Ричард Преббл: Жаңа Зеландия саяхатшысының өмірбаяны

Кіріспе

Жаңа Зеландия саясаткері (1948 жылы туған)

Ричард Уильям Преббл (7 ақпан 1948 жылы туған) – Жаңа Зеландия Парламентінің бұрынғы депутаты. Алғашқыда Еңбек партиясының мүшесі болған ол, 1996 жылы Роджер Дуглас басқарған, жаңа құрылған ACT Жаңа Зеландия партиясына қосылып, 1996 жылдан 2004 жылға дейін оның төрағасы болды.

Ерте және жеке өмір

Пребл Кент қаласында, Англияда Кеннет Ральф Пребл мен Мэри Преблдің (қыздығы Ход) отбасында дүниеге келген. 1948 жылы ол ата-анасы және ағалары Джон мен Том Преблмен бірге Оклендтегі Норткотт приходының викарі болып тағайындалған әкесінің арқасында көшіп келді. Оның әкесі ағылшын-католик англикан дін қызметкері және Каризматикалық жаңару қозғалысының жетекшісі болды. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін, архидекон ретінде Санкт-Полс шіркеуінде қызмет еткен ол және Мэри Рим-католик шіркеуіне қабылданды. Ол 1971 жылы адвокат және солицитор болып жұмыс істегенге дейін Окленд грамматикалық мектебінде білім алды. 1973 жылдан 1974 жылға дейін Фиджиде заңгерлікпен айналысты. Преблдің ағасы Джон Пребл KC Веллингтонның Виктория университетіндегі заң профессоры. Оның інісі Марк Пребл Мемлекеттік қызмет комиссары және Жаңа Зеландияның мемлекеттік қызметінің басшысы болды. Джонның қызы Антония Пребл – телевизияда көптеген рөлдерде ойнаған актриса. Пребл үш рет үйленген. Оның бірінші әйелі Нэнси Кокс, ал екіншісі – Дорин Купер, бұрын Жаңа Зеландиядағы Соломон аралдарының құрметті консулы болған. Қазіргі әйелі – бұрынғы радиожурналист Нгахуя Уэйд. Кокс Фиджидегі Лейборист партиясының мүшесі болды және 1975 жылы партияның ұлттық атқару комитетіне сайланды.

Қарсылық

Пребл бастапқыда Еңбек партиясының мүшесі болды және 1965 жылы Сайлау комитетінің төрағасы болып сайланды. Ол Окленд орталық округінен депутат Норман Дугластың сайлау науқанының ұйымдастырушысы болды. Дуглас зейнетке шығуын жариялағанда, 27 жасында Пребл оның орнына Еңбек партиясының кандидаттығына ие болды. Ол 1975 жылғы сайлауда Окленд орталық сайлау округінен сайлануға қол жеткізді. Сайланғаннан кейін көп ұзамай, Еңбек партиясының 1975 жылғы сайлаудағы жеңілісінен кейін депутаттар санының күрт қысқартылуына байланысты, ол нәсілдер аралық қатынастар және қоршаған орта мәселелері жөніндегі Еңбек партиясының өкілі болып тағайындалды. 1978 жылғы сайлаудан кейін Еңбек партиясының лидері Билл Роулинг оған әділет министрлігінің маңызды портфелін берді. 1978 жылдан 1980 жылға дейін ол сонымен қатар Еңбек партиясының кіші парламенттік дисциплиналық инспекторы (whip) болды. 1979 жылы Роулинг партиялық фракциядан жоғары тұратын жекелеген көлеңкелік кабинет құруға шешім қабылдады. Преблге көлеңкелік кабинетте орын берілді, бірақ ол портфельдерді бөлудегі өзгерістерге наразылық білдірді, оның салдарынан әділет министрлігінен айырылып, оның орнына иммиграция, аймақтық даму және қоршаған орта портфельдерін алды. Осының нәтижесінде ол өзі қаламаған портфельдерді алғанына наразылық білдіру үшін көлеңкелік кабинетке қосылудан бас тартты. Әріптестері бұл қадамды ерсілі-қарсылы деп сипаттады, ал Пребл оған қарсы: «Көлеңкелік кабинетте болу мен артқы қатарда отыру арасындағы айырмашылық тек атауда ғана. Бұл зат емес, көлеңке» деді. Ол кіші парламенттік дисциплиналық инспектор лауазымынан да бас тартып, 1981 жылдың наурызына дейін артқы қатарға оралды, содан кейін ол әлеуметтік әл-ауқат және Тынық мұхиты аралдары істері жөніндегі көлеңкелі министр ретінде көлеңкелік кабинетке қайта оралды. 1983 жылдың 2 қыркүйегінде Пребл такси иелері қауымдастығының конференциясынан Веллингтонға қайтып келе жатқанда автокөлік апатында бас жарақатын алды. Ол Денневирке ауруханасына жеткізіліп, шаңқау және жамбас сүйегінің сынуына емделді. Заңгерлік біліміне байланысты Пребл өзінің «қатал, агрессивті, келісімге келмейтін пікір талас стилімен» тез танылды.

Үкімет

Төртінші Лейбористік үкімет 1984 жылғы сайлаудан кейін құрылғанда, Преббл кабинетке сайланды және көлік министрі, азаматтық авиация және метеорологиялық қызметтер министрі, теміржол министрі және Тынық мұхиты аралдары істері министрі болып тағайындалды. Фиджиде жұмыс істеген кезіндегі тәжірибесі және сайлау округінде Тынық мұхиты аралдарының тұрғындарының көптігі оның Тынық мұхиты аралдарының халқының өміріне деген қызығушылығын оятып, Тынық мұхиты істері жөніндегі министрлік портфельді құруға ынталандырды. Преббл үкіметтегі басқа министрлерге қарағанда көп портфельді басқарды, себебі оның Мемлекеттік кәсіпорындар министрі лауазымы жекешелендіруге жоспарланған мемлекеттік операциялар мен активтердің барлық портфельдерін қамтыды (бұл көпшіліктің қарсылығын тудырды). Осының салдарынан Пребблдің жұмыс жүктемесі артып, әріптестері оның сыртқы түріне көңіл бөлмейтінін, шашының ұқыпсыздығын және киімдерінің тозақ екенін байқады. Басқа министрлер де оның портфелі кабинет отырыстарында тым көп уақыт алады деп есептеді. Ланге, қоғамдық пікірмен келісе отырып, мемлекеттік активтерді сатуға қарсы болды және Пребблдің оларды сату әрекеттеріне кедергі келтірді. Бұл келіспеушілік 1988 жылдың 4 қарашасында Лангенің Пребблден Мемлекеттік кәсіпорындар (МКК) портфелін алып тастауымен ашыққа шықты. Преббл сол түні телеарнада сұхбат беріп, Лангені диктаторлық әрекет жасады және шешім қабылдауға лайық емес екенін айтып, қарсы шабуыл жасады. Преббл: "Ол [Ланге] бұл мәселе оны жеп-тозатқанын және өлтіріп жатқанын айтты. Мен мұның саясатты жасау үшін дұрыс негіз емес екенін айттым. Ланге мырза бұл жағдайда мен отставкаға кеткені дұрыс" деді. Пребблдің теледидардағы сөздері келесі күні оның кабинеттен толықтай босатылуына әкелді. Ланге баспасөз конференциясында Пребблдің екеуі арасындағы жеке әңгімелердің мән-жайын және сипатын бұрмалап көрсеткенін мәлімдеді. Содан кейін Преббл парламенттік оппозицияға оралды. 1989 жылдың тамызында ол кабинеттегі екі бос орынды толтыруға өзіндік үміткерлік танытты, бірақ Аннет Кингке өткізілген сайлауда жеңіліске ұшырады. 1990 жылдың қаңтарында Лангенің орнына премьер-министр болған Джеффри Палмер кабинеттің толық қайта сайлауын өткізді, нәтижесінде Преббл қайтадан алдыңғы қатарға және кабинетке оралды. Палмер оған МКК портфелін қайтадан берді, содан кейін Полиция министрі етіп тағайындады.

When the Fourth Labour Government was formed, after the 1984 election, Prebble was elected to the cabinet and was appointed Minister of Transport, Minister of Civil Aviation and Meteorological Services, Minister of Railways and Minister of Pacific Island Affairs. He pressed for a Pacific affairs ministerial portfolio to be established, having an interest in the experiences of Pacific Island New Zealanders due to his time working in Fiji and the large concentration of Pacific Islanders living in his constituency. Prebble held more portfolios than any other minister in the government as his post of Minister for State Owned Enterprises absorbed almost all the portfolios of government owned operations and assets which were scheduled to be privatised (much to the opposition of the public). As such Prebble became grossly overworked and colleagues noticed he paid little attention to his appearance with unkempt hair and ragged suits. Other ministers also felt his portfolio took up too much time in cabinet meetings. Lange, in tune with the public mood, was opposed to public asset sales and impeded Prebble's efforts in selling them. The disagreement became a very public falling out when Lange stripped him of the State Owned Enterprises (SOE) portfolio on 4 November 1988. Prebble publicly counterattacked in a television interview that night saying that Lange was acting dictatorial and was in no state to be making decisions. Prebble commented: "He [Lange] said the matter had been eating and gnawing at him and was killing him. I said I didn't think this was a proper basis for making policy. Mr Lange said in that case I should resign." The comments on television by Prebble lead to his dismissal from cabinet altogether the following day. Lange stated at a press conference that Prebble had misrepresented the detail and nature of a private conversation between the two. Prebble returned to the backbenches afterwards. In August 1989 he put himself forward to fill one of two vacant seats in cabinet, but lost a caucus ballot to Annette King. When Lange's replacement as Prime Minister Geoffrey Palmer held a complete re election of cabinet in January 1990 Prebble was elected and returned to the frontbench and cabinet. Palmer gave him the SOE portfolio once again and later appointed him Minister of Police as well.

1990 және 1993 жылғы сайлаулар

Пребл 1990 жылғы сайлауда Окленд орталық округінің мандатын сақтап қалды. Оппозицияда ол Мемлекеттік кәсіпорындар, Құрылыс, Полиция және Тынық мұхиты аралдары мәселелері жөніндегі Көлеңкелік министр болып тағайындалды. 1993 жылғы сайлауда Пребл өзінің мандатын жаңа солшыл Альянс партиясының төрағасының орынбасары Сандра Лиге жоғалтты. 1995 жылғы Жаңа жылдық наградалар салтанатында Пребл қоғамдық қызметтері үшін Британ империясы орденінің командирі дәрежесіне ие болды. Парламенттен кеткен соң Пребл консалтингтік қызметтермен айналысып, Вьетнамға көшіп, Жаңа Зеландияның алғашқы елшілігін салуға байқау өткізді. 1996 жылы ол Вьетнамның теміржол жүйесін қайта құру бойынша бірлескен кәсіпорын келісіміне қол жеткізді (ол кезде теміржол әлі де бу локомотивтерін пайдаланып тұрған).

ACT Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландия 1993 жылы аралас мүшелік пропорционалды (АМП) сайлау жүйесіне көшті. Роджер Дуглас ACT Жаңа Зеландия партиясын құрды, ал Преббл оған қосылды. Бастапқыда ол партияда белсенді қатыспады және ACT шараларында сөйлеуге жиі шақырылса да, 1995 жылдың шілдесінде ол қайтадан парламентке сайлану ниеті жоқ екенін айтты.

1999 жылғы сайлау

Пребл 1999 жылғы сайлауда Веллингтон орталық округінен депутаттығын жоғалтты, бірақ парламентте тізім бойынша депутат ретінде және ACT партиясының жетекшісі болып қала берді.

2002 жылғы сайлау

Пребл 2002 жылғы сайлауда тізім бойынша депутат ретінде қайта сайланды және ACT партиясының жетекшісі болды.

Зейнеткерлік

2004 жылы Пребблдің ACT партиясының төрағасы лауазымына Родни Хайд тағайындалды, ал ол 2005 жылғы сайлауға түспеді. Пребблдің "Қызылдан шығу" атты кітабы 2006 жылдың 23 қазанында жарық көрді. 2014 жылғы сайлауға дейін ол ACT партиясының сайлау штабын басқарды, мақсаты – 9 ACT депутатын парламентке өткізу еді. Бірақ бұл жоспар орындалмады, себебі ACT партиясы жаңа мандаттарды жеңіп алмады, тек Эпсом округін сақтап қалды. Қазір Преббл Роторуа қаласында тұрады және "The New Zealand Herald" газетінде колонна жазады.

Жарияланымдар

Преблдің үлесі "Жаңа Зеландия: 2010 жылға қарай оныншы" атты мақала болды. Преблдің үлесі "Ескі құндылықтар, жаңа идеялар" атты мақаласы да болды. Осы кітаптың екінші басылымы "Енді әрекет ету уақыты келді" деп аталады. Бұл "Мен ойлап тұрғандар" кітабының қосымша материалдармен жаңартылған екінші басылымы. Преблдің үлесіне "Неге мен Ұлттық партияға дауыс бермеймін" және (Дебора Коддингтонмен бірлесіп жазылған) "Бостандық пен таңдау сабақтары" мақалалары кіреді.