Кіріспе

Уильям Дрейк пьесасының адаптациясы. "Гранд-отель" – 1932 жылы Эдмунд Гоулдинг режиссерлік еткен және Metro Goldwyn Mayer компаниясы продюсерлік жасаған американдық драмалық фильм. Уильям А. Дрейктің сценарийі Дрейктің 1930 жылғы осы аттас пьесасына негізделген, ал ол пьеса 1929 жылғы Викки Баумның "Menschen im Hotel" романынан адапталған. Бүгінгі күнге дейін, "Ең жақсы фильм" номинациясында ғана "Оскар" сыйлығын жеңген жалғыз фильм осы. MGM 1945 жылы фильмді "Уолдорфтағы демалыс" деп қайта түсірді. "Menschen im Hotel" неміс тіліндегі қайта түсірілімі 1959 жылы шықты және ол 1989 жылы "Тони" сыйлығын жеңіп алған "Гранд-отель" сахналық мюзиклінің негізі болды. 1977 жылы MGM Лас-Вегастағы MGM Grand қонақ үйінде Норман Джуисон режиссерлік еткен музыкалық қайта түсірілімді жариялады, бірақ жоба тоқтатылды. "Гранд-отель" шыққаннан бері көп жылдар бойы үлкен әсер етіп келеді. Грета Гарбоның танымал сөзі – "Мен жалғыз болғым келеді" AFI-нің "100 жыл 100 фильм цитатасы" тізімінде 30-шы орынды иеленді. 2007 жылы Конгресс кітапханасы фильмді "мәдени, тарихи және эстетикалық маңызы бар" деп АҚШ Ұлттық кино реестріне енгізу үшін таңдады.

Сюжет

Доктор Оттерншлаг, Бірінші дүниежүзілік соғыстың мүгедек ардагері және Берлиндегі Гранд-отельдің тұрақты тұрғыны, «Адамдар келіп-кетіп жатыр. Ештеңе болмайды» дейді, – одан кейін көптеген оқиғалар орын алады. Байлығын ысырап еткен, карта ойнау арқылы және кейде зергерлік бұрыштар жасау арқылы күнкөрісін табатын барон Феликс фон Гайгерн, өмірінің соңғы күндерін сәнді өмірде өткізуді шешкен, өлім аузындағы есепші Отто Кринглейнмен танысады. Кринглейннің бұрынғы жұмыс берушісі, өнеркәсіптік директор Прейсинг маңызды келісімді жасау үшін қонақ үйге келеді және оған көмектесу үшін стенограф Флеймхенді жалдайды. Ол актриса болу армандайды және Прейсингке өзі суретке түскен журналдағы фотосуреттерін көрсетеді. Тағы бір қонақ – мансабы төмендеп бара жатқан ресейлік балерина Грусинская. Барон оның әшекейлерін ұрлау үшін бөлмесіне кіреді, ал ол театрдан келгенде, бөлмесінде жасырынып, өзіне-өзі қол жұмсау туралы ойларын естіп қалады. Ол жасырынған жерінен шығып, онымен сөйлеседі. Екеуі ғашық болып, түнді бірге өткізеді. Ертесіне таңертең барон Грусинскаяның әшекейлерін қайтарады, ал ол оның жасаған қылмысын кешіреді. Ол оны Венаға бірге саяхаттауға шақырады, ол ұсынысты қабылдайды. Барон қылмыстық топтан қашу үшін ақша табуға тырысады. Ол Кринглейнмен карта ойнайды, Кринглейн барлығын жеңіп, мас болады. Кринглейн әмиянын төгіп алғанда, барон оны қалтасына салып алады, жеңістің өзімен қатар Кринглейннің өмірінің соңғы апталарын қаржыландыруға ниетті. Бірақ Кринглейннің қайғысын көрген барон, өте мұқтаж болса да, Кринглейнге деген сезімі күшті болғандықтан, әмиянын тауып алғандай болып, оған қайтарады. Бірлесу жоспарының бір бөлігі ретінде Прейсинг Англияға баруға мәжбүр болады және Флеймхенді өзімен бірге алып жүруін сұрайды. Кейін екеуі оның бөлмесінде болғанда, Прейсинг баронның оның заттарын қарап жатқанын көреді. Ол баронмен бетпе-бет келеді, екеуі күреседі, содан кейін Прейсинг баронды телефонмен ұрып өлтіреді. Флеймхен оқиғаны көріп, Кринглейнге айтады, ол Прейсингке қарсы шығады. Ол өзін-өзі қорғау үшін әрекет еткенін мәлімдейді, бірақ Кринглейн полицияны шақырады, ал Прейсинг тұтқындалады. Грусинская пойыздан кетуге дайындалады, баронның оны күтіп тұрғанын күтеді. Ал Кринглейн Флеймхенге көмектесуді ұсынады, ол олардың ауруына ем іздеуді ұсынады. Олар қонақ үйден шыққанда, доктор Оттерншлаг тағы да: «Гранд-отель. Әрқашан бірдей. Адамдар келіп жатыр. Адамдар кетіп жатыр. Ештеңе болмайды» дейді.

Өндіріс

Продюсер Ирвинг Тальберг Викки Баумның "Menschen im Hotel" романына құқықты 13 000 долларға сатып алды, содан кейін Уильям А. Дрейкке оны сахналық қойылымға бейімдеуді тапсырды. Ол 1930 жылдың 13 қарашасында Бродвейдегі Ұлттық театрда ашылды және 459 қойылымға дейін сахналады. Оның жетістігіне қуанған Тальберг Дрейк пен Бела Балажға сценарий жазуды тапсырды және 700 000 долларлық бюджет бөлді. Фильм өзінің көркемдік шешімдері мен өндіріс дизайны тұрғысынан көркемдік жетістік деп есептелді. Лоббидегі сахналар өте жақсы жасалған, 360 градусқа айналатын ресепшн бейнеленген. Бұл декор көрермендерге кейіпкерлердің айналасында қонақүй ішіндегі оқиғаларды бақылауға мүмкіндік берді. Осыдан кейін жинақтар жасалу тәсілі өзгерді. Бұл Лионель және Джон Бэрримор ағайындыларының бірге түскен алғашқы фильмі болды. Тальберг бастапқыда Сузеттің рөліне Мари Десслерді бекіткен, бірақ оны Бродвей қойылымынан қатысқан жалғыз актриса Рафаэла Отьяномен ауыстырды.

"Мен жалғыз болғым келеді"

Грет Гарбо Грусинская рөлінде "Мен жалғыз болғым келеді" деген сөзді айтады, содан кейін дереу "Мен тек жалғыз болғым келеді" дейді. Біраз уақыттан соң Барон Феликс фон Гейгернмен әңгімелескенде ол: "Мен жалғыз болғым келеді" дейді. Оның жеке өмірін сипаттау ретіндегі аңызға айналған қолданылуына сілтеме жасай отырып, Гарбо кейінірек: "Мен ешқашан 'Мен жалғыз болғым келеді' дедім, тек 'Менді жалғыз қалдырыңыздар' дедім. Бұл екеуінің арасында зор айырмашылық бар".

Сыни қабылдау

Альфред Рашфорд Грейсон Variety журналында фильмді сахналық қойылыммен салыстырып, «театр көрермендеріне, оның шебер сахналық режиссурасы мен ұстамды актерлік шеберлігімен әсер еткенімен, бұл фильм енді назар аударуға тиіс кең аудиторияны тартады және оларды ұстап тұрады» деп жазды. Ол былай деп қосты: «Драма екі сағатқа жуық уақыт бойы қарқынын жоймай, жылдам дамиды, және оның ішінде әрдайым жаңарып тұратын, күтпеген комедияның тартымды үлгісі бар». The New York Times газетінен Мордаунт Холл Грета Гарбо мен Джон Бэрримордың актерлік шеберлігін жоғары бағалап, көбінесе оң пікір білдірді. «Фильм түпнұсқаға адал», деді ол, «бірақ ол, әрине, пьесадағыдай жандылық пен тереңдікке ие емес. Алайда, тамаша сомдаулардың арқасында көрерменнің қызығушылығын оятуда». Film Daily оны «керемет драма» деп атап, «ешқашан баяуламайды» және «ұзақ уақыттан бері көрілген ең жоғары сапалы фильмдердің бірі» деді. The New Yorker-ден Джон Мошер оны «ақылды, тапқыр фильм» деп сипаттап, Гулдингті «соңғыда Гарбоға лайықты баға берген режиссер» деп мақтады, сондай-ақ оның «шеберлікпен жасалған» камера жұмысын жоғары бағалады, «екран сахнаға қарағанда осы жағынан артықшылықтар береді, менің ойымша, сахнадағы көріністердің жиі ауысуы пьесаның әрекетін қиындататын». Film Rotten Tomatoes сайтында 50 рецензияға негізделген 88% мақұлдау рейтингісіне ие, орташа бағасы 7.6/10. Сайттың консенсусы: «Бұл фильм нағыз фильм емес, жұлдызды шағын эпизодтардың жиынтығы болғанымен, «Гранд-отель» өткен Голливуд дәуіріне қызықты саяхат ұсынады». 2009 жылы The Michigan Daily газетінен Блейк Гобл оны «жұлдыздық құрамымен түпнұсқа «Оушеннің он бірі» фильміне» теңеп, «тығыз құрылымы мен оқиғалары үшін» «Госфорд Парк» фильмімен салыстырды. Ол былай деп қосты: «Темпі жылдам, актерлік шеберлігі көркем, ал оқиғалар шынымен қызықты. Бұл – таза театрлық өнер. Бірақ «Гранд-отель» өзінің қарапайымдылығының арқасында сақталды, жұлдыздық құрам да әсер етеді. Бұл – фильмге түсірілген үлкен, ескі Голливуд».

Кассалық жинақ

"Гранд Отель" фильмінің шығуы үлкен коммерциялық сәттілікке ие болды. MGM деректеріне сәйкес, фильм АҚШ және Канадада 1,235,000 доллар, ал басқа елдерде 1,359,000 доллар табыс әкелді, нәтижесінде 947,000 доллар пайда түсті. MGM басшылары бастапқыда ынтымақтастыққа дайын болған, бірақ бірі Жьюисонның келісімшартында соңғы монтаж құқығы бар екенін еске түсіргеннен кейін, студия оны фильмді шығару алдында өзгертуге мәжбүрлей алмайтынын түсінді. Голдман қонақүйді "Таза. Бұзылмаған. Metro тәжіндегі алмаз" деп сипаттап, фильмде Лас-Вегастың әдемі емес жақтарына назар аударылып, Грандтың осылай бейнеленбеуінен қорқып қалды. Голдман сценарийдің жобасын әдеттегіден гөрі едәуір толық жазды, бұл оның немесе Жьюисонның ниеті емес екенін көрсету үшін, бірақ студия жеткілікті түрде көндірілмеді. Келісім ретінде олар Жьюисонға қонақүйдің сыртында түсірілген материалдарды соңғы монтаждау құқығын ұсынды, бірақ ішіндегі түсірілгендерге қатысты емес. Жьюисон бұған келіспеді, соның салдарынан жоба сәтсіз аяқталды. Төрт жылдан кейін Жьюисон Голдманға қоңырау шалып, енді студиядан бөлек басқарылатын қонақүйдің қайтадан қызығушылық танытқанын айтты. Қонақүй қызметкерлері Голдманды зерттеу мақсатында ғимарат бойынша экскурсияға алып жүрді. Жоғары қабаттардағы люкстерді қарап шығу кезінде, оған режиссер Хэл Эшбидің сол кезде шығаруға дайын емес "Кетуге асыққан" фильміндегі бір көрініс үшін пайдаланғанын айтты, бұрын Caesar's Palace оған өз люксін пайдалануға рұқсат бермеген екен. Голдман мен Жьюисон Асби Грандта түсірген көріністе басты кейіпкерлердің бірі досы сыртында күтіп тұрғанда, проституткамен бірге люкске кіретінін білді. Бұл 1977 жылы қонақүй басшылығы көрсетуге тырысқан имиджге қайшы келеді. 1981 жылы MGM-нің "Барлық мәрмәр" фильмі, әйелдер күресінің әлемінде түсірілген, MGM Grand Reno-дағы финалын сахналады. Содан кейін Голдман Грандтың мистикасын жоғалтқанын сезінді және фильмде жұмыс істеуге деген ынтасын жоғалтты; жоба тоқтатылды.

Үй медиасы

Warner Home Video 2004 жылдың 3 ақпанында бірінші аймақтың DVD-сын шығарды. Фильм 4:3 кадр форматында, ағылшын және француз тілдерінде дыбыс жолдарымен, ал ағылшын, француз және испан тілдерінде субтитрлермен келген. Бонус материалдарына «Checking Out: Grand Hotel» деректі фильмі (фильмнің түсірілуі туралы), 1932 жылғы Голливуд премьерасының жарқын сәттерін көрсететін жаңалықтар фильмі, «Бірде ештеңе болмайды» (Nothing Ever Happens) 1933 жылғы Vitaphone қысқаметражды фильмі (Grand Hotel фильмін пародизациялайды) және трейлерлер кіреді. 2013 жылы Warner Home Video шығарған Grand Hotel Blu-ray нұсқасында кинотанушылар Джеффри Вэнс пен Марк А. Виейраның аудио түсіндірмелері бар.