Кіріспе
Гиббон тұқымдасының бір түрі
Симагон (Symphalangus syndactylus) – Индонезия, Малайзия және Таиланд ормандарында кездесетін, құрып кету қаупі төнген, қара түкті, ағаш өсімдігіне бейімделген гиббон. Гиббондардың ең ірісі – симагон, басқа гиббондардан екі есе үлкен болуы мүмкін, бойына жетеді және салмағы дейін жетеді. Бұл Symphalangus туысының жалғыз түрі. Симагонның қазба қалдықтары Орта плейстоценге дейін сақталып қалған. Малайзиядағы жекелеген өкілдері тек популяция құрайды. Симагон басқа гиббондармен бірге мекендейді; оның таралған аймағы айшықты гиббон мен ұяшықты гиббонның таралған аймақтарының ішінде толығымен орналасқан. Симагон тұтқында 40 жылға дейін өмір сүре алады. Заңсыз жануар сату табиғи популяцияларға зиян келтірсе де, симагонға басты қауіп – Индонезия мен Малайзиядағы мекендеу ортасының жойылуы. Пальма майы өндірісі орманның кең аумақтарын жойып, симагонның және басқа да түрлердің, мысалы, Суматра жолбарысының мекендеу ортасын азайтуда.
Сипаттама
Сасиамның шашы ұзын, тығыз және қалың, бұл барлық гиббондардың арасындағы ең қоңыр түсі. Оның ұзын, әлсіз қолдары аяқтарынан ұзын. Сасиамның орташа ұзындығы 90 см, ал ең ірілері 150 см-ге жетеді. Бұл үлкен гиббонның беті көбінесе түксіз, тек жұқа мұрты бар.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Сасианг Суматра аралы мен Малай түбегіндегі орман қалдықтарында қоныстанады және жазық ормандардан тау ормандарына, тіпті жаңбырлы ормандарға дейін кеңінен тараған. Ол 3800 метрге дейінгі биіктікте кездеседі. Сасиангтар алтыға дейін жеке адамнан (орташа есеппен төрт) тұратын топтарда өмір сүреді, олардың орташа аумағы 23 гектарды құрайды. Олардың күндізгі қозғалыс радиусы, бірге тіршілік ететін Hylobates түрлеріне қарағанда әлдеқайда кішкентай, көбінесе 1 км-ден кем. Сасианг піспеген жемістердің орнына піскен жемістерді, ал ескі жапырақтардың орнына жас жапырақтарды жейді. Ол гүлдерді және аз мөлшерде жануарларды, көбінесе жәндіктерді жейді. Ірі гүлдерді жегенде, сасианг тек гүлдің гүлшолпасын жейді, ал кіші гүлдердің барлық бөліктерін жейді, одан кейін жемістерін қолдарына жинап алады. Үлкен, қатты немесе қабырғасы өткір тұқымдарды жегенде, ол жемістің қабығын сыпырып тастап, тұқымын лақтырып жібереді.
Демография және халық саны
Саянгамдар тобы әдетте ересек басым еркек, ересек басым әйел, олардың балалары, нәрестелері және кейде жасөсперімдерден тұрады. Жасөсперімдер әдетте 6-8 жасқа толғаннан кейін топтан кетеді, жасөсперім қыздар ұлдарға қарағанда ертерек кетеді. Саянгамдардың жүктілік мерзімі 6,2 мен 7,9 ай аралығында болады; нәресте дүниеге келгеннен кейін анасы оның өмірінің алғашқы жылында оған күтім жасайды. Саянгам еркектері Hylobatidae тұқымдасының басқа өкілдеріне қарағанда балаларына көбірек қамқорлық көрсетеді, 8 айлық болғаннан кейін нәрестені көтеруде маңызды рөл атқарады. Дегенмен, Оңтүстік Суматрада моногамдық және полиандриялық топтар да кездеседі. Олар аумақтық жануарлар болып табылады және басқа топтармен жоғары дауыспен шақыру арқылы байланысады, осылайша өз аумағын көрсетеді. Шақырулар синхронды немесе асинхронды болуы мүмкін, яғни нақты көршілес топқа бағытталмауы мүмкін, немесе аумақ шекарасында бірнеше топтың бір уақытта шақыруы мүмкін. Еркектер шекара арқылы бір-бірін қуатыны белгілі.
Шақырудың рөлі
Сасианг күнін таңертеңгілікте дауыс шалудан бастайды; түстен кейін дауыс шалу азаяды, дауыс шалудың ең жоғары деңгейі сағат 9:00-ден 10:00-ға дейін байқалады. Сасиангтың көптеген дауыс шалулары өз мекендейтін аймағындағыларға емес, көршілеріне бағытталған. Бұл сасиангтың дауыс шалуының себебі – қозғалыстарға жауап беру және өзінің аумағын қорғау. Таңертеңгі дауыс шалу көбінесе басқа сасианг тобымен кездескенде немесе оларды көргенде болады. Сасиангтың мекендейтін аймағының шеті, кейде басқа аймақпен жапсарлас болатын жер, дауыс шалуға жиі таңдалады. Шекараға жақын немесе жапсарлас аймақта қарсы дауыс шалу (бірге жауап беру) кездеседі. Жеміс көп болғанда, одан кем болғанға қарағанда, дауыс шалу жиі болады. Дауыс шалуға ағаш бұтақтарын шайқау, серпиіп тұру және ағаш басында қозғалу сүйемелдейді. Мұндай қозғалыс басқа топтарға олардың қайда екенін көрсету үшін болуы мүмкін. Сасианг тірі, биік және үлкен ағаштарда дауыс шалуды ұнатады, мүмкін, басқа топтарды оңай көруге болатын жерлерде. Сонымен қатар, мұндай ағаштар сасиангтың қозғалысын жеңілдетеді. Дауыс шалуға арналған ағаштар әдетте тамақтанатын ағаштардың жанында орналасқан, бірақ кейде олар тамақтанатын ағаштарда да дауыс шалады. Жұптасқан сасиангтар күшті, анық үлгісі бар дауыс шалуды жасайды, бұл дуэт деп аталады. Бұл дауыс жұптың бар екенін және олардың статусын көрсетеді. Сасиангтың дуэті басқа түрлерден өзгеше, өйткені оның ерекше күрделі дауыстық құрылымы бар. Төрт түрлі дауыстық класс анықталды: гулді дауыс, қасқалдау, ұлығушы айқай және екі тонды айқай. Әйелдер көбінесе ұзын қасқалдау шығарады, ал еркектер көбінесе екі тонды айқайлайды, бірақ екі жыныстың да барлық төрт дауыстық классты шығаруға қабілетті екені белгілі. Басқа гиббондардан айырмашылығы, оларда дауыстыққа жақын орналасқан кеңейтілген кеуде қуысы қосылады, сасиангтарда олар бірігіп, мойынның ішкі жағына дейін созылады.
Тұқым себу
Сагаманг жеміс жейтін жануар болғандықтан, өзінің аумағында қозғала келе нәжісі арқылы тұқымдарды таратады. Сагаманг тұқымды қорыту кезінде дененің ішінде алып жүреді және тұқымдық ресурстардан белгілі бір қашықтықта нәжіс шығарып, орманның жаңаруы мен өсімдік жамылғысының алмасуына көмектеседі.
Қауіп-қатерлер мен қорғау
Ағаш өсімдіктерінде тіршілік ететін және өмір сүруі толығымен орманға байланысты примат ретінде саянгам, ортасының жоғалуы, браконьерлік және аң аулау салдарынан халық санының азаюына ұшырауда.
Өркеннің жоғалуы
Сасиамғақ үшін басты қауіп – плантациялар, орман өрттері, заңсыз ағаш кесу, жер басып алу және адам қызғанысы салдарынан тіршілік ортасының фрагментациялануы. Біріншіден, соңғы онжылдықта пальма майы плантациялары сасиамғақтың қоныстанған жерінің үлкен бөлігін жойды. 2002 жылдан бері 107 000 км² майлы пальма отырғызылды, бұл Индонезия мен Малайзиядағы жаңбырлы ормандардың орнын толықтырып, сасиамғақтың бастапқы мекені болды. Екіншіден, XXI ғасырдың екінші онжылдығында Малай түбегіндегі ормандар заңсыз ағаш кесудің салдарынан жойылды. Малай түбегіндегі Келантан штатындағы 37 тұрақты орман қорығының 16-сы, сасиамғақтардың көп бөлігінің мекені, заңсыз ағаш кесушілер тарапынан бұзылды. Үшіншіден, орманды жерлерді басып алу орманды жамылғысын егістік жерлерге айналдырады; мысалы, 1998 жылы кофе бағасының өсуі Суматрадағы адамдарды орманды кофе плантацияларымен алмастыруға итермеледі. Төртіншіден, көптеген аймақтардағы даму үшін инфрақұрылым, мысалы, жолдар қажет, бұл қазірде табиғат қорғау аймақтарын бөліп, орман фрагментациясына және шеттік әсерлерге алып келді.
Браконьерлік және аңшылық
Азияның басқа аймақтарынан өзгеше, Индонезияда приматтар еті үшін ауланбайды. Олар заңсыз үй жануарлары саудасы үшін аң аулауға түседі, мұнда аңшылар шағын сиамгандарды көбірек іздейді. Браконьерлер көбінесе аналарын бірінші болып өлтіреді, себебі сиамгандар аналары өз балаларына қатты қамқорлық көрсетеді, ал баланы анасын өлтірмей алып қою қиынға түседі. Саудаға шығарылатын сиамгандардың басым бөлігі шағын жастағылар, олар көбінесе тасымалдау барысында өледі.