Кіріспе
Жапондық ақ жағалы қызметкері Жапонияда "сараримен" (サラリーマン) – жалақы алатын жұмысшы. Жапон мәдениетінде бұл, жұмыс істейтін компанияға шексіз адалдық пен берілгендік көрсететін ақ жағалы қызметкердің бейнесі. Сараримендер ұзақ сағаттар бойы жұмыс істеуге, қосымша жұмыс істеуге, әріптестерімен бірге жұмыстан кейін демалысқа шығуға, мысалы, ішімдік ішуге, караокеде ән айтуға және қонақүйлерге баруға міндетті, сондай-ақ жұмысты барлық нәрседен жоғары қоюға тиіс. Сараримендер әдетте университетті бітіргеннен кейін компанияға қабылданып, өмірінің соңына дейін сол компанияда қалады. Сараримендерге қатысты тағы бір кең таралған түсінік – "кароши", яғни шамадан тыс жұмыс істеуден болатын өлім. Консервативті жапон мәдениетінде жас жігіттер үшін сараримен болу – күтілетін мансаптық таңдау. Осы жолға түспегендерге қарапайым қараушылықпен қарайды және олардың беделі төмендеп қалады. Екінші жағынан, "сараримен" сөзі кейде жұмыс берушіге толық тәуелділік пен жекеліктің болмауы үшін сыни мағынада қолданылады.
In Japan, a salaryman (サラリーマン) is a salaried worker. In Japanese popular culture, this is embodied by a white collar worker who shows overriding loyalty and commitment to the corporation where he works. Salarymen are expected to work long hours, to put in additional overtime, to participate in after work leisure activities such as drinking, singing karaoke and visiting hostess bars with colleagues, and to value work over all else. The salaryman typically enters a company after graduating from college and stays with that corporation for the duration of his career. Other popular notions surrounding salarymen include karōshi, or death from overwork. In conservative Japanese culture, becoming a salaryman is the expected career choice for young men and those who do not take this career path are regarded as living with a stigma and less prestige. On the other hand, the word salaryman is sometimes used with derogatory connotation for his total dependence on his employer and lack of individuality.
Тарих
Сарариман сөзі көбінесе ағылшын тілінен алынған сөздердің жапонша қалыптасуы болып табылатын васей эйго ретінде сипатталады, бірақ ол жапон терминінен шамамен бір ғасыр бұрын пайда болған ағылшын тіліндегі "salaried man" фразасынан тікелей алынған сияқты. Жапон термині 1930 жылға қарай кеңінен қолданысқа енді, тіпті үкіметтік кеңею мен әскерилендіру ақ жағалы жұмыспен қамтудың өсуіне түрткі болғанға дейін. Бұл термин барлық белгілі бір жалақы алатын жұмысшыларды емес, тек "кәсіпорынның немесе мемлекеттік кеңсесінің ірі бюрократиясындағы ақ жағалы жұмысшыларды" қамтиды. Бұл терминге үкіметте (мысалы, бюрократтар) және ірі компанияларда (мысалы, Nikkei 225 тізіміндегілер) жұмыс істейтіндер кіреді. Мидзу шобай (түнгі өмір) және ойын-сауық индустриясындағы жұмысшылар (актерлер мен әншілер) олардың табысы жалақыға негізделген болса да, осы топқа кірмейді. Сондай-ақ, дәрігерлер, инженерлер, заңгерлер, бухгалтерлер, музыканттар, суретшілер, саясаткерлер, фрилансерлер және корпоративтік басшылар да мұнда кірмейді. Сараримандар ұзақ сағаттар бойы жұмыс істеуімен белгілі, кейде аптасына сексен сағаттан да асып кетеді. Көп жағдайда, тығыз жұмыс кестесінің салдарынан, олар отбасын асырауға уақыт таба алмайды және жұмысы өмір бойына созылатын міндетке айналады. Компаниялар әдетте сараримандарды мектепті бітіргеннен кейін жұмысқа қабылдайды және олар 55-60 жасқа келгенге дейін зейнеткерлікке дейін компанияда қалуы күтіледі. Адалдығы үшін сыйақы ретінде компаниялар сараримандарды ерекше "ауыр" жағдайларда болмаса, жұмыстан сирек шығарады. Сондай-ақ, "жұмыс орнында өткізілген уақыттың ұзақтығы қызметкердің тиімділігімен байланысты" деген сенім де бар. Осы қарқынды еңбекке толы өмір салтының нәтижесінде сараримандар психикалық немесе физикалық денсаулық проблемаларына, соның ішінде жүрек жеткіліксіздігіне немесе өзіне-өзі қол жұмсауға бейім болуы мүмкін.
Әлеуметтік имидж
Жапон қоғамында жалақымен жұмыс істейтіндердің кең таралғандығы жапон және американдық бұқаралық ақпарат құралдарында көптеген бейнелерге әкелді. Жапонияда жалақышылар туралы түсірілген фильмдердің арасында "Мырза жалақышы", "Жапон жалақышы NEO" (телесериал негізінде) және "Жалақышының тарихы" атты драмалық сериал бар. Орта және жоғарғы топтардың арасында жапондықтардың жалақымен жұмыс істеуіне қатысты белгілі бір үміттер бар. Көптеген жас жапон еркектері үшін жалақышы болудан төменін қабылдау және оның идеалдарына сай болу, тек оның ғана емес, сонымен қатар оның ата-анасының да сәтсіздігі деп есептеледі. Жалақышының өмірі жұмысқа толығымен бағышталған. Жұмыстан тыс уақыттағы әрекеттері көбінесе әріптестерімен байланысты болады, бұл оның жұмыстан алшақтауын азайтады. Осы күтудің нәтижесінде жалақышыларға қатысты түрлі қарапайымдау атаулар пайда болды: 社畜 (шачику, әдеби мағынасында "корпоративтік мал" – жалдамалы еңбекке сілтеме), 会社の犬 (каиша но ину, яғни "компанияның иті") және 企業戦士 (кигё сенши, яғни "корпоративтік сарбаз") – жалақышыларды ұяттау мақсатында қолданылады.
Ойын-сауық
Әлеуметтік жағдайлардың өзгеруі жалақы алушының жұмыстан тыс өмірін күрт әртараптандырды. Әлеуметтік ішімдіктің маңызы төмендемегенімен, оның бейнесі уақыт өте келе өзгерді – экономикалық көпіршік кезіндегі жаппай тойлардан бастап, 1990 жылдардағы экономикалық құлдыраудан кейін үйде консервативті тұтынуға дейін. Маджонг 1960 жылдардағы жалақылы ұрпақ арасында өте танымал болды, олар осы ойынды тікелей мектептен және университеттен әкеліп компанияларда ойнады. 1970 жылдардағы ұрпақ маджонгпен әуестенушілердің санының азайғанын байқады, ал 1980 жылдары оған қызығушылық таныту мүлдем қалыпты жайт емес еді. Гольф экономикалық көпіршік кезінде кеңінен танымал болды, себебі гольф клубына кіру билеттері корпоративтік басшылардың құрметін алу үшін тиімді құралға айналды. Көптеген орта буын жалақылы қызметкерлер жоғары лауазымдағы басшыларымен гольф ойнауға қатысу үшін гольфпен айналысуға мәжбүр болды. Экономикалық көпіршік құлағаннан кейін көптеген гольф алаңдары жабылды, ал басшылармен гольф ойнау салты сирек кездеседі. Дегенмен, кейбір қазіргі жалақылы қызметкерлер студенттік кезінде гольф ойнаған болуы мүмкін, және гольф әлі де жалақылылар үшін қымбат хобби ретінде қарастырылады.
Кароши
Жалақы алушыларға көрсетілетін тым күшті қысым көп жұмыс істеуден туындаған өлімге алып келуі мүмкін, яғни карошиге. Жалақы алушылар ерлерге қойылатын гендерлік талаптарға байланысты отбасын асырау міндетін орындауға қатты қысым сезінеді. Washington Post газетінде жарияланған мақалаға сәйкес, Жапония үкіметі көп жыл бойы жұмыс уақытын шектеуге тырысты, ал бұл мәселе 1970 жылдардан бері қалыпты жағдайға айналды. 30 жылдық белсенді күш-жігердің нәтижесінде 2014 жылы Жапония парламенті (Япондық диета) "карошиге қарсы шараларды ілгерілету" туралы заң қабылдады. Осыдан кейін Toyota компаниясы өз қызметкерлерінің денсаулығын қадағалай бастайтынын және барлық еңбекақысы төленбеген сағаттарын төлейтінін хабарлады.