.

Заңдар қайшылықтары

1911 жылы Ричард Хели Хатчинсон, Дономордың 6-шы графы, Ұлыбритания мен Ирландияда «Не Темере» туралы бұйрықты сынға алды, себебі ол католик шіркеуінің, католиктердің дін қызметкерінің алдында немесе оның өкілі ретінде тағайындалған дін қызметкерінің алдында жасалмаған кез келген некені жарамсыз деп есептейтінін жариялаған еді, тіпті егер ол азаматтық заң бойынша жарамды болса да. 1911 жылғы наурыз айында Рим-католик шіркеуінің канондық құқығы мемлекет тарапынан жарамды деп танылған некелерді жарамсыз деп жариялау мәселесі Канадада саяси және сот дауларын тудырды, Квебек Жоғарғы сотының судьясы екі католиктың методист пасторы арқылы жасалған некесін Рим-католик шіркеуі тарапынан жойғанын растады. Әйел кейіннен бұл шешімге шағымданып, бастапқы азаматтық сотта өзін қорғамағанын, себебі ол баласының күтімінен айырылып қалуынан қорқып еді деді. Шағымдарды қараған судья «Не Темере» бұйрығының «аталған некеге ешқандай азаматтық әсері жоқ» екенін, ал архиепископтың шіркеу жарлығының «аталған істе ешқандай сот әсері жоқ» екенін мәлімдеді. Бұрынғы азаматтық сот шешімі күшін жойды. 1924 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльсте заң шығарушы орган бұл бұйрықтың жариялануын қылмыстық қылық деп тануға бір дауыс жетпей қалды.

Макканн ісі

1910 жылғы Макканн ісі протестант унионистеріне егер үйде басқару (Home Rule), я болмаса олардың пікірінше "Рим билігі" енгізілсе, қандай салдар болатынын көрсететін мысал болды. Бұл іс Белфасттағы бір жұптың, протестанттық рәсіммен үйленгеніне қатысты еді. Әйелі протестант болған күйеуі, дін қызметкерінің ықпалымен Не Темере жарлығына сәйкес оны тастап, балаларын өзімен алып кеткені айтылды. Осы оқиға протестант унионистерінің наразылығын тудырып, үйде басқаруға қарсылықты күшейтті.

Тилсон ісі

Не Темере католиктің ғана некелесуінің заңдылығына назар аударды. Бұл жарлықта мұндай некеден туған балалар туралы тікелей айтылмаса да, осы некеге қатысты арнайы рұқсат алу талап етілді. Осы рұқсаттың шарты – олардың балаларын католик дінінде тәрбиелейміз деген уәде беру еді. Әдеттегі құқық бойынша, «әкелік үстемдік» принципіне сәйкес, әке некедегі барлық балалардың діни тәрбиесін шешуге құқылы. Бастапқыда, бұл Ирландия Республикасында да осылай болды, тіпті ол жазбаша келісімге қол қойған жағдайда да. Ирландияның Жоғарғы соты 1945 жылы әкелік үстемдікті сақтап, әкесі қайтыс болған балаларды католик анасының қамқорлығына берудің орнына протестант жетімдер үйіне орналастыруға бұйрық берді. Ол әке некеге тұрмас бұрын берген жазбаша уәделеріне және сегіз жыл бұрын қабылданған 1937 жылғы Ирландия Конституциясына күш бермеді, онда «мемлекет отбасын қоғамның табиғи, бірінші және негізгі бірлігі ретінде мойындайды» және «баланың негізгі және табиғи тәрбиешісі – отбасы» деп жазылған. Бұл шешім некеге дейінгі келісімге мән бермегендіктен, католик ортасында наразылық тудырды. 1951 жылы Ирландияның Жоғарғы соты бұрынғы шешімді өзгертіп, 1950 жылы Жоғарғы соттағы істің апелляциясын қабылдады. Бұл істе католик ана төрт баласын протестант әкесінің протестанттық үйге орналастыруына қарсы шығып, балаларын қайтаруды талап еткен. Жоғарғы сот әке некеге тұрмас бұрын берген жазбаша уәдесімен міндетті екенін мәлімдеді. Жоғарғы сот некеге дейінгі келісімнің күшіне назар аударды. Оның пікірінше, «некеге дейінгі уәденің заңдылығын мойындау арқылы, ол британдық заңның ескірген принципін қабылдамайды, егер ол бүгінде Ирландияда қолданылса, бұл қоғамдық наразылық тудырар еді». Ол Ирландия Конституциясына сәйкес, ата-аналардың «балаларының діни тәрбиесінде ортақ құқығы мен міндеті бар» екенін және ешкімнің бұрынғы келісімді бұзуға құқығы жоқ екенін шешті. 1950-1951 жылғы шешім 1957 жылы Ирландияның Жоғарғы сотында расталды, бұл шешімге шағым түспеді және Нью-Йорк сотының осындай некеге дейінгі міндеттемелердің күшін мойындаған шешімімен сәйкес келеді. 2010 жылы BBC Radio Ulster «Аралас некелер» атты деректі фильмінде 1908 жылы Не Темере жарлығы бұрынғы некелерді жарамсыз деп жарияламаса да, католик әке, ол католик шіркеуінде үйленген пресвитериан әйелінен, рәсімді католик діни қызметкерінің алдында қайталауын және балаларын католик ретінде тәрбиелеуге рұқсат беруін талап еткен. Ол оны тастап, екі кішкентай баласын алып кеткен. Осы оқиғаға жергілікті пресвитериан дін қызметкерінің жариялаған мәлімдемесі Ирландияның өзін-өзі басқаруына қарсылықты күшейтті.