Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Ирландиялық саясаткер және дипломат (1791–1862)
Irish politician and diplomat (1791–1862)
Сэр Томас Уайс (24 желтоқсан 1791 – 16 сәуір 1862), ирландиялық саясаткер және дипломат, Девон аймағының землевладельці Эндрю Уайс ұрпағынан таратынын мәлімдеген отбасыға жатады. Ол Генри II патшаның тұсында Ирландияға келіп, Уотерфорд қаласының жанында жер алған. Отбасының отыз үш мүшесі осы қаланың әкімі немесе басқа да қалалық лауазымдарда болған делінеді: олардың бірі, Джон Уайс, 1490 жылдары Ирландия қазынасының бас бароны болды.
Sir Thomas Wyse (24 December 1791 – 16 April 1862), an Irish politician and diplomat, belonged to a family claiming descent from a Devon squire, Andrew Wyse, who is said to have crossed over to Ireland during the reign of Henry II and obtained lands near Waterford, of which city thirty three members of the family are said to have been mayors or other municipal officers: one, John Wyse, was Chief Baron of the Irish Exchequer in the 1490s.
Өмір
Реформациядан бастап отбасы католик шіркеуімен тығыз байланыста болды. Уайз Стонихерст колледжінде және Дублин Тринити колледжінде білім алды, онда ол ғалым ретінде көзге түсті. 1815 жылдан кейін ол Италия, Грекия, Египет және Палестинаға саяхат жасап, бірнеше жыл бойы өңірлерді аралады. 1821 жылы ол Люсьен Бонапарттың қызы, принцесса Летиция Бонапартқа (1804–1871) үйленді. Витербода біраз уақыт тұрғаннан кейін 1825 жылы Ирландияға оралды. Ол өзінің шешендік және басқа да қабілеттерін католиктердің азаттығын қамтамасыз етуге арнады, оның ықпалы әсіресе Уотерфорд графтығында байқалды, ал әріптестері арасындағы беделі Англия халқына арналған үндеуді жазуға таңдалуымен көрінді. 1830 жылы Рим-католиктерге жеңілдік беру туралы 1829 жылғы заң қабылданғаннан кейін, ол Типперри округінен парламентке сайланды. Ол вигтер партиясына қосылып, реформалар дәуірінің маңызды шараларына дауыс берді. Бірақ ол ирланд халқының білімін жақсартуға ерекше мән берді, оның кейбір ұсыныстарын Эдвард Стэнли, кейін Дербидің 14-ші графы, және үкімет қабылдады. Ол Ирландиядағы білім беру жүйесінің жағдайын зерттеген комитеттің төрағасы болды, және оның күш-жігерінің нәтижесінде Корк, Галвей және Белфаст қалаларында провинциялық колледждер ашылды. Оның білім беру саласындағы пионерлік жұмысы Англияда да жеміс берді, онда ол күрескен мемлекеттік бақылау және тексеру принциптері қабылданды, сондай-ақ оның ұсынысы бойынша Баттерсиде мұғалімдерді даярлау колледжі құрылды. 1835 жылдан 1847 жылға дейін ол Уотерфорд қаласы округінен парламент депутаты болды, 1839 жылдан 1841 жылға дейін Қазынашылық Лорды, 1846 жылдан 1849 жылға дейін Бақылау кеңесінің хатшысы болды, ал 1849 жылы Грекияға британдық министр ретінде жіберілді. Осы қызметінде ол әйгілі Дон Пасифико оқиғасының басты тұлғасы болды. Ол дипломатиялық шеберлігімен көзге түсті, сонымен қатар Грекияның білім беру және басқа да ішкі істеріне үлкен қызығушылық танытты. 1857 жылы ол KCB орденімен марапатталды, ал 1862 жылдың 16 сәуірінде Афинада қайтыс болды. Уайз "Ирландияның католик қауымдастығының тарихи очеркі" (Лондон, 1829), "Білім беру реформасы немесе ұлттық білім беру жүйесінің қажеттілігі" (Лондон, 1836), "Пелопоннес саяхаты" (1858, жаңа басылымы 1865), және "Грекия әсерлері" (Лондон, 1871) кітаптарын жазды. Оның екі ұлы әдебиетке деген құштарлығын бөлісті: Наполеон Альфред Бонапарт Уайс (1822–1895) және Прованс диалектін зерттеген Уильям Чарльз Бонапарт Уайс (1826–1892). Оның әйелі Летициямен некесі, одан он үш жас кіші және үйленген кезде он алты жаста болған, ұзаққа созылмады. 1824 жылы болған аса қатал ұрыс салдарынан (арбалары оның серіппелерінде шайқалып қалғанша), ол монастырға қашып, ажырасуды сұрады. Уайс пен Летиция монастырдан уақытша шеттелу туралы папалық бұйрық алды. Сегіз айдан кейін, Уайс Италияны онысыз тастап кетпек болғанда, ол мойынсұнып, онымен бірге Ирландияға сапар шекті. Алайда, даулар тоқтамады, 1828 жылдың мамырында олар ажырасуға келісті. Летиция Серпентинге секіріп, өлімек болып, бірақ британдық армия офицері, капитан Студхолм Джон Ходжсон (1805–1890) құтқарып қалды, ол оның сүйіктісіне айналды. Олардың үш баласы ересек жасқа жетті: жазушы Мари Летиция Бонапарт Уайс (1831–1902, құпия түрде Студхолмина Мария деп аталды), алғашқы некесінде принцесса Мари де Сольмс ретінде танымал болды; Аделина (1838–1899), 1861 жылы венгр генералы Иштван Тюррге үйленді; және саяхатшы Люсьен Наполеон Бонапарт Уайс (1845–1909). Олардың барлығы үйленді және балалары болды; Капитан Ходжсон мен принцесса Летицияның барлық балалары Бонапарт Уайс тегін қабылдады. Уайсқа арналған өмірбаянын Джеймс Аушмути жазды, "Сэр Томас Уайс, 1791–1862: педагог және дипломаттың өмірі мен мансабы", Лондон, 1939.
From the Reformation the family had been consistently attached to the Catholic Church. Wyse was educated at Stonyhurst College and at Trinity College Dublin, where he distinguished himself as a scholar. After 1815 he passed some years in travel, visiting Italy, Greece, Egypt and Palestine. In 1821 he married Princess Letizia Bonaparte (1804–1871), daughter of Lucien Bonaparte, and after residing for a time at Viterbo he returned to Ireland in 1825, having by this time inherited the family estates. He now devoted his great oratorical and other talents to forwarding the cause of Catholic emancipation, and his influence was specially marked in his own county of Waterford, while his standing among his associates was shown by his being chosen to write the address to the people of England. In 1830, after the passing of the Roman Catholic Relief Act 1829, he was returned to parliament for the County Tipperary constituency. He attached himself to the Whig Party and voted for the great measures of the reform era. But he was specially anxious to secure some improvement in the education of the Irish people, and some of his proposals were accepted by Edward Stanley, later 14th Earl of Derby, and the government, he was chairman of a committee which inquired into the condition of education in Ireland, and it was partly owing to his efforts that provincial colleges were established at Cork, Galway and Belfast. His work as an educational pioneer also bore fruit in England, where the principles of state control and inspection, for which he had fought, were adopted, and where a training college for teachers at Battersea was established on lines suggested by him. From 1835 to 1847 he was MP for the Waterford City constituency, from 1839 to 1841 he was a Lord of the Treasury, from 1846 to 1849 he was Secretary to the Board of Control, and in 1849 he was sent as British minister to Greece. In that capacity he was a major figure in the notorious Don Pacifico Incident. He was very successful in his diplomacy, and he showed a great interest in the educational and other internal affairs of Greece. In 1857 he was made a KCB, and he died at Athens on 16 April 1862. Wyse wrote Historical Sketch of the late Catholic Association of Ireland (London 1829), Education reform or the necessity of a national system of education (London 1836), An Excursion in the Peloponnesus (1858, new ed. 1865), and Impressions of Greece (London 1871). His two sons shared his literary tastes: They were Napoleon Alfred Bonaparte Wyse (1822–1895) and William Charles Bonaparte Wyse (1826–1892), a student of the dialect of Provence. The marriage to his wife Letizia, thirteen years younger than he and only sixteen years old when the wedding took place, did not last. After an especially violent fight in 1824 (so fierce that their carriage rocked on its springs), she fled to a convent and asked for a separation. Wyse and Letizia got a papal order of seclusion in the convent. After eight months, when Wyse threatened to leave Italy without her, she submitted and travelled to Ireland with him. However the arguments continued and in May 1828 they agreed to a separation. Letizia threw herself in a suicide attempt into the Serpentine and was rescued by Captain Studholme John Hodgson (1805–1890), a British Army officer who became her lover. They had three children who survived to adulthood: the writer Marie Laetitia Bonaparte Wyse (1831–1902, called secretly Studholmina Maria) who was known as Princess Marie de Solms in her first marriage; Adeline (1838–1899), who married in 1861 the Hungarian general István Türr; and the explorer Lucien Napoléon Bonaparte Wyse (1845–1909). All of them married and left children; all the children of Captain Hodgson and Princess Letizia used the surname Bonaparte Wyse. Wyse was the subject of a biography written by James Auchmuty, Sir Thomas Wyse, 1791–1862: the life and career of an educator and diplomat, London 1939.