Кіріспе

Құс түрі. Каролиналық үкі (Poecile carolinensis) – Paridae тұқымдасына жататын кішкентай сайрақ құс.

Таксономия

Каролиналық шымтезек көбінесе басқа көптеген сисьтермен бірге Parus туысына жатқызылды, бірақ mtDNA цитохром b тізбегінің деректері мен морфологиялық ерекшеліктері Поэцилді бөлектеп көрсету осы құстардың туыстығын дұрысрақ бейнелейді дегенді көрсетеді. Американдық орнитологтар одағы 1998 жылдан бері Поэцилді жеке туыс ретінде қарастырып келеді. Бұл құс пен қарашапанды шымтезек шамамен 2,5 миллион жыл бұрын бөлініп шықса да, олардың ареалдары қабаттасатын жерлерде әлі де будандасады. Будандасқан жұптардың балалары төменгі жарық көру деңгейінен және еркек басымды жыныс қатынасынан зардап шегеді, бұл Холдейн ережесімен сәйкес келеді.

Сипаттама

Ересектердің денесі ұзын, салмағы шамамен 1,5 кг, басында және мойнында қара түсті қап, ал бетінің жақтары ақ болады. Төсі ақ, бүйірлері қызыл қоңыр, арқасы сұр түсті. Қысқа қара мүңкісі, қысқа қанаттары және орташа ұзындықтағы құйрығы бар. Қара қақпақшалы сүйрікке өте ұқсас, бірақ Каролина сүйрігінің қанаттары сәл қоңыр, үстіңгі қауырсындары қоңыр (ақ жиекті емес) және екінші қауырсындағы ақ жиектері аздап көзге түспейді; құйрығы да сәл қысқарақ және тік қиық болып келеді. Егер дауыстарын естімесеңіз, тіпті жақсы көрінген жағдайда да екі түрді ажырату өте қиын. Жұмыртқаларының ұзындығы шамамен 1,5 см, ені 1,1 см. Жұмыртқалары ақ түсті, қызғылт қоңыр нүктелерден бастап кішкентай дақтарға дейін болады. Бұл құсқа атын берген танымал дыбысы – «чи-ка-ди-ди-ди». Оның әні – «фи-би-фи-бей».

Таралуы және мекендейтін ортасы

Олардың көбейтін жері – АҚШ-тың Нью-Джерси және Пенсильвания штаттарынан батысқа қарай Оңтүстік Канзасқа дейін, оңтүстікке қарай Флорида және Техас штаттарындағы аралас немесе жапырақты ормандар. Аппалачи тауларының жоғары биіктіктерінде олардың таралған аймағында үзіліс бар, онда олар қара қақпақты шымшықтармен – әдетте солтүстікке орналасқан туыстас түрлерімен ауыстырылады. Олар жыл бойы тұратын құстар, тіпті суық қыс айларында да оңтүстікке көшпейді.

Диета

Бұл құстар ағаш бұтақтарында секіріп, жәндіктерді іздейді, кейде төңкеріліп немесе ауада қалықтап тұрады; олар жәндіктерді аулау үшін қысқаша ұшып шығуы мүмкін. Олардың рационының көп бөлігін, әсіресе жазда жәндіктер құрайды; қыста тұқымдар мен жидектер маңыздырақ болады. Олар кейде тұқымдарды ағашқа немесе бұтаға соғып, жарып ашады; сондай-ақ олар кейін пайдалану үшін тұқымдарды жинап қояды. Каролиналық құсқұйрықтар жиі жемдегіштерді пайдаланады.