Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1558 1559 1560 1559 жыл (MDLIX) – Юлиан күнтізбесі бойынша жексенбіде басталатын кәдімгі жыл.
1558 1559 1560
Year 1559 (MDLIX) was a common year starting on Sunday (link will display the full calendar) of the Julian calendar.
Қаңтар-наурыз
15 қаңтар – Англияның Елизавета I Вестминстер аббаттығында тәж кигізіледі. 27 ақпан – Англия королевасы Елизавета I 1558 жылғы Бірыңғайлық заңы және 1558 жылғы Басшылық заңы арқылы Англия шіркеуін құрады. Басшылық серт қайта орнатылды. 23 наурыз – Эфиопия императоры Гелаудевос Харар сұлтаны Нұр ибн Мұжахидтің басқындылығына қарсы жерін қорғау кезінде шайқаста қаза тапты. Оның інісі Менас оның орнына патша болды. 31 наурыз – 1559 жылғы Вестминстер конференциясы Лондондағы Вестминстер залында тоғыз католик шіркеуінің басшылары және Англия шіркеуінің тоғыз протестант реформаторларымен ашылды. Конференция 3 сәуірде Пасха мерекесіне байланысты жұмысын тоқтатады және екінші рет жиналмайды.
January 15 – Elizabeth I of England is crowned, in Westminster Abbey. February 27 – Queen Elizabeth I of England establishes the Church of England, with the Act of Uniformity 1558 and the Act of Supremacy 1558. The Oath of Supremacy is reinstated. March 23 – Emperor Gelawdewos of Ethiopia, defending his lands against the invasion of Nur ibn Mujahid, Sultan of Harar, is killed in battle. His brother, Menas, succeeds him as king. March 31 – The Westminster Conference 1559 opens at Westminster Hall in London with nine leading Catholic churchmen, and nine Protestant reformers of the Church of England. The conference adjourns on April 3 for Easter and never reconvenes.
Сәуір-маусым
3 сәуір – Като-Камбре бейбіт шарты: Екі күндік келіссөздерден кейін Франция Англия және Испаниямен бейбітшілікке келді, осымен 1551–59 жылдардағы Италия соғысы аяқталды. Франция Италиядағы (Савойды қоса) жеңістерінің көп бөлігінен бас тарды, тек Салуццоны сақтап қалды, бірақ Лотарингияның Метц, Туль және Верден епископтықтарын, сондай-ақ бұрынғы ағылшын қаласы Каледі өзінде қалдырды. 2 мамыр – Джон Нокс Шотландияға жер аударылудан оралып, Шотландия реформациясының жетекшісіне айналды. 8 мамыр – Англия королевасы Елизавета 1558 жылғы Жоғарлық туралы заңға (Англияда мемлекеттік немесе шіркеу қызметін атқаратын әрбір адам Англия шіркеуінің Жоғарғы басшысы ретінде ағылшын монархына адалдық серт беруі тиіс) және 1558 жылғы Бірыңғайлық туралы заңға (Англиядағы барлық адамдар Англикан қызметтеріне қатысуы керек, әйтпесе айыппұл төлеуге міндетті) қол қойды. 13 мамыр – Базельде голландиялық анабаптист көшбасшысы Дэвид Йористің денесі қайта қазылып, діни сенімінен бас тартқаны үшін өртеліп жанылды. 2 маусым – Францияда патша жарлығымен діни бұзықшылық өлім жазасымен жазаланады. 11 маусым – Шотландия реформациясы: Джон Нокстің үгітінен ынталанған протестант көтерілісшілері Сент-Эндрюс соборын тонады. 22 маусым – Испания королі Филипп II және 14 жасар Элизабет Валуа Испанияда үйленді, олар қаңтарда алдын ала келісім шарттарына қол қойған болатын. 30 маусым – Франция королі Генрих Париждегі Воже алаңында өткен садақ тартыс турниріне қатысты, онда француз аристократиясы Элизабет ханшайымының Испания королі Филиппке үйленуіне орай тойлап жатқан еді. Генрих патшаның жеке күзетшілерінің, Гард Эскоссе басшысы Монтгомери графы Габриэль де Лоржбен жарысқанда, Генрих патша Монтгомеридің найзасынан шыққан сынықтан көзіне жарақат алды және қаза тапты. Генрих 10 күн бойы емсіз жағдайда сепсистен қайтыс болды.
April 3 – Peace of Cateau Cambrésis: After two days of negotiations, France makes peace with England and Spain, ending the Italian War of 1551–59. France gives up most of its gains in Italy (including Savoy), retaining only Saluzzo, but keeps the three Lorraine bishoprics of Metz, Toul, and Verdun, and the formerly English town of Calais. May 2 – John Knox returns from exile to Scotland, to become the leader of the beginning Scottish Reformation. May 8 – Queen Elizabeth of England gives royal assent to the Act of Supremacy 1558 (requiring any person taking public or church office in England to swear allegiance to the English monarch as Supreme Governor of the Church of England) and to the Act of Uniformity 1558 (requiring all persons in England to attend Anglican services on penalty of a fine for noncompliance). May 13 – At Basel, the body of Dutch Anabaptist leader David Joris is exhumed and burned, following his posthumous conviction of heresy. June 2 – A royal edict in France makes heresy punishable by death. June 11 – Scottish Reformation: A Protestant mob, incited by the preaching of John Knox, sacks St Andrews Cathedral. June 22 – King Philip II of Spain and the 14 year old Elisabeth of Valois are married in Spain, having married by proxy in January. June 30 – King Henry of France participates in a jousting tournament at the Place des Vosges in Paris, where French nobles are celebrating the marriage of Princess Elisabeth to King Philip of Spain. During competition against Gabriel de Lorges, Count of Montgomery, commander of King Henry's bodyguards, the Garde Écossaise, King Henry is struck in the eye by a splinter from Montgomery's lance and fatally injured. Henry survives for 10 days without treatment until dying from sepsis.
шілде-қыркүйек
10 шілде – Франциск II әкесі Генрих II қайтыс болғаннан кейін Франция королі болады. Гиз әулеті мен жаңа корольдің анасы Екатерина Медичи патшалықтағы билік үшін күреседі. 25 шілде – Эдинбургте Лейттің шарттарына Конгрегацияның протестант лордтары мен Рим католиктерінің өкілдері, Шотландия регенті, король Джеймс V-нің жесірі Мэри Гиз, 17 жасар қызы Шотландия королевасы Мэридің атынан билік жүргізіп отырған тараптар қол қойды. Маусымнан бері Эдинбургті басып ұстаған лордтар, Шотландия королінің Шотландиядағы протестантизмді ұстануға араласпауға келісіміне байланысты әскерлерін шығарып алады. 31 шілде – Папа Пауль IV Дуай университетінің құрылуына рұқсат береді (кейін Лилль университеті болады). 15 тамыз – Дон Тристан де Луна и Ареллано басқаратын 1500 адамнан тұратын испан миссионерлер колониясы 13 кемемен Вера-Круздан Пенсакола шығанағына жетіп, АҚШ құрлығындағы ең көне еуропалық елді мекенді құрды (Сент-Августин 1565 жылы құрылған). 18 тамыз – 1555 жылдан бері Рим католик шіркеуіне жетекшілік еткен Папа Пауль IV төрт жылдық биліктен кейін 83 жасында қайтыс болды. Папа лауазымы жыл соңына дейін бос тұрады, содан кейін жаңа папа сайланады. 4 қыркүйек – Дравья Шах жергілікті Хадка патшаларын жеңіп, Горкха мемлекетін құрды, бұл қазіргі Непал мемлекетінің бастауы болды. 5 қыркүйек – Рим папасы Пауль IV қайтыс болғаннан кейін 18 күн өткен соң, Римдегі Апостолдық сарайда жаңа папа сайлау үшін папалық конклав ашылды, онда 55 Рим католик кардиналының 47-сі қатысты. 25 қыркүйек – 12 жасында Петру чел Тынэр (Кіші Петр) әкесі Меркея Шопанның қайтысынан кейін, астанасы Тарговиштеде (қазіргі Румыния) Валахияның жаңа князі болып тағайындалды. Оған жауап ретінде, Меркеяның билігіне қарсы болған Валахия ақсүйектері (боярлар) тақты басып алуға үш әрекеттің біріншісін бастады, Романешти, Шерпатешти және Бояниде шайқастар болды.
July 10 – Francis II becomes King of France following the death of his father, Henry II. Members of the House of Guise and the new king's mother Catherine de' Medici dispute control over the kingdom. July 25 – The Articles of Leith are signed in Edinburgh between the Protestant Lords of the Congregation and the Roman Catholic representatives the Scottish regent, Mary of Guise, the widow of King James V, who is ruling on behalf of her daughter, the 17 year old Mary, Queen of Scots. The Lords, who have occupied Edinburgh since June, withdraw their troops in return for the Scottish crown's agreement to not interfere with the practice of Protestantism in Scotland. July 31 – Pope Paul IV authorizes the creation of the University of Douai (which will later become the University of Lille). August 15 – Led by Don Tristán de Luna y Arellano, a Spanish missionary colony of 1,500 men, on 13 ships, arrives from Vera Cruz at Pensacola Bay, founding the oldest European settlement in the mainland U. S. (St. Augustine is founded in 1565.) August 18 – Pope Paul IV, leader of the Roman Catholic Church since 1555, dies at the age of 83 after a reign of four years. The office of the Pope remains vacant until almost the end of the year before a successor is chosen. September 4 – Gorkha state is established by Dravya Shah, beating local Khadka kings, which is the origin of the current country of Nepal. September 5 – The papal conclave to elect a new pope opens 18 days after the death of Pope Paul IV at the Apostolic Palace in Rome with 47 of the 55 Roman Catholic cardinals present. September 25 – At the age of 12, Petru cel Tânăr (Peter the Younger) is named as the new Prince of Wallachia at the capital, Târgoviște (now in Romania) after the death of his father, Mircea the Shepherd. In response, members of Wallachian nobility (boyars) opposed to Mircea's rule launch the first of three attempts to take the throne, fighting battles at Românești, Șerpătești and Boiani.
Қазан-желтоқсан
24 қазан – Осман империясы әскерлерінің қолдауымен Валахия әскері Боян шайқасында боярларды жеңіске жетеді. Константинопольдегі Осман орталық үкіметі Петруды империя шегіндегі княздықтың заңды билеушісі деп растайды. 27 қазан – Фердинанд I-нің бұйрығымен Фредерик III Легница герцогы лауазымынан алынады. Император Фердинанд Фредерикке үй қамауына алуды бұйырады және Фредериктің ұлы Генрих XI-ді Легница герцогы қылып қайта тағайындайды. 5 қараша – Шотландиядағы күшті Ботуэлл графының резиденциясы – Крайтон қамалы Арран графының шабуылымен қоршауға алынып, басып алынады. 6 қараша – Осман империясы 2 шілдеде басталган Манама қамалынан кейін Бахрейн аралын португалдықтардың билігінен тартып алуға жасаған әрекетін тоқтатады. 25 желтоқсан – Дәл төрт айға созылған конклавтан кейін Джованни Анджело Медичи 224-ші папа болып сайланады және Пий IV есімін қабылдайды.
October 24 – Backed by Ottoman Empire troops, the army of Wallachia defeats the boyars at the battle of Boiani. The Ottoman central government at Constantinople confirms Petru as the rightful ruler of the principality within the Empire. October 27 – Frederick III is terminated from his post as Duke of Legnica on orders of Ferdinand I, Holy Roman Emperor. The Emperor Ferdinand orders Frederick placed under house arrest, and restores Frederick's son, Henry XI as Duke of Legnica. November 5 – In Scotland, Crichton Castle, home of the powerful Earl of Bothwell, is besieged and captured in an attack by the Earl of Arran. November 6 – The Ottoman Empire ends its attempt to wrest control of the island of Bahrain from Portuguese control, after a siege of Manama Castle that began on July 2. December 25 – After a conclave of almost four months, Giovanni Angelo Medici is elected as the 224th pope, and takes the name Pope Pius IV.
Күні белгісіз
Женева университеті Джон Кальвинмен негізделеді. Джон Кальвин Христиан дінінің институттарының соңғы басылымын жариялайды. Ода Нобунага өзінің туған Овари провинциясын бағындырады. Парманың Маргаретасы Испания королі Филипп II-нің орнына Нидерландының губернаторы болады. Португалиядағы француз елшісі Жан Нико француз сарайына темекіні ұнтақ түрінде таныстырып, оның емдік қасиеттерін сипаттайды. Кейіннен темекідегі белсенді зат оның құрметіне "никотин" деп аталды. Папа Пауль IV "Қасақталған кітаптар тізімі" (Index Librorum Prohibitorum) есімді Паулиндік индекстің алғашқы нұсқасын жариялайды. Кейбір тарихшылардың пікірінше, протестанттық реформацияның бірінші буыны аяқталады.
The University of Geneva is founded by John Calvin. John Calvin publishes the final edition of the Institutes of the Christian Religion. Oda Nobunaga wins control of his native province of Owari. Margaret of Parma becomes Governor of the Netherlands, in place of her brother, King Philip II of Spain. Jean Nicot, French ambassador to Portugal, introduces tobacco to the French court in the form of snuff, and describes its medicinal properties. The active ingredient in tobacco is later named "nicotine" in his honor. Pope Paul IV promulgates the Pauline Index, an early version of the Index Librorum Prohibitorum. The first generation of the Protestant Reformation is completed, according to some historians.