Кіріспе

Жыныстық бағдарламаны өлшеу шкаласы

Кинси шкаласы, сондай-ақ гетеросексуалдық-гомосексуалдық рейтинг шкаласы деп те аталады, зерттеулерде адамның жыныстық бағдарламасын белгілі бір уақыттағы тәжірибесі немесе жауабына сүйене отырып сипаттау үшін қолданылады. Шкала әдетте 0-ден, яғни толығымен гетеросексуалдықтан, 6-ға дейін, яғни толығымен гомосексуалдыққа дейін ауқымды. Кинси есептерінің ерлер және әйелдерге арналған томдарында "Х" деп белгіленген қосымша санат "әлеуметтік-жыныстық байланыстар немесе реакциялардың болмауы" (асексуалдық) деп көрсетілген. Есептер алғаш рет Альфред Кинси, Уорделл Померой және басқалардың "Адам еркегінің жыныстық мінез-құлқы" (1948) еңбегінде жарияланды және "Адам әйелінің жыныстық мінез-құлқы" (1953) толықтырушы еңбегінде де маңызды орын алды. Кинси шкаласы жыныстық бағдарламаның гомосексуалдық және гетеросексуалдық сияқты екі қатаң санатқа сыймайтынын көрсету мақсатымен жасалды. Керісінше, Кинси жыныстық бағдарламаның өзгеретін және уақыт өте келе өзгеріске ұшырайтын нәрсе деп сенді. Әлеуметтік-мәдени анықтамаларды пайдаланудың орнына, Кинси жеке тұлғаларды шкалада бағалау үшін мінез-құлықты бағалауды негізгі құрал ретінде қолданды. Оның зерттеулері барысында 8000-нан астам сұхбат жүргізілді. Шкаланы таныстыра отырып, Кинси былай деп жазды:

Ерлер екі бөлек топты, гетеросексуалдық және гомосексуалдықты білдірмейді. Әлемді қойлар мен ешкілерге бөлудің қажеті жоқ. Табиғаттың дискретті санаттармен жұмыс істемейтіні таксономияның негізгі қағидасы болып табылады. Тірі әлем – бұл [[Үзіліссіздік (теория)

Кинсидің есептері

Кинсидің еңбектері – екі жарияланған зерттеме, «Адам еркегінің жыныстық мінез-құлқы» (1948) және «Адам әйелінің жыныстық мінез-құлқы» (1953). Бұл еңбектер адамдардың жыныстық тартылысын, мінез-құлқын және дамуын қарастырады. Зерттеуде сондай-ақ, сауалнамаға қатысқан американдық ерлердің 10% «16 мен 55 жас аралығында кем дегенде үш жыл бойы, негізгі немесе толыққанды гомосексуалды болған» (5-тен 6-ға дейінгі көрсеткіш) деген мәлімет келтірілген. 20-35 жас аралығындағы әйелдердің 2-6%-ы 5 балға, ал 20-35 жас аралығындағы үйленбеген әйелдердің 1-3%-ы 6 балға бағаланған. «Адам әйелінің жыныстық мінез-құлқы» зерттемесінде әйелдерге қарағанда гомосексуализмге бейім ерлердің саны көп екені анықталды. Сол кезде гомосексуализмді зерттеудің көп бөлігін өздерінің жыныстық бағытын өзгертуге ниеттенген адамдарға көмек көрсетуге тырысқан медицина мамандары жүргізді. Альфред Кинсидің, Кинси шкаласын қамтитын, адамдардың жыныстық өмірі туралы жарияланымдары кеңінен таралды және Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі қоғамның жыныстық қатынас туралы қазіргі түсініктеріне зор әсер етті. Галупо және авторлар: «Кинси шкаласы қолжетімді болғанына қарамастан, зерттеу қатысушыларының жыныстық бағытын анықтауда гетеросексуалдық, гомосексуалдық және бисексуалдық сияқты әлеуметтік-мәдени категорияларды қолдану әлі де басым әдіс болып табылады» десе, Буллоу және авторлар бұл «адамдардың жыныстық өмірі туралы кең ауқымды қоғамдық талқылау» американдықтарды дәстүрлі гетеронормативтік мінез-құлыққа наразылық білдіруге итермеледі деп санайды. Оның зерттеулері мен тұжырымдары гомосексуализмге байланысты стигманы жою арқылы гейлер мен лесбиянкаларды өздерін ашық көрсетуге ынталандырды. Басқа зерттеушілер де шкаланы одан әрі дамытты. 1980 жылы Майкл Стормс X және Y осі бар екі өлшемді кесте ұсынды. Бұл шкала асексуалдық жағдайды және гетероэротизм мен гомоэротизмнің бір уақытта болуын ескереді. Фриц Клейн өзінің Клейн жыныстық бағдар торы арқылы адамның өмірі бойында бағдардың қалай өзгеруі, сондай-ақ эмоционалдық және әлеуметтік бағдар сияқты факторларды қамтыды. Кинси, Стормс және Клейн – жыныстық бағдарды өлшеуге және сипаттауға арналған 200-ден астам шкаланың тек үш ғана мысалы. Мысалы, гомосексуалистік мінез-құлықты 1-ден 14-ке дейін бағалайтын шкалалар, сондай-ақ гендерлік, еркектік, әйелдік және трансгендерлік идентиттікті өлшеуге арналған өлшемдер бар.

Сауалнамалар және басқа зерттеулер

Осыған ұқсас зерттеулер 0-ден 10-ға дейінгі шкала қолданып жүргізілген. Мұндай зерттеулерде адамдардан мынандай сұрақ қойылған: «Егер 0 – толығымен гомосексуал, ал 10 – толығымен гетеросексуал болса, сіздің ориентацияңыз қандай санмен белгіленеді?». 2014 жылы жарияланған зерттеудің мақсаты «сексуалдық азшылықтағы адамдардың Кинси шкаласы [ ] олардың сексуалдығын қаншалықты дәл бейнелейтіні (немесе бейнелемейтіні) туралы сапалық жауаптарын зерттеу» болды. Зерттеуге гетеросексуалдық емес, өзін басқаша сексуалдық бағытта сезінетін азшылық өкілдері қатысты. Олар Кинси шкаласын өздерінің сексуалдық бағытына қаншалықты сәйкес келетініне қарай бағалады. Әр топ 1 мен 5 аралығында баға берді. Нәтижелерге сәйкес, шкаланы ең жоғары бағалаған топ – 4,66 баллмен лесбиянкалар немесе гейлер. Бисексуалдар тобы 3,78 балл берді, ал пансексуалдар/квирлер тобы ең төмен – 2,68 балл берді. Зерттеуде тағы бір байқалған тенденция – цисгендерлік қатысушылар өздерін трансгендерлік қатысушыларға қарағанда жоғары бағалаған (авторлар трансгендерлік терминін әртүрлі транс және гендерлік емес идентитіктегі қатысушыларды сипаттау үшін пайдаланған). Атап айтқанда, цисгендерлік қатысушылардың орташа бағасы 4,09 болса, трансгендерлік қатысушылардың бағасы 2,78-ді құрады. Авторлар сондай-ақ транс және гендерлік емес қатысушылардың Кинси шкаласын цисгендерлік қатысушыларға қарағанда өздерінің сексуалдық бағытын анықтау үшін кем пайдалы деп бағалағанын анықтады, себебі ол бинарлық терминологияға көп сүйенген.