Кіріспе
5-ші АҚШ қорғаныс министрі, General Electric компаниясының бас директоры және Ф.Д. Рузвельт және Трумэн әкімшіліктеріндегі лауазымды тұлға Чарльз Эрвин Уилсон (18 шілде 1890 жыл - 26 қыркүйек 1961 жыл) - 1953 жылдан 1957 жылға дейін президент Дуайт Д. Эйзенхауэр басшылығымен АҚШ қорғаныс министрі қызметін атқарған американдық инженер және кәсіпкер. "Қозғалтқыш Чарли" деп белгілі болған ол бұрын General Motors компаниясының президенті және бас атқарушы директоры болған. Корея соғысынан кейін ол қорғаныс бюджетін айтарлықтай қысқартты.
the CEO of General Electric and official in the FDR and Truman administrations
Charles Erwin Wilson (July 18, 1890 – September 26, 1961) was an American engineer and businessman who served as United States Secretary of Defense from 1953 to 1957 under President Dwight D. Eisenhower. Known as "Engine Charlie", he was previously the president and chief executive officer of General Motors. In the wake of the Korean War, he cut the defense budget significantly.
Ерте өмір және мансап
Уилсон Огайо штатының Минерва қаласында Томас Э. мен Розалинд (туған тегі Ункефер) Уилсонның ұлы болып дүниеге келді. 1909 жылы Карнеги технология институтында электр инженериясы саласындағы білімін аяқтағаннан кейін, ол Питтсбургтегі «Вестингхаус электр компаниясына» жұмысқа түсті, онда ол ақырында автомобильдердің электр жабдықтарын жобалауды қадағалады, ал Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Армия және Әскери-теңіз күштері үшін динамоторлар мен радиогенераторларды әзірлеуге жетекшілік етті. Уилсон 1912 жылдың 11 қыркүйегінде Джесси Энн Кертисқа үйленді. Олардың бес баласы болды.
General Motors компаниясының мансабы
1919 жылы Уилсон General Motors компаниясының еншілес кәсіпорны Remy Electric компаниясының бас инженері және сату жөніндегі менеджері болды. 1941 жылдың қаңтарында ол General Motors компаниясының президенті болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Уилсон компанияның ірі қорғаныс өндірісін басқарды, осы қызметі үшін 1946 жылы ол "Ерен еңбегі үшін" медалімен марапатталды. 1953 жылдың қаңтарында Эйзенхауэр оны Қорғаныс министрі етіп тағайындаған кезде ол әлі де General Motors компаниясының бас директоры болып қызмет етіп жатқан еді.
Бекіту
Уилсонның тағайындалуы Сенаттың Қарулы Күштер комитеті алдындағы растау тыңдаулары барысында, оның General Motors компаниясындағы үлкен үлесіне байланысты дау тудырды. Уилсон сол кезде 2,5 миллион доллардан астам құнмен бағаланған (2018 жылы шамамен 24 миллион доллар) акцияларын сатуға құлшынбады, бірақ комитет қысымымен оған келісуге мәжбүр болды. Тыңдаулар кезінде, қорғаныс министрі ретінде General Motors компаниясының мүддесіне зиян келтіретін шешім қабылдай алатыны туралы сұраққа Уилсон «иә» деп жауап берді. Бірақ ол мұндай жағдайды көзге елестете алмайтынын қосты, «өйткені мен көп жылдар бойы ел үшін жақсы болған нәрсе General Motors үшін де жақсы деп ойладым, және керісінше» деді. Бұл сөз жиі «General Motors үшін жақсы – ел үшін жақсы» деп бұрмаланып айтылады. Уилсон көп жылдар бойы бұл қателікті түзетуге тырысқанмен, 1957 жылы зейнеткерлікке шыққанда, ол бұл кең таралған пікірге келіскенін хабарлады. Уилсон Сенаттың 77-6 дауысымен қорғаныс министрі қызметіне бекітіліп, Пентагондағы қызметін бастады.
Қызмет мерзімі
Уилсон мен Эйзенхауэр АҚШ Қорғаныс министрлігін қайта ұйымдастыруға міндеттенді. Олар 1953 жылдың маусым айында Конгрестен No. 6 Ұйымдастыру жоспарына қолдау алды, ол OSD, Біріккен штабтар және басқару тізбегіне өзгерістер енгізді. Уилсон 1953 жылдың 30 маусымында күшіне енген Ұйымдастыру жоспарын Қорғаныс министрлігін тиімді басқаруға көмектесетінін қуана қарсы алды. Ол көмекші хатшыларды өзінің «вице-президенттері» деп санады және Пентагонды өндірістік корпорация сияқты басқаруға тырысты. Уилсон Ұйымдастыру жоспарынан әкімшілік басқаруды орталықтандыру үшін пайдаланды, қызмет хатшыларына көбірек жауапкершілік пен маңыздылық берді. Бірінші жылдық есебінде ол қызмет хатшыларының өзінің басты көмекшілері екенін атап өтті; оларға операциялық жауапкершілікті орталықтандырмау бүкіл Қорғаныс министрлігінде азаматтық билікті тиімді жүзеге асыруға мүмкіндік береді. 1954 жылдың шілдесінде Уилсон 1953 жылғы Ұйымдастыру жоспарын толықтыру үшін Біріккен штабқа (JCS) директива шығарды, оның ең маңызды ережесі «әр штаб басшысының Біріккен штаб жұмысы барлық басқа міндеттерге басымдық берілуі керек» дейтін. Директивада сондай-ақ Біріккен штаб төрағасының және оның Біріккен штабқа қатысты билігінің рөлі нақтыланды, Біріккен штабқа маңызды міндеттерді беру Біріккен штабтың толық құзыретінде екені де айқындалды. Ішкі Ұйымдастыру Вильсонның өкілеттігі кезінде болған бірнеше маңызды өзгерістердің бірі болды, ең маңыздысы – «Жаңа бағыт» қорғаныс тұжырымдамасы. Эйзенхауэр 1952 жылғы сайлау науқанында Трумэннің саясатын сынға алып, олардың реактивті емес, белсенді еместігін және АҚШ-ты кеңестік одақтың шарттары бойынша бәсекелесуге мәжбүр еткенін айтты. Эйзенхауэр билікке келген кезде мемлекеттің қауіпсіздігі саясатын қайта бағыттау қажеттілігіне берік сенімді болды, қорғанысты нығайта отырып, мемлекеттік шығындарды азайту және бюджетті теңгерлеуді талап етті. Президент 1953 жылдың шілдесінде «Жаңа бағытты» жоспарлауды бастады, Біріккен штабтың келе жатқан мүшелерін (адмирал Артур В. Радфорд, төраға; генерал Мэтью Б. Риджвей, армия штабының бастығы; генерал Нейтан Ф. Твининг, әуе күштері штабының бастығы; және адмирал Роберт Б. Карни, теңіз күштерінің бастығы) жалпы қорғаныс саясаты туралы құжат дайындауға шақырды. Біріккен штабтың құжатында ешқандай түбегейлі өзгерістер ұсынылмаса да, 1953 жылдың қазан айында Ұлттық қауіпсіздік кеңесі «Жаңа бағыттың» негізгі қағидасын қабылдады: кең ауқымды шектеулі соғыс немесе жалпы соғыс ядролық қарумен жүргізілуі мүмкін. Эйзенхауэр 1954 жылдың қаңтарындағы «Одақтың жағдайы» туралы хабарында «Жаңа бағытты» ресми түрде ұсынды, ал Уилсон оны түсіндіруге көмектесті. Ол аз ақшаға көбірек қорғаныс жасау мүмкін екенін айтты (немесе кейде ол «ақшаның құнына сай қорғаныс» деді). Жаңа қару-жарақ пен техникамен, әскерлер мен материалдардың дайын қорымен АҚШ Конгресс ұсынуға дайын болған бюджет шегінде қабілетті әскери күштерді ұстауға мүмкіндік алады. «Жаңа бағыттың» негізгі ерекшеліктері: ядролық қаруға көбірек сену, АҚШ-тың осындай қаруда кеңес одағынан басымдығын пайдалану; стратегиялық әуе күшін, ядролық қаруды жеткізудің негізгі құралын, маңыздырақ позицияға көтеру (әуе күштері ұшақтарының санын арттыру емес, жақсы жабдықтарды әзірлеу және өндіру); стратегиялық және тактикалық ядролық қаруға сену және АҚШ одақтастарының өздерін қорғау үшін жер күштерін ұстауға негізделген дәстүрлі жер күштерін азайту; стратегиялық әуе күшімен бірге континенттік қорғаныстың кеңейтілген бағдарламасы, бұл «Жаңа бағыттың» қорқыту бағдарламасының маңызды бөлігі болып табылады; және резервтік күштерді жаңғырту және кеңейту, әскери күштерді арттыру және белсенді қызметтегі күштерді азайту. Эйзенхауэр әкімшілігі Уилсонның өкілеттігі кезінде «Жаңа бағытқа» адал болғанымен, бұл саясат даулы болып қала берді. Кейбір сыншылар бұл ядролық емес шектеулі соғысты жүргізуді мүмкін емес деп санайды. Армия және теңіз күштері әуе күшіне және ядролық қаруға басымдық беру «теңдестірілген күштер» тұжырымдамасын жоққа шығарады деп санайды, онда жеке қызмет бағдарламалары жалпы талаптарға сәйкес келеді. Бұл саясатта жалпы соғыс немесе КСРО-мен дағдарыс жақын арада болады деген ойды қабылдамау да болды (КСРО АҚШ-қа қарсы шабуыл жасау үшін ядролық қабілетке қол жеткізген кезде). Вильсон қорғаныс саясаты ұзақ мерзімді болуы керек екенін және кеңес-американдық қарым-қатынастардың қысқа мерзімді болжамдарына негізделмеуі керек екенін жиі айтты. «Әскери шығындар», - деді ол, «жеткілікті болуы керек, бірақ олар елдің әлеуметтік және экономикалық құрылысына зиян келтіретін шыдамсыз жүкке айналмауы керек. Нағыз қауіпсіздік тек қару-жараққа және қару-жараққа ғана негізделмейді». Вильсон қорғаныс бюджетін азайтуға көп күш жұмсады, бұл 1953 жылғы қаржы жылына бірден кесілуге және келесі жылдары үнемдеуге белсенді күш салуға әкелді. Уилсонның өкілеттігі кезінде Конгресс мақұлдаған жалпы міндеттемелердің көлемі алдымен айтарлықтай азайды, содан кейін өсуге бағытталды, бірақ Корей соғысынан инфляцияланған Трумэн әкімшілігінің соңғы бюджеттерінен төмен болды. 1953 жылғы қаржы жылына арналған міндеттемелердің жалпы сомасы (TOA), Трумэннің соңғы қорғаныс бюджеті, 44,2 миллиард доллар болды. Келесі қаржы жылдарындағы TOA: 1954, 30,4 миллиард доллар; 1955, 33,7 миллиард доллар; 1956, 33,06 миллиард доллар; 1957, 39,7 миллиард доллар; және 1958, 41,1 миллиард доллар. 1954 жылдан кейін, Демократиялық партия Конгрестің бақылауын қайта алғаннан кейін, қорғаныс шығындарын шектеуге бағытталған Уилсон-Эйзенхауэр күш-жігеріне қарсы наразылық күшейді. Әуе күштері «Жаңа бағыт» оның рөлін арттырғанына қарамастан, Трумэннің 143 қанатқа жету мақсатын қысқарту туралы шешімге қарсы болды, ал оның конгресс қолдаушылары әуе күшіне әкімшілік қалағаннан гөрі көбірек ақша бөлуге бірнеше рет, кейде сәтті тырысты. Басқа қызметтер, әсіресе Армия, «Жаңа бағытпен» орнатылған күштерді қысқартуға қарсы болды. 1955 жылдың маусымында Армия штабының бастығы қызметінен кеткен генерал Риджвей және оның ізбасары генерал Максвелл Д. Тейлор Армияның әскери бюджеттің тым аз бөлігін алатынына сенді. «Жаңа бағытпен» қауіпсіздігіне нұқсан келген Армия «жаппай жауап қайтаруға» және стратегиялық әуе күшіне басқа күш элементтерін ескермей сенудің ақылдылығына күмән келтірді. Вильсон АҚШ-тың «шектелген соғыстарды жүргізуге шамасы жоқ. Біз тек үлкен соғысты жүргізуге шамамыз бар, және егер сондай соғыс болса, ол осылай болады» деді. Алайда, 1955 жылға қарай Армия, кейінірек он жылдықтарда Теңіз күштері, жалпы соғысқа дайындыққа басымдық беруден бас тартып, шектеулі соғысқа, географиялық аумағы, күш мөлшері және қару-жарағы шектеулі, бірақ тактикалық ядролық қарулар жоққа шығарылмаған жанжалдарға дайындық қажеттігін талап етті. Генералдар Риджвей және Тейлор әртүрлі соғыстарға дайын және жабдықталған күштердің болуын қажет ететінін атап өтті, жергілікті ядролық емес соғыстан бастап жаһандық стратегиялық ядролық қақтығысқа дейін. Олар шектеулі соғыстар тек дамытылмаған аймақтарда ғана болады деген пікірді жоққа шығарды және мұндай қақтығыстар НАТО-да да болуы мүмкін екенін айтты. Армия Бернард Броди, Уильям В. Кауфман және Генри А. Киссинджер сияқты «жаппай жауап қайтарудың» сыншыларынан да жанама қолдау алды, олар АҚШ пен Кеңес Одағының стратегиялық ядролық қарулармен бір-бірін жою күшіне ие екенін немесе оған ие болуға жақын екенін атап өтті, осылайша шектеулі шабуылға жауап ретінде оларды ұтымды пайдалану мүмкін емес. Тейлор Кеңес Одағы мен АҚШ-тың өзара ядролық қорқытуға қол жеткізгенін түсіндірді, шектеулі соғыс күштері болашақ қақтығыстарда белсенді рөл атқарады және ядролық жауап күштері пассивті рөл атқарады деп сенді. Армия ядролық соғысты жоспарлауға және жүргізуге өзінің үлесін сақтау үшін зымыран және ғарыш бағдарламаларына көшті, бірақ 19... жылдың соңында.
Адамдармен тәжірибе жүргізу
Қорғаныс министрі қызметін атқарар кезінде Уилсон адамдарға қатысты медициналық тәжірибелерге қарсы қатаң ережелер енгізді. 1953 жылғы Уилсон меморандумы қарулы күштерді Нюрнберг кодексін қабылдауға бағыт берді. Науқастар жазбаша, толық хабардарлықпен келісім беруі тиіс болды. Уилсон былай деп жазды: "Атомдық, биологиялық және/немесе химиялық қаруларға қарсы қорғаныс жүйелерін әзірлеуге байланысты медициналық жауапкершіліктің негізгі қағидаларына сәйкес, мұндай зерттеулермен айналысатын мекемелердегі әскери қызметшілер мен/немесе азаматтық персонал бағдарламаның барлық кезеңдеріне белсенді қатысуға құқылы". Джонатан Морено мен Сьюзан Ледерер 1996 жылғы Кеннеди этика институты журналында Уилсон меморандумы 1975 жылға дейін құпия сақталғанын, бұл зерттеушілерге қолжетімділігін шектегенін жазды. Олар Әуе күштері мен Армия күштері ережелерді енгізуге тырысқанын, бірақ Пентагонның жүргізген зерттеулерінде олардың толық орындалмағанын анықтады.
Кейінгі өмір және өлім
Пентагоннан кеткеннен кейін Уилсон Мичиганға оралды, онда ол бизнесіне және отбасылық мәселелеріне көңіл бөлді. Ол Луизиана штатының Норвуд қаласында қайтыс болды және Мичиган штатының Беверли-Хиллз қаласындағы, Детройт маңындағы Акация Парк зиратына жерленді, ол масон зираты болып табылады.
Есімдік
Чарльз Эрвин Уилсонды General Electric компаниясының бас директоры болған және Президент Трумэнның Қорғаныс мобилизациясы кеңсесінің директоры қызметін атқарған Чарльз Эдвард Уилсонмен шатастырмау керек. Оларды бір-бірінен оңайрақ ажырату үшін бірін "Engine Charlie", екіншісін "Electric Charlie" деп атаған.