Кіріспе

Гүлді өсімдіктер туысы Xylosma /z//aɪ/'/l//ɒ//z//m//ə/ – салика тұқымдасына жататын гүлді өсімдіктер туысы. Көбінесе бұталы бұталар, ксилозмалар немесе, көбірек түсініксіз, «ағаш бұталары» деп аталады. Туыстың атауы грек тіліндегі ξύλον (xylon) – «ағаш, ағаш» және ὀσμή (osmé) – «иіс» сөздерінен шыққан, бұл кейбір түрлерінің хош иісті ағашына сілтеме жасайды. Angiosperm Phylogeny Group бұл туысты қолданылмайтын деп санайды және олардың күшті иісі бар. Жемісі – диаметрі шамамен қара қызғылт түсті, 2-ден 8-ге дейін тұқым бар ұсақ жидек.

Xylosma acunae Borhidi & O. Muñiz
Xylosma avilae Sleumer
Xylosma bahamensis (Britton) Standl. – Багам ксилозмасы (Багам аралдары)
Xylosma benthamii (Tul.) Triana & Planch.
Xylosma bernardiana Sleumer
Xylosma boliviana Sleumer
Xylosma boulindae Sleumer (Жаңа Каледония)
Xylosma brachystachys Craib
Xylosma buxifolia A. Gray – жапырақты ксилозма (Кариб теңізі)
Xylosma capillipes Guillaumin (Жаңа Каледония)
Xylosma characantha Standl.
Xylosma chiapensis Lundell
Xylosma chlorantha Donn. Sm.
Xylosma ciliatifolia (Clos) Eichler
Xylosma cinerea (Clos) Hemsl.
Xylosma claraensis Urb.
Xylosma confusa Guillaumin
Xylosma congesta (Lour.) Merr. – жылтыр ксилозма
Xylosma controversa Clos
Xylosma cordata (Kunth) Gilg
Xylosma coriacea (Poit.) Eichler
Xylosma crenata (H. St. John) H. St. John – ара тісті ағаш (Гавайдағы Кауаи)
Xylosma domingensis (Urb.) M. H. Alford
Xylosma dothioensis Guillaumin
Xylosma elegans (Tul.) Triana & Planch.
Xylosma fawcettii Urb. (Ямайка)
Xylosma flexuosa (Kunth) Hemsl. – бұталы бұта (Мексика, Орталық Америка)
Xylosma gigantifolia Sleumer
Xylosma glaberrima Sleumer (Бразилия)
Xylosma glaucescens Urb.
Xylosma grossecrenata (Sleumer) Lescot (Жаңа Каледония)
Xylosma guillauminii Sleumer
Xylosma hawaiensis Seem. – Гавайидің бұталы бұтасы, мауа (Гавай)
Xylosma hispidula Standl.
Xylosma horrida Rose
Xylosma iberiensis J. E. Gut.
Xylosma inaequinervia Sleumer (Жаңа Каледония)
Xylosma intermedia (Seem.) Triana & Planch.
Xylosma kaalaensis Sleumer (Жаңа Каледония)
Xylosma lancifolia Sleumer
Xylosma lifuana Guillaumin
Xylosma lineolata Urb. & Ekman
Xylosma longifolia Clos (Батыс Гималай)
Xylosma longipedicellata A. Pool
Xylosma longipetiolata Legname
Xylosma lucida (Tul.) Sleumer
Xylosma luzonensis Clos
Xylosma maidenii Sleumer
Xylosma martinicensis (Krug & Urb.) Urb.
Xylosma molesta Sleumer (Жаңа Каледония)
Xylosma nelsonii Merr.
Xylosma nervosa Guillaumin
Xylosma nipensis Borhidi
Xylosma nitida (Hell.) A. Gray ex Griseb.
Xylosma obovata (Karsten) Triana & Planchon (Колумбия)
Xylosma oligandra Donn. Sm.
Xylosma orbiculata (J. R. Forst. & G. Forst.) G. Forst. (Фижи, Тонга, Ниуэ)
Xylosma ovata Benth.
Xylosma pachyphylla (Krug & Urb.) Urb. – тікенді ағаш (Пуэрто-Рико)
Xylosma palawanensis Mend. (Филиппин)
Xylosma panamensis Turcz.
Xylosma pancheri Guillaumin
Xylosma papuana Gilg
Xylosma parvifolia Jessup
Xylosma paucinervosa (Steyerm.) Sleumer
Xylosma peltata (Sleumer) Lescot (Жаңа Каледония)
Xylosma pininsularis Guillaumin (Жаңа Каледония)
Xylosma prockia (Turcz.) Turcz.
Xylosma proctorii Sleumer (Ямайка)
Xylosma pseudosalzmannii Sleumer
Xylosma pubescens Griseb.
Xylosma quichensis Donn. Sm.
Xylosma raimondii Sleumer
Xylosma rhombifolia (Britton & P. Wilson) Sleumer
Xylosma roigiana Borhidi
Xylosma rubicunda (H. Karst.) Gilg
Xylosma ruiziana Sleumer (Перу)
Xylosma rusbyana Sleumer
Xylosma samoensis (Christoph.) Sleumer (Савайи)
Xylosma sanctae annae Sleumer
Xylosma schaefferioides A. Gray – ақ ағаш (Ұлы Антиль аралдары)
Xylosma schwaneckeana (Krug & Urb.) Urb. – Шванектің ағашы (Пуэрто-Рико)
Xylosma senticosa Hance
Xylosma serpentina Sleumer (Жаңа Каледония)
Xylosma serrata (Sw.) Urb.
Xylosma shaferi (P. Wilson) R. A. Howard & W. R. Briggs
Xylosma simulans A. C. Sm.
Xylosma smithiana Fosberg
Xylosma spiculifera (Tul.) Triana & Planch. (Колумбия)
Xylosma suaveolens (J. R. Forst. & G. Forst.) G. Forst.
Xylosma suluensis Merr.
Xylosma sumatrana Slooten
Xylosma terrae reginae C. T. White & Sleumer (Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс және Квинсленд штаттары)
Xylosma tessmannii Sleumer
Xylosma tuberculata Sleumer (Жаңа Каледония)
Xylosma tweediana (Clos) Eichler
Xylosma velutina (Tul.) Triana & Planch.
Xylosma venosa N. E. Br.
Xylosma vincentii Guillaumin

Экология

Xylosma жапырақтары кейбір көбелектердің күмілденбаларының тағамы ретінде қолданылады, мысалы, қарапайым барс (Cupha erymanthis), ол X. congesta (syn. X. racemosa) түлігімен қоректенеді, сондай-ақ жалпы леопард (Phalanta phalantha), ол X. longifolia және X. congesta түліктерін жейді.

Қолданылуы

Бұл туыстың негізгі қолданылуы шөл және шапарал климатындағы бағбандар арасында тікұшақ және топиар өсімдіктері ретінде болып табылады. Xylosma congesta – тікенді болғанына қарамастан, бау-бақшалардағы тікұшақтарда және жолдарды көгалдандыруда көбінесе кездесетін түр. Осы мақсаттар үшін өсірілетін басқа түрлерге X. bahamensis, X. flexuosa және X. spiculifera (синоним: X. heterophylla) жатады. Сонымен қатар, оның жас жапырақтарынан құрамында антиспазмодық, есірткі және тыныштандыратын қасиеттері бар дәрілік экстракт дайындалады. Туыстың 15 түрі дәрілік немесе ветеринариялық мақсатта қолданылатыны хабарланған.