Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британиядағы діни қарсылық, 16-19 ғасырлар
Religious nonconformism in Britain, 16th–19th centuries
Рекусанция (лат. recusare – бас тарту) – католик шіркеуіне адал қалған және Англия реформациясынан кейін Англия шіркеуінің қызметтеріне қатысудан бас тартқан адамдардың жағдайы. 1558 жылғы Рекусанция заңдары Елизавета I патшалығы кезінде қабылданды және 1649-1660 жылдар аралығындағы аралық кезеңде уақытша күшін жойды, бірақ 1888 жылға дейін заңдар жинағында сақталды. Бұл заңдар рекусанттарға айыппұл салу, мүлікті тәркілеу және түрмеге қамау сияқты жазалар тағайындады. Оливер Кромвельдің билігі кезіндегі тоқтату көбінесе католиктерге емес, наразылық білдірген протестанттарға көмек көрсету мақсатында жасалды. 1828-1829 жылдарғы католиктердің эмансипациясына қарамастан, 1701 жылғы Мұрагерлік туралы акті арқылы 1920 жылдарға дейін оларға кейбір шектеулер сақталды. Кейбір жағдайларда католицизмді ұстанғандар өлім жазасына кесілді, ал 16 және 17 ғасырларда өлімге кесілген ағылшын және уэльстік католиктердің кейбіреулері католик шіркеуімен Англия реформациясының шейіттері ретінде қасиетті деп жарияланды.
Recusancy (from recusare) was the state of those who remained loyal to the Catholic Church and refused to attend Church of England services after the English Reformation. The 1558 Recusancy Acts passed in the reign of Elizabeth I, and temporarily repealed in the Interregnum (1649–1660), remained on the statute books until 1888. They imposed punishments such as fines, property confiscation and imprisonment on recusants. The suspension under Oliver Cromwell was mainly intended to give relief to nonconforming Protestants rather than to Catholics, to whom some restrictions applied into the 1920s, through the Act of Settlement 1701, despite the 1828–1829 Catholic emancipation. In some cases those adhering to Catholicism faced capital punishment, and some English and Welsh Catholics who were executed in the 16th and 17th centuries have been canonised by the Catholic Church as martyrs of the English Reformation.
Анықтама
Бүгінде "рекусант" термині британдық ақсүйектер мен аристократияның Рим-католик дінін ұстанған отбасыларының ұрпақтарына қатысты қолданылады. Бұл сөз латын тіліндегі "recūsant" сөзінен шыққан, ол "қарсылық таныту" немесе "намыстан бас тарту" деген мағынаны білдіреді.
Today, recusant applies to the descendants of Roman Catholic families of the British gentry and aristocracy. It derives from the Latin word recūsant, meaning to demur or object.
Тарих
Англиядағы реформациядан кейін, 16-дан 19-ғасырларға дейін, мұндай дінсіздікке кінәлі деп танылғандар, “рекусанттар” деп аталатын, азаматтық жазаларға, ал кейде, әсіресе осы кезеңнің басында, қылмыстық жазаларға да тартылды. Католиктер рекусанттардың көп бөлігін құрады, тіпті көпшілігін құрады, және бастапқыда осы термин католиктерге қатысты қолданылды. Кейінірек, Англия шіркеуінен шыққан реформаланған христиандар немесе протестанттар да “рекусанттар” деп аталды. Елизавета I патшалығынан бастап Георг III патшалығына дейін бас тарту заңдары күшінде болды, бірақ олар әрқашан бірдей қатаңдықпен орындалмады. Англияның ресми дінінен секталық бұрғышылықты шектеуге арналған алғашқы заң 1593 жылы Елизавета I тұсында қабылданды және “Папийлік рекусанттарды шектеу туралы заң” деп аталды. Ол “Папийлік рекусанттарды” белгілі бір шіркеуге, капеллаға немесе әдеттегі дұға оқитын жерге барып, онда діни қызметті тыңдамаған, бірақ бұрынғы заңдар мен ережелерге қайшы келетін адамдар деп анықтады. Басқа да заңдар католик рекусанттарға бағытталды, соның ішінде Джеймс I және Карл I тұсында қабылданған заңдар, сондай-ақ рекусанттық әрекеттер деп саналатын басқа да құқық бұзушылықтарды анықтаған заңдар. Рекусанттар ағылшын қылмыстық заңдары бойынша түрлі азаматтық шектеулерге және жазаларға ұшырады, олардың көпшілігі Регенттік кезеңі мен Георг IV патшалығында (1811–30 жж.) жойылды. Натталл энциклопедиясы Вильгельм III тұсындағы Толеранттылық заңының арқасында диссиденттерге көбінесе кешірім берілгенін, ал католиктердің “толықтай 1829 жылға дейін азаттыққа ие болмағанын” айтады. Алғашқы рекусанттардың арасында кальвинистік немесе радикалды реформаторлардан шыққан протестант диссиденттері болды. Карл II-нің таққа қайта оралуынан кейін осы соңғы топтардың өсуімен олар католик рекусанттарынан “конформист” немесе “диссидент” терминдерімен ерекшеленді. Рекусант кезеңі қасиеттілер мен шейіттердің мол өнімін берді. Рекусанттардың арасында Ховардтар сияқты жоғары мәртебелі католик аристократтары, сондай-ақ біраз уақытқа дейін Плантагенеттерден тараған Бофорттар да болды. Бұл демеушілік елдің католицизмін қалыптастыруға көмектесетін ағылшын тіліндегі тұрақты және терең тамырлардың сақталуын қамтамасыз етті. Ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде Douay Rheims Библиясы 1582 жылы Реймсте (Жаңа Ғаһидат) және 1609 жылы Франциядағы Дуайде (Ескі Ғаһидат) латын тіліндегі Вульгатадан шет елдік рекусанттармен аударылды. Оны 1749–52 жылдары епископ Ричард Чаллонер қайта қарады. Divino afflante Spiritu-дан кейін католик әлемінде аудармалар көбейді (протестант әлемінде де осылай болды, бастапқыда Revised Standard Version-мен). Әлемдегі католиктер ағылшын тіліндегі діни қызметтерде “New American Bible” және “Jerusalem Bible” сияқты түрлі аудармаларды пайдаланды, сондай-ақ “Revised Standard Version” екінші католиктік басылымын да қолданды.
After the English Reformation, from the 16th to the 19th centuries those guilty of such nonconformity, termed "recusants", were subject to civil penalties and sometimes, especially in the earlier part of that period, to criminal penalties. Catholics formed a large proportion, if not a plurality, of recusants, and it was to Catholics that the term initially was applied. Non Catholic groups composed of Reformed Christians or Protestant dissenters from the Church of England were later labelled "recusants" as well. Recusancy laws were in force from the reign of Elizabeth I to that of George III, but were not always enforced with equal intensity. The first statute to address sectarian dissent from England's official religion was enacted in 1593 under Elizabeth I and specifically targeted Catholics, under the title "An Act for restraining Popish recusants". It defined "Popish recusants" as those convicted for not repairing to some Church, Chapel, or usual place of Common Prayer to hear Divine Service there, but forbearing the same contrary to the tenor of the laws and statutes heretofore made and provided in that behalf. Other Acts targeted Catholic recusants, including statutes passed under JamesI and Charles I, as well as laws defining other offences deemed to be acts of recusancy. Recusants were subject to various civil disabilities and penalties under English penal laws, most of which were repealed during the Regency and the reign of George IV (1811–30). The Nuttall Encyclopædia notes that Dissenters were largely forgiven by the Act of Toleration under WilliamIII, while Catholics "were not entirely emancipated till 1829". Early recusants included Protestant dissenters, whose confessions derived from the Calvinistic Reformers or Radical Reformers. With the growth of these latter groups after the Restoration of CharlesII, they were distinguished from Catholic recusants by the terms "nonconformist" or "dissenter". The recusant period reaped an extensive harvest of saints and martyrs. Among the recusants were some high profile Catholic aristocrats such as the Howards and, for a time, the Plantagenet descended Beauforts. This patronage ensured that an organic and rooted English base continued to inform the country's Catholicism. In the English speaking world, the Douay Rheims Bible was translated from the Latin Vulgate by expatriate recusants in Rheims, France, in 1582 (New Testament) and in Douai, France in 1609 (Old Testament). It was revised by Bishop Richard Challoner in the years 1749–52. After Divino afflante Spiritu, translations multiplied in the Catholic world (just as they multiplied in the Protestant world around the same time beginning with the Revised Standard Version). Various other translations were used by Catholics around the world for English language liturgies, ranging from the New American Bible and the Jerusalem Bible to the Revised Standard Version Second Catholic Edition.
Ұрысып жүрген отбасылар
Он шақты бас тартқан отбасы болған, олардың кейбіреулері қазір жоқ. Мысалы, Хауардтар отбасы, оның кейбір мүшелері Фицлан-Хауардтар ретінде белгілі, Норфолк герцогтары – Англиядағы ең жоғары дәрежедегі король емес отбасы және граф маршал титулын мұрагерлік иеленушілер, Англиядағы ең танымал католик отбасы саналады. Хауардтар отбасының басқа мүшелері, Карлайл, Эффингем және Саффолк графтары – англикандықтар, соның ішінде Йоркширдегі Касл-Хауардқа ие болған Карлайлдардың кіші тармағы. Бас тарту тарихи түрде Солтүстік Англияда, әсіресе Камберленд, Ланкашир, Йоркшир және Вестморленд аймақтарында кең таралған. Географиялық ерекшелік – Шропширден Лондон арқылы Оксфордшир мен Дорсетке көшіп келген Велдтердің бір тармағы. Саутгейттегі Велд шіркеуінің негізін қалаушы, сэр Джон Велд (1585–1622) жылдарының үш ұлының барлығы бас тартқан отбасыларға үйленді және 1640 жылдары техникалық түрде "дінін өзгерткен" саналды. Ұлы ұлы Хамфри "Лулворт Велдтері" деп аталатын әулеттің негізін қалады. Олар неке арқылы бүкіл елдегі католик отбасыларымен байланыс орнатты, олардың ішінде Арунделл, Бланделл, Клиффорд, Эррингтон, Гиллоу, Хейдок, Петр, Ропер, Ширберн, Смит, Стоуртон, Трокмортон, Воган және Вавасур отбасылары бар. Актон (сонымен қатар Дальберг Актон және Лион Дальберг Актон деп те аталады) отбасы да танымал бас тартқан отбасылардың бірі.
There were dozens of recusant families, some no longer extant. For example, the Howard family, some of whose members are known as Fitzalan Howard, the Dukes of Norfolk, the highest ranking non royal family in England and hereditary holders of the title of Earl Marshal, is considered the most prominent Catholic family in England. Other members of the Howard family, the Earls of Carlisle, Effingham and Suffolk are Anglican, including a cadet branch of the Carlisles who own Castle Howard in Yorkshire. Recusancy was historically focused in Northern England, particularly Cumberland, Lancashire, Yorkshire and Westmoreland. A geographical exception was a branch of the Welds from Shropshire who migrated via London to Oxfordshire and Dorset. The three sons of Sir John Weld (1585–1622), founder of the Weld Chapel in Southgate, all married into recusant families and were technically "converts" in the 1640s. The eldest, Humphrey, began a lineage, referred to as the "Lulworth Welds". They became connected by marriage to Catholic families across the kingdom, including the Arundells, Blundells, Cliffords, Erringtons, Gillows, Haydocks, Petres, Ropers, Shireburns, Smythes, Stourtons, Throckmortons, Vaughans and Vavasours. The Acton (also known as Dalberg Acton and Lyon Dalberg Acton) family is another well known recusant family.
Жеке тұлғалар
Уильям Шекспир (1564–1616) және оның жақын туыстары Англия шіркеуінің мүшелері болғанмен, Шекспирдің анасы Мэри Арден Уорвикширдегі ерекше көзге түсетін және қатаң католик отбасының мүшесі болды. Кейбір ғалымдар Шекспир отбасының бірнеше мүшесі жасырын түрде католик болған дегенге дәлелдер бар деп санайды. Ең сенімді дәлел – ақынның әкесі Джон Шекспирдің қолы қойылған, құпия католицизмді жариялайтын трактат. Трактат 18 ғасырда Джон Шекспирге бұрын тиесілі болған үйдің шатырында табылды және белгілі ғалым Эдмонд Малоун оны көріп, сипаттады. Кейін Малоун пікірін өзгертті және трактаттың жалған екеніне сенетінін мәлімдеді. Құжаттың өзі жоғалып кеткенімен, Энтони Холденнің сөзіне қарағанда, Малоун сипаттаған трактаттың мазмұны Чарльз Борромео жазған және Эдмунд Кампион Англияда таратқан өсиетке байланысты, оның көшірмелері қазірге дейін итальян және ағылшын тілдерінде сақталып қалған. Дегенмен, басқа зерттеулер Борромео өсиетінің 17 ғасырға жататын (ең ертерек 1638 жыл) артефакт екенін, миссионерлік мақсатта басылмағанын және Джон Шекспирдің иелігінде болмағанын көрсетеді. Джон Шекспир шіркеу қызметтеріне қатыспаған адамдардың тізімінде болды, бірақ комиссия мүшелерінің мәлімдемесіне сәйкес, бұл «қарыз үшін сот процесінен қорқудан» туындаған, діни нанымынан емес. Тағы бір белгілі ағылшын католигі, мүмкін, дінге кірген композитор Уильям Бёрд болды. Бёрдтің ең танымал мотеттерінің кейбіреулері досы және әріптес композитор Филипп де Монтеге жазылған хаттар түрінде болды. Де Монте жауап ретінде өз мотеттерін жазды, мысалы, «Super Flumina Babylonis». Мұндай хаттардағы мотеттерде көбінесе зұлымдық немесе құтқарылу үміті туралы тақырыптар көтерілді. Якоб дәуірінің ақыны Джон Донн да католик отбасында дүниеге келген белгілі ағылшын еді. Бірақ кейін ол протестанттық көзқарасты қолдайтын екі еңбек жазды және король Джеймс I бұйрығымен Англия шіркеуіне қабылданды. Гай Фокс, ағылшын және испан әскері, сондай-ақ басқа да қарсыластар немесе дінге кіргендер, оның ішінде сэр Роберт Кэйтсби, Кристофер Райт, Джон Райт және Томас Перси 1605 жылдың 5 қарашасында Парламентті ұйырмаққа тырысқаны үшін тұтқындалды және айыпталды. Қастандық жолымен ашылып, оның көп бөлігі, қарсыластар немесе дінге кіргендер сотталып, жазаланды.
Although William Shakespeare (1564–1616) and his immediate family were conforming members of the established Church of England, Shakespeare's mother, Mary Arden, was a member of a particularly conspicuous and determinedly Catholic family in Warwickshire. Some scholars also believe there is evidence that several members of Shakespeare's family were secretly recusant Catholics. The strongest evidence is a tract professing secret Catholicism signed by John Shakespeare, father of the poet. The tract was found in the 18th century in the rafters of a house which had once been John Shakespeare's and was seen and described by the reputable scholar Edmond Malone. Malone later changed his mind and declared that he thought the tract was a forgery. Although the document has since been lost, Anthony Holden writes that Malone's reported wording of the tract is linked to a testament written by Charles Borromeo and circulated in England by Edmund Campion, copies of which still exist in Italian and English. Other research, however, suggests that the Borromeo testament is a 17th century artefact (at the earliest dating from 1638), was not printed for missionary work, and could never have been in the possession of John Shakespeare. John Shakespeare was listed as one who did not attend church services, but this was "for feare of processe for Debtte", according to the commissioners, not because he was a recusant. Another notable English Catholic, possibly a convert, was composer William Byrd. Some of Byrd's most popular motets were actually written as a type of correspondence to a friend and fellow composer, Philippe de Monte. De Monte wrote his own motets in response, such as the "Super Flumina Babylonis". These correspondence motets often featured themes of oppression or the hope of deliverance. The Jacobean poet John Donne was another notable Englishman born into a recusant Catholic family. He later, however, authored two Protestant leaning writings and, at the behest of King James I, was ordained into the Church of England. Guy Fawkes, an Englishman and a Spanish soldier, along with other recusants or converts, including, among others, Sir Robert Catesby, Christopher Wright, John Wright and Thomas Percy, was arrested and charged with attempting to blow up Parliament on 5 November 1605. The plot was uncovered and most of the plotters, who were recusants or converts, were tried and executed.
Басқа елдер
"Рекузанция" термині негізінен ағылшын, шотланд және уэльстік католиктерге қатысты қолданылады, бірақ Еуропада да басқа мысалдар болған. Ирландияның басым көпшілігі, британдық тәжге бағынышты болғандықтан, реформаланған Ирландия шіркеуін де, диссенттік шіркеулерді де қабылдамады, Рим католик шіркеуіне адал қалды және Ұлыбританиядағы рекузанттарға ұқсас жазаларға ұшырады. Бұл жағдай жер дауы, жартылай әскери зорлық-зомбылық және барлық тараптардағы этникалық антагонизмдермен күрделенді. Скандинавиядағы рекузанция литургиялық күрес кезеңінен кейін, 18 ғасырдың соңында антикатолицизм азайғанда және 19 ғасырдың ортасында дін бостандығы қайта орнатылғанға дейін (дегенмен, 17 және 18 ғасырларда да католиктік көзқарастардың жекелеген жағдайлары болған) жойылды деп есептеледі. Белгілі айналғандардың қатарында Швеция патшайымы Кристина, Густав Адольфтың қызы; және Нобель сыйлығының лауреаты, "Кристин Лаврансдаттер" романының авторы Зигрид Унсет болды. Рим католиктері болып табылатын этникалық шведтердің саны 40 000-нан кем, олардың ішінде Андерс Арборелиус, айналған және Реформациядан бергі алғашқы швед епископы бар. 2017 жылы ол кардинал дәрежесіне көтерілді.
The term "recusancy" is primarily applied to English, Scottish, and Welsh Catholics, but there were other instances in Europe. The vast majority of native Irish, while subject to the British crown, rejected both the reformed Church of Ireland and the dissenting churches, remaining loyal to the Roman Catholic Church, suffering the same penalties as recusants in Great Britain. The situation was exacerbated by land claims, paramilitary violence, and ethnic antagonisms on all sides. Recusancy in Scandinavia is not considered to have survived much past the period of the Liturgical Struggle until anti Catholicism lessened towards the end of the 18th century and freedom of religion was re established in the mid 19th century (although there were individual cases of Catholic sympathies occurring even in the 17th and 18th centuries). Notable converts were Christina, Queen of Sweden, daughter of Gustavus Adolphus; and Sigrid Undset, Nobel Prize winning author of Kristin Lavransdatter. The number of ethnic Swedes who are Roman Catholic is fewer than 40,000, and includes Anders Arborelius, a convert and the first Swedish bishop since the Reformation. In 2017, he was made a cardinal.