Кіріспе

Портиканың түрі

Портика – ғимараттың кіреберісіне алып келетін немесе бағаналармен тіреліп тұратын, немесе қабырғалармен қоршалған, үстіне шатыры бар және жол бойында орналасқан портик. Бұл идея ежелгі Грецияда кеңінен қолданылған және көптеген мәдениеттерге, оның ішінде көптеген Батыс мәдениеттеріне әсер еткен. Портикалар кейде фронтонмен жабылады. Палладио діни ғимараттардың фасадасын секулярлы ғимараттарда қолдануды бастады. Ұлыбританиядағы Хэмпширдегі Винедегі ғибадатхана фасады ағылшын ел үйіне орнатылған алғашқы портик болды. Пронаос (/UK//p//r//oʊ/'/n//eɪ//.//ɒ//s/ немесе /US//p//r//oʊ/'/n//eɪ//.//ə//s/) – грек немесе рим ғибадатханасының портигінің ішкі бөлігі, портиктің бағаналары немесе қабырғалары мен кіреберісінің (cella немесе киелі орын) арасында орналасқан. Рим ғибадатханаларында көбінесе ашық пронаос болған, әдетте тек бағаналарымен, қабырғалары болмайтын, және пронаос cella-мен бірдей ұзындықта болуы мүмкін. "Пронаос" сөзі грек тілінде "ғибадатхананың алдында" деген мағынаны білдіреді. Латын тілінде пронаос антикум немесе продомус деп те аталады. Грек және рим ғибадатханаларының пронаосы әдетте фронтонмен жабылады.

Түрлері

Портиктердің әртүрлі түрлері олардағы бағаналардың санына қарай аталады. "Стиль" қосымшасы грек тіліндегі "бағана" сөзінен келген. Грек және рим архитектурасында ғибадатхананың пронаосы әдетте фронтонмен жабылады.

Тетрастиль

Тетрастильде төрт баған болады; гректер мен этрусктер бұл стильді қоғамдық ғимараттар мен амфипростильдер сияқты шағын құрылыстарда кеңінен қолданған. Римдіктер П. Портунус ғибадатханасы секілді псевдопериптерлік ғибадатханалары үшін төрт бағаналы портикті, Венера мен Рома ғибадатханалары сияқты амфипростильді ғибадатханалар үшін, сондай-ақ Максенций мен Константин базиликасы сияқты ірі қоғамдық ғимараттардың простильді кіреберіс портиктерін ұнатқан. Рим провинциялық орталықтарында да тетрастильді құрылыс кездеседі, мысалы, Волубилидегі Капитолий ғибадатханасы. Ақ үйдің Солтүстік портигі, АҚШ-тағы төрт бағаналы портиктердің ең танымал мысалы боларлықтай.

Гексастиль

Гексастильді ғимараттар алты бағанадан тұратын және б.з.д. 600–550 жылдар арасындағы архаикалық кезеңнен бастап б.з.д. 450–430 жылдар арасындағы Перикл дәуіріне дейінгі канонды грек дориялық архитектурасының стандартты қасбеті саналды.

Римдік алтықабатты стиль

Гректер Оңтүстік Италияны отарлағаннан кейін, гексастиль этрусктер қабылдады, ал кейіннен ежелгі римдіктер оны қолданды. Римдіктердің талғамы биік бағаналары бар, тар псевдопериптерлік және амфипростильді ғимараттарды ұнатты, олар айқын биіктік арқасында қосымша сән-салтанат пен ұлылық үшін подиумдарға орналастырылды. Франциядағы Ним қаласындағы Maison Carrée – ежелгі заманнан жеткен ең жақсы сақталған римдік гексастильді ғибадатхана.

Октастиль

Сегіз бағаналы ғимараттар сегіз колоннадан тұратын, классикалық грек сәулетінің қанонында алты бағаналы ғимараттарға қарағанда әлдеқайда сирек кездесетін. Ежелгі дәуірден бүгінгі күнге жеткен ең танымал сегіз бағаналы ғимараттар – Перикл дәуірінде (б.з.д. 450–430 жж.) салынған Афинадағы Парфенон және Римдегі Пантеон (125 ж.б.э.). Римдегі Див Август ғибадатханасы, Август культінің орталығы, біздің заманымыздың 2-ші ғасырындағы римдік монеталарда сегіз бағаналы стильде салынған болып бейнеленген.

Декастиль

Он бағаналы ғимаратта он бағана болады; мысалы, Милеттегі Аполлон Дидимей храмында және Лондон университетінің колледжінің портигінде.