Элиста – Ресейдегі Қалмық Республикасының астанасы. 1865 ж. негізі салынған, қаланың тарихы, дамуы, және Қалмық автономиялық облысының орталығы ретіндегі маңызы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қалмыкия Республикасындағы қала, Ресей.
City in the Republic of Kalmykia, Russia
1944 жылдан 1957 жылға дейін Степной (Степно́й) деп аталған.
It was known as Stepnoy (Степно́й) from 1944 to 1957.
Тарих
Элиста 1865 жылы шағын елді мекен ретінде құрылған, аты калмык тіліндегі els(e)n сөзінен, яғни «құмды» деген мағынаны білдіреді. 1920 жылдың қараша айында Элиста Калмык автономиялық облысының әкімшілік орталығы атанды. 1930 жылдардың басына қарай Элиста Иосиф Сталиннің ұжымдастыру саясатының нәтижесінде шағын қалаға айналды. Бұл саясат көптеген калмықтарды дәстүрлі мал өсірумен шұғылданып, көшпелі өмір салтынан бас тартып, заманауи, отырықшы және қалалық өмір салтына көшуге мәжбүр етті. 1935 жылдың қазан айында Элиста Калмык АССР-інің астанасы ресми түрде танылды. 1942 жылдың соңында қала неміс әскері тарапынан қысқа мерзімге басылып алынды. Калмықтар мен немістер арасында болған деген күдікпен, 1943 жылдың 27 желтоқсанында Калмык АССР таратылып, этникалық калмықтар Сібірге күштеп жер аударылды. Элистаны қайта қоныстандыру үшін орыс халқы әкелінді, ал қаланың аты Степной (Степно́й) деп өзгертілді. 1957 жылға дейін Степной деп аталды, содан кейін жер аударылудан аман қалғандарға отанына оралуға рұқсат берілді. 1990 жылдардың ортасынан бастап, кейбір батыс туристер Элистаға келе бастады, ал 1998 жылғы Шахмат Олимпиадасының өткізілуінен кейін бұл сапарлар көбейді. Қала қауіпсіз және көлік көп емес. Элистаның шетінде кең жайылымдар бар.
Elista was founded in 1865 as a small settlement, the name is from Kalmyk els(e)n 'sand(y)'. In November 1920, Elista became the administrative center of the Kalmyk Autonomous Oblast. By the early 1930s, Elista was transformed into a small city as the collectivization policies of Joseph Stalin forced many Kalmyks to abandon their traditional pastoral nomadic lifestyle in exchange for a modern, sedentary, and urban lifestyle. In October 1935, Elista was recognized as the capital of the Kalmyk ASSR. In late 1942, the city was briefly occupied by the German army. Because of alleged collaboration between the ethnic Kalmyks and the Germans, on December 27, 1943, the Kalmyk ASSR was dissolved and its ethnic Kalmyk residents were forcibly exiled to Siberia. Russian people were brought in to repopulate Elista, whose name was changed to Stepnoy (Степно́й). It was called Stepnoy until 1957, when the survivors of the deportations were allowed to return from exile. Some western tourists started to visit Elista from the mid 1990s, and more after it received publicity as the host city of the 1998 Chess Olympiad. The city is safe and has little traffic. On the outskirts of Elista, there are vast grasslands.
География
Қала Ергені төбелері аймағында, Еліста аңғарының жоғарғы жағында орналасқан. Өзеннің бастауы қаланың батыс бөлігінде. Еліста қаланың аумағын батыстан шығысқа қарай кесіп өтеді, оны үлкен солтүстік және кіші оңтүстік бөліктерге бөледі.
The city is located in the area of the Yergeni hills, in the upper part of the Elista valley. The sources of the river are located in the western part of the city. The Elista crosses the urban area from west to east, dividing it into two sections, a larger northern part and a smaller southern one.
Климат
Элистада ыстық жазғы ылғалды континенттік климат (Кёппен климаттық жіктелуі Dfa) басым, бірақ кейде оны қоңыржай жартылай шөлейтті климат (Кёппен жіктеуі BSk) деп сипаттайды. Қыстары суық, қаңтар айының орташа ең жоғары температурасы ал жаздары ыстық, шілде айының орташа ең жоғары температурасы . Ең жоғары және ең төмен температуралар 1935 жылғы қаңтарда тіркелген -тан басталып, 2011 жылғы шілдеде тіркелген -қа дейін ауысады.
Elista has a hot summer humid continental climate (Köppen climate classification Dfa), although it has sometimes been described as a temperate semi arid climate (Köppen classification BSk). Winters are cold with a January average high of while summers are hot with a July average high of Record temperatures range from in January 1935 to in July 2011.
Әкімшілік және муниципалдық мәртебе
Элиста – республиканың астанасы. Әкімшілік-территориялық бөлініс шеңберінде, ол төрт ауылдық елді мекенмен бірге Элиста қаласы болып табылады – аудандармен тең статусқа ие әкімшілік бірлік. Муниципалдық бөлініс ретінде Элиста қаласы Элиста қалалық округі ретінде құрылған.
Elista is the capital of the republic. Within the framework of administrative divisions, it is, together with four rural localities, incorporated as the City of Elista—an administrative unit with the status equal to that of the districts. As a municipal division, the City of Elista is incorporated as Elista Urban Okrug.
Ерекшеліктері
1991 жылдан бері қалада кеңестік кезеңде салынған мекемелердің бірте-бірте тозуы және республика президенті – миллионер Кирсан Илюмжинов бастаған ірі құрылыс жобалары байқалады. Қала орталығындағы басты алаңға шоғырланған бірнеше қайта жаңартылған қоғамдық саябақтарда Ленин мен Будданың ескерткіштері орналасқан. Қаланың шығысында 1998 жылғы XXXIII шахмат Олимпиадасының Олимпиадалық кенті жатыр, ол жергілікті жұртшылықта "Шахмат қаласы" деп белгілі. Аталған жерде халыққа арналған жүзу бассейні мен калмык будда өнерінің мұражайы бар, сондай-ақ ол сирек жағдайларда конференциялар өткізу орталығы ретінде де пайдаланылады. 1998 жылы сапары барысында 14-ші Далай-лама қала тұрғындарына арналған Бурхан Бакшин Алтан Суме будда ғибадатханасын салу үшін қала орталығының батысындағы жерді таңдады. Ол 2005 жылдың желтоқсан айында ашылды. Бұл Еуропадағы ең ірі будда ғибадатханасы.
Since 1991, the town has been characterized by the slow decay of Soviet built institutions, and the large construction projects instigated by the republic's millionaire president Kirsan Ilyumzhinov. The town center has a number of renovated public parks focused on the main square, boasting statues to both Lenin and the Buddha. To the east of the town lies the Olympic village of the 1998 XXXIII Chess Olympiad, known locally as "City Chess". The site has a public swimming pool and a museum of Kalmyk Buddhist art, which is also infrequently used as a conference center. During his visit in 1998, the 14th Dalai Lama chose a location west of the town center to build the Burkhan Bakshin Altan Sume, a Buddhist temple for city residents. It was opened in December 2005. It is the largest Buddhist temple in Europe.
Көлік
Елистада апта бойы күн сайын жұмыс істейтін шағын өңірлік әуежай бар, ол Мәскеуге және Ресей Федерациясының оңтүстік бөлігіндегі түрлі қалаларға рейстер ұсынады. 2006 жылдың күзінде федералды авиациялық органдар бұл әуежайды жапты, бірақ 2007 жылы қайта ашты. Ставропольға пойыз қатынасы бар. Әуе билеттерінің жоғары бағасының кесірінен, адамдар көбінесе Элиста мен Мәскеу арасында автобуспен саяхаттауды жөн көреді. Сапар шамамен 18 сағатқа созылады және жол бойында бірнеше тоқтаулар болады. Бүгінде "Азимут" әуекомпаниясы Элиста әуежайынан Мәскеу, Санкт-Петербург, Сочи, Қырым және Дондағы Ростовқа тікелей рейстерді қолжетімді бағамен ұсынады. Билет бағасы бір бағытқа 2500 рубльден басталады, бұл автобуспен саяхаттауға қарағанда жолаушыларға көп уақытты үнемдеуге мүмкіндік береді. Элиста қаласының ішінде жеке компаниялар шамамен он маршрутка (микроавтобус) бағытын жүзеге асырады. Микроавтобустар әдетте бес минут сайын кетеді. Бұл кальмықтардың көпшілігі үшін ең қолайлы нұсқа, себебі бағасы өте төмен (10 рубль).
Elista has a small regional airport which is open daily during the week, providing flights to Moscow and various cities in the southern part of the Russian Federation. The airport was closed by the federal aviation authorities sometime in the fall of 2006, but was reopened sometime in 2007. Rail connections are available to Stavropol. Due to the high cost of air travel, people usually prefer to take the bus between Elista and Moscow. The trip is approximately 18 hours and makes several rest stops along the route. Nowadays there is an airline, Azimuth, that provides air flights to Moscow, Saint Petersburg, Sochi, Crimea and Rostov on Don at affordable cost with direct flights from Elista airport. The price starts at 2500 rubles one way and it saves traveler a lot of time instead of traveling by bus as it was in the past. Within Elista itself, a network of about a dozen marshrutka (minibus) routes is run by private companies. Minibuses are available around every five minutes. This is the preferred option of most Kalmykians because of the minimal cost (10 rubles).
Спорт
Тайфун Элиста – 1967 жылдың 15 сәуірінен 1991 жылға дейін КСРО чемпионатында тұрақты түрде қатысқан мотоспорт командасы. КСРО тарағаннан кейін команда таратылды. Команда Елиста мотодромында немесе Автодромда жарыс өткізді.
Typhoon Elista were a motorcycle speedway team who regularly participated in the Soviet Union Championship from 15 April 1967 through to 1991. After the dissolution of the Soviet Union, the team disbanded. The team raced at the Elista Motordrome or Avtodrom located at .