Кіріспе
1934 жылы түсірілген Франк Капраның "Бір түндік оқиға" фильмі – 1934 жылғы американдық комедиялық романтикалық фильм, ол Фрэнк Капра мен Гарри Коэннің бірлескен режиссерлік және продюсерлік жұмысы болып табылады. Роберт Рискиннің сценарийі Сэмюэл Хопкинс Адамстың 1933 жылғы тамызда жарық көрген "Түнгі автобус" атты әңгімесіне негізделген, бұл әңгіме түсірілім кезінде фильмнің атауы ретінде пайдаланылды. "Кодқа дейінгі" туынды ретінде саналатын бұл фильм, 1934 жылдың шілдесінде Мобильдік өнер өндірісі кодексін (MPPDA) қатаң түрде енгізуден бұрын жасалған соңғы романтикалық комедиялардың бірі. "Бір түндік оқиға" осы кодекстің күшіне енуіне төрт ай бұрын шықты. Бұл фильм тарихтағы ең ұлы фильмдердің бірі деп есептеледі. "Бір түндік оқиға" – бес маңызды "Оскар" сыйлығын (үздік фильм, үздік режиссер, үздік актер, үздік актриса және үздік бейімделген сценарий) жеңіп алған үш фильмнің (сондай-ақ "Куку шаңырағынан ұшқандар" және "Қозының үні") біріншісі. 1993 жылы АҚШ Конгресі кітапханасы оны "мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызға ие" деп танып, Ұлттық кино тізіміне енгізді. 2013 жылы фильм Sony Pictures компаниясы тарапынан кең ауқымды қалпына келтіру жұмыстарынан өтті. Фильмнің авторлық құқығы 1962 жылы жаңартылды және АҚШ заңнамасына сәйкес, 2030 жылдың 1 қаңтарында ол жалпыға қолжетімді болады.
It Happened One Night is a 1934 American pre Code romantic comedy film with elements of screwball comedy directed and co produced by Frank Capra, in collaboration with Harry Cohn, in which a pampered socialite (Claudette Colbert) tries to get out from under her father's thumb and falls in love with a roguish reporter (Clark Gable). The screenplay by Robert Riskin is based on the August 1933 short story "Night Bus" by Samuel Hopkins Adams, which provided the shooting title. Classified as a "pre Code" production, the film is among the last romantic comedies created before the MPPDA began rigidly enforcing the 1930 Motion Picture Production Code in July 1934. It Happened One Night was released just four months prior to that enforcement. It is seen as one of the greatest films ever made. It Happened One Night is the first of only three films (along with One Flew Over the Cuckoo's Nest and The Silence of the Lambs) to win all five major Academy Awards: Best Picture, Best Director, Best Actor, Best Actress, and Best Adapted Screenplay. In 1993, it was selected for preservation in the U. S. National Film Registry by the Library of Congress, being deemed "culturally, historically, or aesthetically significant". In 2013, the film underwent an extensive restoration by Sony Pictures. The film's copyright was renewed in 1962, and under current United States law it will enter the public domain on January 1, 2030.
Сюжет
Қамқор мұрагер Эллен "Элли" Эндрюс ұшқыш және байлық аулаушы Король Уэслимен бірге қашып кетті. Бұл оның өте бай әкесі Александр Эндрюстің қалауына қарсы, ол үйлену тойының күшін жоюды қалайды, өйткені Уэслиді тек Эллидің ақшасы қызықтыратынын біледі. Флоридадағы кемеден қашып, Элли күйеуімен қайта қауышу үшін Нью-Йоркке баратын Greyhound автобусына түседі. Ол жолаушы Питер Уорнмен кездеседі, ол жуырда жұмысынан айырылған газет репортері. Көп ұзамай Питер оны таниды да, таңдау жасауға мәжбүр етеді. Егер ол оған эксклюзивті ақпарат берсе, ол оған Веслиге жетуге көмектеседі. Егер ол болмаса, ол қыздың қайда екенін әкесіне айтады. Элли келіседі. Элли Питерге деген алғашқы жеккөрушілігін жоғалтады және олар ғашық бола бастайды. Автобус бұзылса, олар автостоппен жүруге тырысады. Элли келесі жүргізуші Данкерге пішінді аяқ көрсеткенше, олар көлік ала алмайды. Жолда тоқтаған кезде Данкер жүктерін алып қашып кетуге тырысады, бірақ Питер оны қуып жетіп, өзінің T моделін алады. Сапардың соңында Элли Питерге өзінің сүйіспеншілігін мойындайды. Олар тұрған мотельдің иелері Питердің көлігі жоқ екенін байқап, Эллиді шығарып жібереді. Питер оны тастап кеткен деп сенген Элли әкесіне телефон шалады, ол оған Уэстлиге үйленуге рұқсат береді. Осы арада Питер Эллиге үйлену үшін редакторынан ақша алды, бірақ ол оны жолда сағынады. Элли Уэстлимен бірге болғысы келмегенмен, ол Питер сыйлық ақша үшін оған сатқындық жасады деп санайды және сондықтан Уэстлимен екінші, ресми үйлену тойын өткізуге келіседі. Той күні ол әкесіне бәрін айтып береді. Питер Эллидің үйіне келгенде, Эндрюс оған сыйақы ақшасын ұсынады, бірақ Питер тек шығындарын, бензин сатып алу үшін сатуға мәжбүр болған заттары үшін 39,60 долларды ғана төлеуді талап етеді. Эндрюс Питерге өзінің ерекше мінез-құлқын түсіндіріп, оны сүйетінін білгісі келетінін сұрағанда, Питер алдымен сұрақтардан аулақ болуға тырысады, бірақ содан кейін оны сүйетінін мойындайды және дауылдап кетеді. Вестли автогирограф арқылы келеді, бірақ рәсімде Эндрюс қызы Питердің сыйақы ақшасынан бас тартқанын және ойы өзгерген жағдайда оның көлігі артқы қақпада күтіп тұрғанын айтады. Соңғы сәтте Элли Веслиді құрбандық үстелінің алдында тастап, машинасына жүгіріп, жаңалықтарды түсіретін камералар қозғалған кезде кетіп қалады. Бірнеше күннен кейін Эндрюс өзінің үстелінде жұмыс істеп жатыр, онда Уэстли онымен сөйлесіп, қаржылық келісімді қабылдайтынын және неке бұзуды таласпайтынын айтады. Оның басқарушы көмекшісі Питерден телеграмма алып келеді: "Сен не үшін ажырасуды тоқтатасың, сен ақымақсың? Иерихонның қабырғалары құлап жатыр!" - деп айқайлайды. Бұл - бірге сапар шегу кезінде әрқайсысына жеке өмірін сыйлау үшін, олар ұйықтаған төсектерді бөліп тұратын бөлмелердің арасына байланған арқанмен ілінген жамылғыдан жасалған уақытша қабырғаға сілтеме. Ажыратуды қолға алған Эндрюс: "Оларды құлатыңыздар" деп жауап береді. Питердің бұзылған T-модельі Мичиган штатының Глен-Фолс қаласындағы автокөлік алаңына қойылады. Анасы мен әкесінің иелері әңгімелесіп, неге осындай жылы түнде жаңадан үйленген ерлі-зайыптылар (олар неке куәлігін көрген) киім ілетін сым, қосымша жамылғы және кішкентай қалайы кернейді қалайды деп таңғалады. Олар қораны қарап тұрғанда, ойыншықтың кернейі қатты шулап, төсеніш жерге құлап, қорадағы жарық сөндіріледі.
Кастинг
Гейбл де, Колберт те басты рөлдерді ойнау үшін алғашқы таңдау болған жоқ. Мириам Хопкинс Элли рөлінен бас тартты. Сосын Роберт Монтгомери мен Мирна Лойға рөлдер ұсынылды, бірақ екеуі де сценарийге келіспеді. Кейін Лой фильмдегі соңғы сюжеттің, өзі мен Монтгомериге берілген сценарийден мүлдем өзгеше болғанын айтты. Маргарет Суллаван да рөлді қабылдамады. Констанс Беннет фильмді өзі өндірсе, рөлге келісуге дайын еді, бірақ Columbia Pictures бұл талапқа келіспеді. Бетт Дэвис рөлді қалауға тырысты, бірақ ол Warner Brothers компаниясымен келісімшартта болды және Джек Л. Уорнер оны жіберуден бас тартты. Кароль Ломбард қабылдай алмады, себебі Columbia ұсынған түсіру кестесі Paramount-тағы "Болеро" фильміндегі жұмысымен келіспейтін еді. Лоретта Янг да бас тартты. Гарри Кон бастапқыда рөлден бас тартқан Колбертке ұсыныс жасады. Оның алғашқы фильмі, "Майкқа деген махаббат үшін" (1927) Капра режиссерлік еткен еді және ол мүлдем сәтсіздікке ұшырағандықтан, екеуі де енді бірге жұмыс істегісі келмеді. Кейін ол жалақысы екі есеге өсіп, 50 000 долларға жетсе және түсірілімдері төрт апта ішінде аяқталса, рөлге келісуге дайын болды, сонда ғана жоспарланған демалысына шыға алатын еді. Голливудтағы әңгімеге сәйкес, Гейбл өз студиясындағы рөлден бас тартқаны үшін жаза ретінде, сол кезде шағын студия саналатын Columbia Pictures-қа жіберілді. Бірақ бұл әңгімені жақында жарық көрген өмірбаяндық еңбектер толыққанды жоққа шығарды. Metro Goldwyn Mayer-дің Гейблге дайын жобасы болмады және студия оған жұмыс істесе де, істемесе де аптасына 2000 доллар жалақы төлеп тұрды. Луис Б. Майер оны Columbia-ға аптасына 2500 долларға қарызға берді, осылайша ол кеткен кезде MGM аптасына 500 доллар пайда тапты. Дегенмен, Капра Гейблдің фильмге құлшыныспен қатыспағанын айтты.
Түсірілім
Фильм түсіру шиеленіспен басталды, себебі Гейбл мен Колберт сценарийдің сапасына көңілдері толмады. Капра олардың наразылығын түсініп, сценарийші Роберт Рискинге оны қайта жазуға мүмкіндік берді. Капра Колберттің "маған деген жек көруінен туындаған көптеген ұсақ тіреністері болды" деді, бірақ "ол бұл рөлде тамаша болды".
Қабылдау
Фильм түсірілгеннен кейін Колберт досына: "Мен әлемдегі ең нашар фильмді аяқтадым" деп шағымданды. Columbia студиясы фильмнен үмітін үзгендіктен, оны кеңінен жарнамалауға көшпеді. Бастапқы сын-пікірлер көбінесе оңтайлы болды. The New York Times газетінің редакторы Мордаунт Холл оны "жақсы көркем туынды, қызықты трюктерімен қатар, нұрлы диалогтармен және салыстырмалы түрде тыныш сахналармен толық" деп атады. Холл Колберттің ойынын "тартымды әрі көңілді", ал Гейблді "тамаша" деп сипаттады. Фильм сондай-ақ Radio City Music Hall-да көрсетілді. Variety журналы фильмнің "ешқандай күшті сюжеті жоқ" екенін, бірақ "актерлік шеберлік, диалог, жағдайлар мен режиссураның арқасында үлкен жетістікке жеткенін" хабарлады. Film Daily оны "жанды, жылдам дамып, әзіл-қалжыңға толы, қызықтырарлықтай және әдепті" деп мақтады. The New York Herald Tribune газеті оны "жанды және көңілді" деп сипаттады. The New Yorker журналының редакторы Джон Мошер оны "көптеген мағынасыздықтар мен өте көңілсіз" деп сынады, бұл Капраның автобиографиясындағы "сарапшы" сыншылардың фильмді жоққа шығарғанын еске түсіргенде ойда болған пікір болуы мүмкін. Оң пікірлерге қарамастан, фильмнің алғашқы көрсетілімі орташа табыс әкелді. Екінші тармақ кинотеатрларда көрсетілгеннен кейін билет сатылымы күрт өсті, әсіресе шағын қалаларда фильмнің кейіпкерлері мен қарапайым романтикасы сән-салтанатқа бой алдырмаған көрермендердің көңілінен шықты. Алғашқы көрсетілім кезінде фильм АҚШ және Канада кинотеатрларынан 1 миллион долларлық табыс тапты. Rotten Tomatoes сайты 108 сынды жинақтап, 98% рейтинг пен 9.1/10 орташа бағасын берді. Пікірлердің қорытындысы: "Өз жұлдыздары мен режиссерін ең жақсы қырынан көрсететін "Бір түндік оқиға" фильмі, одан шабыттанған көптеген романтикалық комедиялардан асып түседі". Metacritic сайтында 16 сыншының бағасы бойынша фильм 100-ден 87 ұпай жинады. Колберт "Оскар" сыйлығына ие болды, бірақ жеңіске жетпейтінін сезінгендіктен салтанатқа қатыспауға шешім қабылдады және теміржолмен саяхаттауды жоспарлады. Жеңімпаз атанғаннан кейін студия басшысы Гарри Кон оны салтанатқа жеткізу үшін әлі аттанбаған пойызға "қолдап" жіберді. Колберт Paramount Pictures костюм дизайнері Трэвис Бантонға саяхаты үшін жасап берген екі бөліктен тұратын саяхат костюмін киіп келді.
Ықпал
"Бір түндік оқиға" фильмі көпшілікке бірден үлкен әсер етті. Бір сахнада Гейбл төсекке киініп шешінеді, көйлегін шешіп, астыңғы киімі жоқ екенін көрсетеді. Қалалық аңыз бойынша, осының нәтижесінде ерлердің іш киімдерінің сатылымы айтарлықтай төмендеген. Фильмде Greyhound автобусы да маңызды рөлде ойнайды, бұл бүкіл елде автобуспен саяхаттауға қызығушылықты арттырды. Аниматор Фриз Фреленгтің жарияланбаған естеліктерінде бұл оның сүйікті фильмдерінің бірі екені айтылады. "Бір түндік оқиға" фильмі алты жылдан кейін бірінші рет пайда болған және Фреленгтің дамуына көмектескен Багс Банни мультфильмінің кейбір ерекшеліктеріне әсер еткен болуы мүмкін, олардың арасында қызықты параллельдер бар. Фильмде шағын кейіпкер Оскар Шапли Гейбл кейіпкерін үнемі "Док" деп шақырады, ал Шаплиді қорқыту үшін бір рет "Бэгс Дули" деп аталатын ойдан шығарылған кейіпкер еске алынады, сондай-ақ Гейблдің аузы толы морковь жеп, тез сөйлейтін сахнасы да бар, осылайша Багс Банни сияқты көрінеді.
Қалпына келтіру
2013 жылы "Бір түнде солай болды" фильмі цифрлық түрде қалпына келтірildi. Sony Colorworks компаниясы 4K сапасында сканерлеу үшін жаңа ылғалды қақпаны жасады. Суреттер Прасад корпорациясында тозаң, жыртықтар, сызаттар және басқа да бұзылыстарды жою мақсатымен цифрлық өңдеуден өтті. Фильмнің түпнұсқалық келбетін сақтауға ерекше көңіл бөлiндi.
Қайта жасау және бейімдеулер
Фильм көптеген ремейктерге шабыттандырды, соның ішінде Энн Миллер ойнаған «Ева алмаларын білген» (1945) және Джун Эллисон мен Джек Леммон ойнаған «Одан қашу мүмкін емес» (1956) мюзиклдері, режиссерлігі мен продюсерлігі Дик Пауэллге тиесілі. «Бір түнде болған оқиға» 1939 жылғы 20 наурызда Lux Radio Theatre радиосында бір сағаттық радиоспектакль ретінде қойылды, онда Колберт пен Гейбл өзінің бұрынғы рөлдерін сомдады. Сценарий сондай-ақ 1940 жылғы 28 қаңтарда The Campbell Playhouse радиошоуында, Орсон Уэллс (Мистер Эндрюс), Уильям Пауэлл (Питер Уорн) және Мириам Хопкинс (Элли Эндрюс) қатысқан қойылымға бейімделді. «Бір түнде болған оқиға» көптеген үнді фильмдеріне негіз болды. Олардың ішінде үш хинди нұсқасы бар: «Чори Чори» (1956), «Нау До Гьяра» (1957) және «Дил Хай Ке Манта Нахин» (1991), бір бенгал нұсқасы «Чаоа Паоа» (1959), екі тамил нұсқасы: «Чандродайм» (1966) және «Кадхал Роджаве» (2000) және бір канада нұсқасы «Худугаата» (2007).
Танымал мәдениетте
1937 жылы Лорел мен Хардидің "Уай аут Вэст" комедиясында танымал автостоп сахнасы пародияланды, Стен Лорел сол әдісті қолданып, дилижансты тоқтата алды. Мел Брукстің "Spaceballs" (1987) фильмі үйлену тойының көрінісін пародиялайды. Принц Валиумға үйлену үшін жолаққа аттанған кезде, принцесса Веспаға (Дафна Зунига) король Роланд (Дик Ван Паттен) Лон Старрдың (Билл Пуллман) принцессаның қайтып келуі үшін берілген сыйақыдан бас тартып, тек саяхат шығындарын өтеуді сұрағанын айтады. Басқа фильмдер де "Бір түнде болды" фильмінің таныс сюжеттік элементтерін пайдаланған. "Bandits" (2001) фильмінде Джо Блейк (Брюс Уиллис) Кейт Уилердің (Кейт Бланшетт) жеке өміріне құрмет көрсету үшін мотель бөлмесіндегі төсектердің арасына жамылғыдан бөлекше орнатады. Ол адамдардың ескі фильмде осылай істейтінін көргенін айтады. "Секс және қала 2" фильмінде Кэрри мен Мистер Биг фильмді (әсіресе автостоп сахнасын) қонақ үйде көреді; кейінірек Кэрри фильмнен алған идеясын Таяу Шығыста такси шақыру үшін пайдаланады. "Летчмур Хитс богманы" ("The Bogman of Letchmoor Heath"), қорқынышты/комедиялық телесериал "Лондонның қасқыры" (1990–1991) екінші эпизодында, басты кейіпкерлер Рэнди Уоллес (Кейт Ходж) және Ян Мэтисон (Нил Диксон) мотель бөлмесін жалдайды, және жеке өмірдің жетіспеуінен бейімделіп, Ян екі төсек арасына перде сияқты төсек жамылғысын керіп тартады. Иан "Бір түнде болды" фильміне сілтеме жасайды, бірақ Рэнди фильммен таныс емес, "кітап оқығанды" жөн көретінін айтады. 2014 жылдың қаңтар айынан бастап, "9 Chickweed Lane" комиксі "Бір түнде болды" фильміне байланысты оқиға желісін құрады, онда кейіпкерлердің бірі, лейтенант Уильям О'Мэлли, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жарақаттанып, өзін Питер Уорн деп санайды. Ол Германия басып алған Францияда жасырынып жүргенде, бірнеше сюжеттік желілер "Бір түнде болды" фильмінің сюжетімен параллель жүреді және ол өзінің француз байланысын Эллен Эндрюс деп ойлайды.