Кіріспе
Мишель Фуконың төрт томдық кітабы – «Сексуалдықтың тарихы» – француз тарихшысы және философы Мишель Фуконың Батыс әлеміндегі сексуалдыққа арналған төрт томдық зерттеуі. Онда автор «сексуалдық» ұғымының дискурсивті объект ретінде және өмірдің жеке саласы ретінде қалыптасуын қарастырады, сондай-ақ әрбір адамның сексуалдығы бар деген түсінік Батыс қоғамдарында салыстырмалы түрде жақында пайда болғанын айтады. Бірінші том, «Білімге деген құштарлық» (La volonté de savoir), алғаш рет 1976 жылы жарық көрді, ал 1978 жылы ағылшын тіліне аударылды. «Рахатты пайдалану» (L'usage des plaisirs) және «Өзіне қамқорлық жасау» (Le souci de soi) 1984 жылы жарық көрді. Төртінші том, «Тәннің жасырын сырлары» (Les aveux de la chair), 2018 жылы, автордың қайтыс болғаннан кейін жарияланды. Бірінші томда Фуко «құпиялау гипотезасын» сынға алады: капитализм мен буржуазиялық қоғамның өркендеуіне байланысты Батыс қоғамы 17-дан 20 ғасырдың ортасына дейін сексуалдықты басып тастады деген идея. Фуконың сөзіне қарағанда, осы кезеңде сексуалдық туралы әңгімелер кеңінен тарады, сарапшылар сексуалдықты ғылыми тұрғыдан зерттей бастады және адамдарды өздерінің сексуалдық сезімдері мен іс-әрекеттері туралы айтуға ынталандырды. Фуконың пікірінше, 18-19 ғасырларда қоғам некелік байланысқа сай келмейтін сексуалдыққа көбірек қызығушылық танытты: балалар сексуалдығы, психикалық аурулар, қылмыскерлер және гомосексуалдарды қамтитын «бұзылған әлем», ал 19 ғасырға қарай сексуалдық мойындау және ғылыми зерттеулер арқылы оңай зерттелді. Екінші және үшінші томдарда Фуко грек және рим дәуірінде сексуалдықтың рөліне тоқталады. Кітапқа сыншылар әртүрлі баға берді, кейбіреулері мақтаса, енді біреулері Фуконың зерттеулерін сынға алды.
The History of Sexuality is a four volume study of sexuality in the Western world by the French historian and philosopher Michel Foucault, in which the author examines the emergence of "sexuality" as a discursive object and separate sphere of life and argues that the notion that every individual has a sexuality is a relatively recent development in Western societies. The first volume, The Will to Knowledge (La volonté de savoir), was first published in 1976; an English translation appeared in 1978. The Use of Pleasure (L'usage des plaisirs), and The Care of the Self (Le souci de soi), were published in 1984. The fourth volume, Confessions of the Flesh (Les aveux de la chair), was published posthumously in 2018. In Volume 1, Foucault criticizes the "repressive hypothesis": the idea that western society suppressed sexuality from the 17th to the mid 20th century due to the rise of capitalism and bourgeois society. Foucault argues that discourse on sexuality in fact proliferated during this period, during which experts began to examine sexuality in a scientific manner, encouraging people to confess their sexual feelings and actions. According to Foucault, in the 18th and 19th centuries society took an increasing interest in sexualities that did not fit within the marital bond: the "world of perversion" that includes the sexuality of children, the mentally ill, the criminal and the homosexual, while by the 19th century, sexuality was being readily explored both through confession and scientific enquiry. In Volume 2 and Volume 3, Foucault addresses the role of sex in Greek and Roman antiquity. The book received a mixed reception, with some reviewers praising it and others criticizing Foucault's scholarship.
Бірінші бөлік: Біз "басқа да жеңіске жеткендерміз"
Бірінші бөлімде Фуко "репрессивтік гипотеза" – 20 ғасырдың аяғындағы батыстықтар арасында кең таралған, жыныстық қатынас және жыныстық туралы ашық әңгімелесудің 17-шы, 18-шы, 19-шы және 20 ғасырдың басында әлеуметтік тұрғыдан қысымға ұшырағаны туралы сенімді талқылайды. Бұл капитализм мен буржуазиялық қоғамның дамуының салдары ретінде туған, сондай-ақ қазіргі заманда жыныстық қатынастың ішінара азаттығына дейінгі кезең еді. Фуко жыныстық қатынас ешқашан толыққанды қысымға ұшырамағанын айта отырып, қазіргі батыстықтардың неліктен осы гипотезаға сенетінін сұрайды. Ол өткендегі жыныстық қатынасты қысымға ұшыраған деп бейнелеу арқылы, бұл өткен моральдық нормалардан бас тарту арқылы болашақта жыныстық қатынас еркін және шексіз бола алады деген ойға негіз салады – "жердегі ләззаттар бағы". Бөлімнің атауы Стивен Маркустың "Басқа викториандар: 19 ғасырдың ортасындағы Англиядағы сексуалдық және порнографиялық мәдениетті зерттеу" кітабынан шабыттандырылған.
ІІ бөлім: Репрессивтік гипотеза
Екінші бөлімде Фуко 17-шы ғасырдан бастап 1970-ші жылдарға дейін секстік қатынастар туралы талқылауда “шынайы дискурсивті жарылыс” болғанын атап өтеді, бірақ бұл “рұқсат етілген лексика” арқылы жүзеге асты, ол қайда, қашан және кіммен сөйлесуге болатынын шектеді. Оның пікірінше, батыс әлемінде секстік қатынастар туралы осыншалықты ынтамен сөйлеуге деген құштарлық Контрреформация кезінде пайда болды, сол кезде Рим-католик шіркеуі өзінің жамағаттарын күнәлі құштарлықтары мен іс-әрекеттерін мойындауға шақырды. Секс туралы әңгімелесуге деген құштарлықтың дәлелі ретінде ол 19-шы ғасырдың соңында анонимді түрде жазылған және Виктория дәуіріндегі бір джентльменнің секстік өмірін егжей-тегжейлі баяндайтын “Менің құпия өмірім” атты кітаптың жарық көргенін атап өтеді. Шындығында, Фуко 18-шы ғасырдың басында “саяси, экономикалық және техникалық тұрғыдан секстік қатынастар туралы әңгімелеуге ынталандыру” пайда болғанын мәлімдейді, онда өздігінен сарапшылар секстік қатынастар туралы моральдық тұрғыдан да, рационалдық тұрғыдан да сөйлейді, соңғылары оны жіктеуге тырысады. Ол сол ғасырда үкіметтер тек “субъектілерді” немесе “халықты” ғана емес, “халық санын” басқаруға мәжбүр болғанын түсінгенін және осыған байланысты туу және өлім көрсеткіштері, неке және контрацепция сияқты мәселелерге көңіл бөлуге мәжбүр болды, осылайша олардың сексуалдыққа деген қызығушылығы артып, оның талқылануын өзгертті. Фуко 18-шы ғасырға дейін сексуалдық туралы әңгімелер некедегі жұбайлардың өндірістік рөліне, канондық және азаматтық заңмен бақыланатын рөліне бағытталғанын айтады. Оның пікірінше, 18-шы және 19-шы ғасырларда қоғам некедегі жұбайлардың секстік өмірін талқылауды тоқтатып, оның орнына осы одаққа сәйкес келмейтін сексуалдықтарға қызығушылық танытады: балалар, психикалық аурулар, қылмыскерлер және гомосексуалдардың “бұрмалау әлемі”. Оның айтуынша, бұл қоғамға үш маңызды әсер етті. Біріншіден, бұл “бұрмалаушыларды” санаудың өсуіне әкелді; бұрын бір жынысты әрекеттермен айналысқан ер адам содомия күнәсіне бой алдырған адам ретінде таңбаланса, енді олар гомосексуалдардың жаңа “түріне” жатқызылды. Екіншіден, Фуко бұрмалаушыларды таңбалау сексуалдықты зерттеушілерге де, бұрмалаушылардың өзіне де “құмарлық пен билік” сезімін сыйлады деп санайды. Үшіншіден, ол буржуазиялық қоғам “ашық және фрагменттелген бұрмалауды” көрсетті, оңай бұрмалауға баруға дайын болды, бірақ оның қайда орын алатынын реттеді.
III бөлім: Жыныстық ғылым
Үшінші бөлімде Фуко жыныстық қатынас туралы ғылыми зерттеулердің дамуын, жыныстың "шындығын" ашуға жасалған әрекеттерді зерттейді, бұл Фуконың пікірінше, Батысқа тән ерекше құбылыс. Батыстың жыныстық ғылымына қарама-қарсы, Фуко ежедегі және Шығыс қоғамдарында ғана болған ars erotica-ны ұсынады. Оның сөзіне қарағанда, бұл scientia sexualis бірнеше рет саяси мақсаттар үшін қолданылып, "халық гигиенасы" деген желеумен мемлекеттік расизмді қолдауға пайдаланылды. Католик мойындауларының ықпалына оралып, ол мойындаушы мен мойындауды қабылдайтын билікті тұлға арасындағы қарым-қатынасты қарастырады. Фуконың пікірінше, Реформациядан кейін Батыс және Солтүстік Еуропаның көп бөлігінде Рим католиктерінің ықпалы азайғандықтан, мойындау институты сақталып, кеңінен тарады, соның салдарынан ата-ана мен бала, пациент пен психиатр, оқушы мен ұстаз арасындағы қарым-қатынастарға енді. 19 ғасырға қарай, оның айтуынша, жыныстық қатынас туралы "шындық" мойындау және ғылыми зерттеулер арқылы белгілі болды. Фуко жыныстық қатынастың мойындау арқылы "ғылыми тұрғыда қалай қалыптасқанын" зерттейді, ғалымдар адам психологиясы мен қоғамның барлық қырларын жыныстық факторлармен байланыстыра бастағанын айтады.
IV бөлім: Жыныстық қатынастың дамуы
Төртінші бөлімде Фуко батыс қоғамы неліктен секстің "шындығын" іздеуге ұмтылады деген сұраққа жауап береді. Фуко сексті түсіну үшін биліктің "талдауын" (аналитикасын) жасау қажеттігін айтады. Ол биліктің басқаларға ережелер қойып, сексті бақылауға ие екенін, биліктің қалай үстемдік ету, бағындыру және тәуелді ету арқылы мойынсұнуды талап ететінін, сондай-ақ өзінің нағыз ниеттерін пайдалы нәрсе ретінде жасырып, маскировкалайтынын көрсетеді. Мысал ретінде, ол тарихи Еуропаның феодалдық абсолюттік монархияларының – өзі билік формасы – заң, тәртіп және бейбітшілікті сақтау үшін қажет екенін мәлімдеп, өз ниеттерін қалай жасырғанын атап көрсетеді. Феодализм дәуірінен қалған түсінік ретінде Фуко батыстықтар билікті заңнан туындайды деп есептейтінін айтады, бірақ ол бұған қарсы шығып, "заңды үлгі және кодекс ретінде қабылдамайтын биліктің талдауын құру" қажеттігін басады, сондай-ақ сексуалдыққа басқа билік формасы басшылық ететінін жариялайды. "Біз заңсыз секс, патшасыз билік туралы ойлауымыз керек", – дейді Фуко. Фуко билікті үкімет немесе мемлекеттің қоғамға таңуға тырысатын үстемдігі немесе бағындыруы деп түсіндірмейді. Керісінше, билікті "ол жұмыс істейтін саланың ішіндегі күш қатынастарының көптігі ретінде" қарастыру керек. Осылайша, ол "Билік барлық жерде, өйткені ол барлық жерден келеді" дейді, ол барлық әлеуметтік қатынастардан туындайды және жоғарыдан төменге емес, төменнен жоғарыға қарай қоғамға таңылды. Фуко Вильгельм Райхты сынға алып, оның айналасында секстік репрессияны сынға алудың маңызды "тарихи-саяси" тұжырымы қалыптасқанын, бірақ "оның сәттілігінің мүмкіндігі оның әрқашан сексуалдылықтың кеңістігінде, одан тыс немесе оған қарсы емес екендігімен байланысты болды" деп жазады. Фуконың пікірінше, батыс қоғамдарында секстік мінез-құлықтың көптеген жолдармен өзгеруі "Рейх болжаған уәделер немесе саяси шарттар орындалмағандықтан" "антирепрессивтік" күрес "сексуалдылықты кеңінен қолданудағы тактикалық өзгеріс және кері бұрылыс" екенін көрсетеді.
V бөлім: Өлім құқығы және өмірге билік ету
Бесінші бөлімде Фуко өмір мен өлім үстінен билік етудің ықпалдары өзгергенін айтады. Феодалдық заманда "өмір сүру құқығы" көбінесе "өлім құқығына" ұқсас болған, себебі тәуелсіз биліктер адамның қашан қайтыс болатынын шеше алатын. Бұл жағдай "өмір сүру құқығына" айналды, себебі тәуелсіз мемлекеттер адамдардың өмір сүру жолына көбірек мән береді. Билік енді өмірді қалай дамытуға бағытталды. Мысалы, мемлекет біреуді қоғамның қауіпсіздігін сақтау үшін өлім жазасына кеседі, бұл бұрынғыдай кек алушылық әділеттілік ретінде қарастырылмайды. Өмірге билік етудің бұл жаңа бағыты Биоқуат деп аталады және ол екі түрге бөлінеді. Біріншісі, Фуко айтуынша, "денеге машина ретінде қарау: оны тәртіпке келтіру, оның мүмкіндіктерін барынша пайдалану, оның күштерін толық қолдану, оның тиімділігі мен икемділігін бірдей арттыру, оны тиімді және экономикалық бақылау жүйелеріне енгізу". Фуконың пікірінше, екінші форма кейінірек пайда болды және "өмір механикасымен сіңген денеге, биологиялық процестердің негізі ретінде қызмет ететін денеге: көбею, туу және өлім-жітім, денсаулық деңгейі, өмір сүру ұзақтығы мен ұзақ өмір сүру, осы көрсеткіштерді өзгертетін барлық жағдайларға" назар аударады. Грек философтары Сенека, Ксенофонт, Платон және тағы да көптеген авторлардың еңбектерін зерттей отырып, Фуко осы томның мақсаты грек мәдениетіндегі этикалық практика ретінде сексуалдық қатынасты құрылымдау процесін ашу екенін түсіндіреді. Осы мақсатқа жету үшін кітап гректердің төрт тәжірибесін қарастырады: диеталық – өзінің денесімен қарым-қатынасын түсіну, экономика – неке және үй шаруашылығын басқару, эротика – ерлер мен ұлдар арасындағы мінез-құлық ережелерін зерттеу және, соңында, философиядағы нағыз махаббатты түсіну. Фуко үшін грек тәжірибелерін зерттеу "тілек білдіретін субъектінің тарихын" көрсетеді, бұл қазіргі заманғы сексуалдық қатынасты түсіну үшін маңызды.
ІІІ том: Өзін-өзі күту
Бұл томда Фуко Артемидордың «Oneirocritica» (Түс жору) сияқты мәтіндерді талқылайды. Гален, Плутарх және Псевдо-Лукианның еңбектері де қарастырылады. Фуко «Oneirocritica»-ны өзінің жұмысы үшін «негізгі нүкте» деп сипаттайды, ол – кең таралған ойлау жолының мысалы.
IV том: "Тәннің мойындауы"
Төртінші томның осы жобалық нұсқасында, қаза болғаннан кейін жарияланған және аударылған, Фуко ерте христиандық қоғамдардың бұрынғы христиандық кезеңдегі ләззат туралы түсініктерді қабылдау және бейімделу жолын көрсетеді. Ол Гиппоның әулиесі Аугустин туралы әңгімелейді.
Жариялану тарихы
1984 жылы Фуко қайтыс болғанға дейін «Сексуалдық тарихының» үш томы жарық көрді. Бірінші том, «Білімге деген ерік» (ағылшын тілінде бұрынғы атауы – кіріспе, француз тілінде – Histoire de la sexualité, 1: la volonté de savoir) 1976 жылы Францияда, ал 1977 жылы аударылды. Ол негізінен соңғы екі ғасырға назар аударып, жыныстық қатынастың жыныстық қатынас туралы ғылымның пайда болуымен байланысты биліктің аналитикасы ретінде жұмыс істеуі және Батыста биоқуаттың қалыптасуы туралы мәселелерді қарастырды. Бұл еңбек Фуконың «Дисциплина және жазалау» (1975) еңбегінде берілген білім мен биліктің өзара әрекеттесуі туралы тұжырымдамасын одан әрі дамытты. Арнольд Дэвидсонның сөзіне сәйкес, бірінші томның артқы мұқабасында алдағы бес том жарияланды: 2-том, «Ет пен Дене», «бұрынғы христиандықта жыныстық қатынас мәселесіне тоқталып, қазіргі жыныстық қатынас тәжірибесінің тарихын зерттейді»; 3-том, «Балалар кресті жорығы», «балалардың жыныстық қатынасы, әсіресе балалық шақтағы мастурбация мәселесін» талқылайды; 4-том, «Әйел, Ана, Истерикалық», «жыныстық қатынастың әйел денесіне қалай енгізілгенін» қарастырады; 5-том, «Бұзықтар», «атауының мәнін зерттеу жоспарланған»; ал 6-том, «Халық және Ұлттар», «біополитика» тарихымен байланысты халық және нәсіл тақырыбына қатысты теориялық және практикалық трактаттардың байланысын зерттеуге арналған. Фуко кейіннен бұл жоспардан бас тартты, ал бастапқы жоспардың екінші томы ғана оның өлімінен кейін төртінші том ретінде жарық көрді. Екінші екі том, «Рахат пайдалану» (Histoire de la sexualité, II: l'usage des plaisirs) және «Өзіңді күту» (Histoire de la sexualité, III: le souci de soi) грек және римдік дәуірдегі жыныстық қатынастың рөлін зерттейді. Соңғы томда өзімен тұрақты қарым-қатынас орнату үшін қолданылған гипомнеманың ежелгі технологиялық дамуы егжей-тегжейлі қарастырылған. Екеуі де Фуко қайтыс болған 1984 жылы жарық көрді, екінші том 1985 жылы, ал үшінші том 1986 жылы аударылды. Төртінші том, «Тәннің мойындауы» 2018 жылы, оның өлімінен кейін жарияланды. Бұл кітаптың тақырыбы жоспарланған екінші томнан туындады және Фуконың 1979 жылдан 1980 жылға дейінгі лекцияларында дамыды, онда ол үкімет пен биополитиканы талдауды «адамның мінез-құлқын басқаруға арналған техникалар мен процедуралардың кең мағынасына» дейін кеңейтті, бұл ерте христиан әдебиетіндегі «жүректі тексеру» және мойындауды жаңаша қарастыруды қамтыды. Өмірінің соңына дейін Фуконың еңбектерінде ерте христиан әдебиетінің осы тақырыптары, сондай-ақ грек және рим әдебиеттерін зерттеуі үлкен орын алды. «Сексуалдық тарихының» төртінші томы христиан дінін қарастыратын «Тәннің мойындауы» (Les aveux de la chair) деп аталды. Фуконың 1984 жылы қайтыс болуы жұмысты аяқталмаған қалдырды, ал жариялану Фуконың мүлкіне байланысты кешіктірілді. Том оның өліміне жақын аяқталғандай болды және оның көшірмесі Фуко архивінде сақталды. Бұл еңбек зерттеушілерге алғаш рет қолжетімді болды, осыған дейін Франция Ұлттық кітапханасына Фуконың серіктесі Дэниел Деферт 2013 жылы «Тәннің мойындауының» қолжазба және баспаға дайындалған нұсқаларын Фуко мұрағатының бір бөлігі ретінде сатқанда. Фуконың отбасы материалдың ішінара қолжетімді екенін ескере отырып, оны барлығына оқуға арналған жариялау керек деп шешті. Фуконың өлімінен кейін өз шығармаларын жариялауға рұқсат бермегеніне қарамастан, ол 2018 жылдың ақпан айында редакцияланып, ақыры жарық көрді. 2021 жылдың ақпан айында Penguin баспасында алғаш рет ағылшын тілінде жарық көрді, бұрынғы томдарды аударған Роберт Херли аударған, және бірден Penguin Classics сериясына енгізілді.
Қабылдау
"Сексуалдық тарих" еңбегі ғалымдар мен академиктер арасында әр түрлі пікір тудырды.
Ғылыми және академиялық журналдар
Мәдениет антропологы және әлеуметтанушы Стивен О. Мюррей "Сексуалды мінез-құлық мұрағаттарында" Фуконың "Сексуалдылық тарихы" еңбегіндегі 19-ғасырдың соңындағы еуропалық медициналық дискурстың гомосексуалдарды қалай жіктегенін талқылаған бір бөлігі, көптеген әлеуметтік-тарихи теоретиктер мен зерттеушілердің "ойын шатырлатып", гомосексуалдардың 19-ғасырдың соңына дейін немесе еуропалық емес мәдениеттерде қалай жіктелгенін ескермейтін "көлемді дискурс" тудырды деп жазды. Философ Алан Собл "Жыныстық зерттеулер журналында" "Сексуалдылық тарихы" кітабы "философтар, тарихшылар және жыныстық қатынас теориясын зерттейтін басқа да мамандар арасында қызу пікірталас тудырды" деді. Ол Фуконы "жыныстық құштарлық пен мінез-құлық үлгілері ғана емес, сонымен қатар жыныстық дискурсымыздың ұғымдары да әлеуметтік тұрғыдан құрылғандығы" туралы эвристикалық идеяға негізделген "генеалогиялық" зерттеулерге шабыттандырғанын және "жыныстық зерттеулер, феминизм, квир теориясы және ежелгі және қазіргі гомоэротизм арасындағы ұқсастық пен үзіліс немесе оның болмауы туралы пікірталасқа" әсер еткенін атап өтті. Ол Симон де Бовуардың жыныстық құштарлық пен мінез-құлық үлгілерінің әлеуметтік жағдайда анықталатыны туралы Фуконың көзқарасын болжағанын мойындады.
Кітаптағы бағалаулар, 1976-1989
Тарихшы Джейн Каплан "Сексуалдық тарихы" еңбегін "сексуалдық қатынастар саласындағы концепциялардың өндірісі мен қоғам тарихы арасындағы қарым-қатынасты талдаудың ең амбициялық және қызықты соңғы әрекеті" деп атады, бірақ Фуконы "біртұтас түсінік" қолданғаны және "қуат" туралы дәл емес ұғым пайдаланғаны үшін сынға алды. Гей-құқық қорғаушы Денис Альтман Фуконың еңбегін 18 және 19 ғасырлардағы Батыс Еуропада гомосексуалдардың әлеуметтік сана категориясы ретінде пайда болуын көрсететін тұрғыдан бейнеледі ("Американың гомосексуализациясы", 1982). Феминист Гермен Грир Фуконың "біз бұрынғыда үнсіздікті бұзып, адамдық сексуалдыққа ұзақ күткен назар аудару деп қабылдаған нәрсеміз, шындығында адамдық сексуалдыққа ынталандыру болды, тіпті жеке адамның ойларына ішкі назар аударуды құру болды" деген пікірін дұрыс айтқанын жазды. Тарихшы Питер Гей Фуконың "репрессивті гипотеза" туралы сұрақтар қоюы дұрыс екенін, бірақ "оның әдісі анекдоттық сипатта және фактілермен толыққанды қолдау таппаған; Оскар Уайльдтың юморінің негізгі принципін еске түсіретін, қабылданған идеяларды кері бұру арқылы, ол жеке себептерімен ішінара дұрыс болып шығады" деді. Философ Хосе Гильерме Меркьор "Фуко" (1985) еңбегінде Фуконың сексуалдық репрессия туралы көзқарастары Райх, Герберт Маркузе және олардың ізбасарларына қарағанда артықшылыққа ие екенін, себебі олар толыққанды сипаттама береді және Фуко "буржуазиялық сексуалдыққа қатысты соңғы тарихи зерттеулермен" қолдалады деп мәлімдеді. Меркьор "Сексуалдық тарих" кітабының екінші екі томын біріншісінен гылыми тұрғыдан жоғары бағалады және Фуконың Рим императоры Марк Аврелий және басқа да стоиктер туралы "Өзін-өзі күту" кітабындағы талқылауында "жаңашыл және көреген" екенін анықтады. Дегенмен, ол Фуконың пікірлерінің егжей-тегжейін күмәнді санады және Фуконың грек педерастиясы туралы пікірі Кеннет Довердің "Грек гомосексуализмі" (1978) еңбегіне сілтеме жасағанына қарамастан, Довердің пікірінен гөрі аз мәнді екенін болжады. Философ Роджер Скрутон "Сексуалдық құштарлық" (1986) еңбегінде Фуконың сексуалдық мораль мәдени жағынан салыстырмалы екенін айтуын қабылдамады. Ол сондай-ақ Фуконы сексуалдық қатынасты "проблематизациялау" болмаған қоғамдар болуы мүмкін деп есептегені үшін сынға алды. Скрутон қорытындылай келе, "ешбір ой тарихы сексуалдық тәжірибенің "проблематизациясы" белгілі бір әлеуметтік құрылымдарға ғана тән екенін көрсетпейді: ол жалпы жеке тәжірибеге тән, сондықтан кез келген нақты әлеуметтік тәртіпке тән". Философ Питер Дьюс "Бөлшектену логикасы" еңбегінде Фуконың репрессивті гипотезаны қабылдамауы көрінеу ғана екенін, ал гипотеза "жойылмайды, тек "Сексуалдық тарихында" орын ауыстырылады" деді, мысалы, Фуконың "дене және оның ләззаттарына" және эротика өнеріне жасаған тұрақты сілтемелері арқылы. Классицист Пейдж Дюбуа "Көңіл көтеруді пайдалану" еңбегін классикалық зерттеулердегі "ең қызықты жаңа кітаптардың бірі" және "сексуалдық тарихқа маңызды үлес" деп атады, бірақ Фуконың "автономды еркек субъектісінің философиялық орнығуын" қабылдап, осылайша "авторизациялап" отырғанын қосты. Тарихшы Патрисия О'Брайен Фуконың антикалық мәдениеттерді зерттеуде "білікті еместігін" және "Сексуалдық тарихында" Фуконың бұрынғы еңбектерінің, әсіресе "Дисциплина және жазалау" еңбегінің "әдістемелік қатаңдығының" жоқ екенін жазды.
Кітаптағы бағалаулар, 1990 жылдан қазіргі уақытқа дейін
Философ Джудит Батлер "Жыныстық қиындықтар" (1990) еңбегінде Фуконың "Сексуалдық тарих" кітабының бірінші томында баяндалған билік теориясы, Фуконың 19 ғасырлық француз интерсексуалы Геркулин Барбиннің күнделіктерін талқылауымен белгілі бір дәрежеде қайшы келеді деп мәлімдеді: бұрынғы еңбекте Фуко сексуалдық пен билікті бір-бірімен байланысты деп санайды, ал Геркулин Барбин туралы жазбаларында ол "Геркулиннің сексуалдығын құрастырып, айыптаған биліктің нақты қатынастарын танымайды", оның орнына Барбиннің ләззат әлемін "танымсыздықтың бақытты лимбосы" ретінде романтизациялап, Маркуздың пікірлеріне ұқсас көзқарас білдіреді. Батлер бұл қайшылықтың "Сексуалдық тарих" кітабында да көрінетінін айтты, Фуконың "реттеуші стратегиялардың" енгізілуінен бұрынғы "жайлаулық" және "таза" жыныстық ләззаттарға сілтеме жасағанын атап өтті. Классицист Дэвид М. Халперин "Гомосексуалдық жүз жылдығы" (1990) еңбегінде Фуконың 1978 жылғы еңбегінің бірінші томының ағылшын тіліне аударылуымен және сол жылы жарық көрген Довердің "Грек гомосексуалдығы" кітабының жарық көргені жыныстық қатынас тарихын зерттеуде жаңа дәуірдің басталуын білдірді деп мәлімдеді. Ол "Сексуалдық тарих" кітабының батыс моралі тарихында Фридрих Ницшенің "Мораль генеалогиясы" (1887) еңбегінен бергі ең маңызды еңбек болуы мүмкін деп санайды. Сыншы Камил Палья Халпериннің пікірлерімен келіспей, "Сексуалдық тарих" кітабын "апат" деп атады. Палья "Сексуалдық тарих" кітабының көп бөлігі тарихи деректерге сүйенбеген қиял екенін және тіпті Фуконың жақтастары да оны оның ең нашар еңбегі деп мойындайтынын жазды. Экономист Ричард Познер "Секс және ақыл" (1992) кітабында "Сексуалдық тарих" кітабын "философия мен интеллектуалды тарихтың керемет үйлесімі" деп сипаттап, кітаптың түсінікті жазылғанын айтты. Диана Хамер "The Sexual Imagination From Acker to Zola" (1993) антологиясында "Сексуалдық тарих" кітабының Фуконың сексуалдық туралы ең танымал еңбегі екенін жазды. Тарихшы Майкл Мейсон "Сексуалдық тарих" кітабында Фуко "секс туралы сенімдер мен жыныстық тәжірибелер арасындағы тарихи байланыстарды жасау мүмкіндігіне қарсы" аргумент келтіреді, бірақ бұл аргумент соңғы үш ғасырдың жыныстық мәдениеті туралы ойлауда "сексуалдыққа" қарағанда "секске" көңіл аудару қажеттігін қабылдаса ғана қабылданады, ал Фуко мұндай қажеттілік туралы дәлел келтірмейді. Сыншы Александр Уэльш Фуконы Зигмунд Фрейдті 19 ғасырдың ой-пікірлері мен мәдениетінің аясында орналастыра алмағаны үшін сынады. Классицист Уолтер Беркерт Фуконың еңбегін жыныстық қатынас әр түрлі өркениеттерде әртүрлі формаларда көрінетіні және сондықтан мәдени құрылым екені деген пікірдің басты мысалы деп атады. Тарихшы Рой Портер "Сексуалдық тарих" кітабын "керемет ізденіс, таңғажайыптай батыл, тіпті шоқтықтырушы, дәстүрлі түсіндірулерді, хронологияларды және бағалауларды бұзуымен және оның ұсынылатын баламаларымен" деп сипаттады. Портер Фуконың, мысалы, Маркузе "Эрос және өркениет" (1955) еңбегінде ұсынған "индустрияландыру эротикалық қанағатты талап етті" деген көзқарасын жоққа шығаруын мақтады. Философ Марта Нуссбаум гомосексуализмнің мәдени құрылым екені туралы пікір Фуконың "Сексуалдық тарих" кітабымен байланысты екенін жазды. Классицист Брюс Торнтон "Көңіл көтеруді пайдалану" кітабының "әдетте оқымды, құмарлықты бақылау үшін жасалған әртүрлі әдістер туралы жақсы байқаулар жасау үшін ежелгі деректерді зерттейтінін" айтты, бірақ Фуконы "төртінші ғасырдың медициналық және философиялық еңбектерімен" шектелуі үшін айыптады. Философ Арнольд Дэвидсон "Фуконың антикалық дәуірдегі өзіндік мәдениетті түсіндіруі кейде тым тар және сондықтан қате" болғанымен, бұл "түсіндірудің" емес, "концептуализацияның" кемшілігі екенін жазды. Дэвидсон "Фуконың этиканы өзімен қарым-қатынас ретінде тұжырымдауы бізге үлкен тереңдік пен нәзіктік шеңберін ұсынады" және "басқаша жағдайда жасырын қалатын ежелгі ойдың аспектілерін түсінуге мүмкіндік береді" деп дәлелдеді. Психоаналитик Джоэл Уайтбук Фуконың "денелер мен ләззат" "жыныстық қатынасты іске асыруға" қарсы жиналу нүктесі болуы керек деп ұсынғанын, бірақ "денелер мен ләззат" Фуконың басқа терминдері сияқты "мазмұны аз" ұғым екенін айтты. Фуконың жұмысына Дьюстің бағасын қолдаған Уайтбук Фуконың көзқарасын Маркуздың көзқарасымен салыстыра алатынын және Фуконың Маркузға қарыздар екенін айтты. 2005 жылы Скрутон "Сексуалдық тарих" кітабын "жалған" деп атады және өзінің "Сексуалдық құштарлық" (1986) кітабын Фуконың еңбегіне жауап ретінде жазғанын мәлімдеді. Романа Берн Фуконың scientia sexualis қазіргі батыс мәдениетіне, ал ars erotica тек шығыс және ежелгі қоғамдарға тән деген аргументіне қарсы шықты, өйткені ars eroticaның формасы батыс қоғамында кемінде 18 ғасырдан бері бар екенін айтты. Скрутон 2015 жылы Фуконың пікірлеріне қарамастан, Фуко "Көңіл көтеруді пайдалану" кітабында зерттейтін ежелгі мәтіндер негізінен жыныстық ләззат туралы емес екенін жазды. Дегенмен, ол "Сексуалдық тарих" кітабының екінші екі томын Фуконың бұрынғы еңбектерінен гылыми тұрғыдан жақсы деп тапты. Скрутон кітап туралы жалпы қорытындысында, ол "қалыпқа келген" Фуко туралы әсер қалдыратынын айтты: "Оның француз тіліне деген шеберлігі, ежелгі мәтіндерге және тарихтың қиындарына деген құштарлығы, жарқын қиялы мен әдемі стилі – бәрі де, соңғы ақырда, адам жағдайын құрметпен сипаттау және оның күлкісінің астындағы құпия 'құрылымдарды' іздеуді тоқтату үшін дұрыс пайдаланылды".