Кіріспе

Мормон апологетикалық ұйымы

Ежелгі зерттеулер және мормондық зерттеулер қоры (FARMS) – соңғы күнгі қасиеттілер тарихына арналған ғалымдардың бейресми бірлестігі. Ұйым 1979 жылы Джон У. Уэлч құрған, коммерциялық емес ұйым ретінде тіркелді. 1997 жылы бұл топ Соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуінің (LDS Church) меншігінде және басқаруындағы Бригам Янг университетінің (BYU) құрамына ресми түрде енді. 2006 жылы ұйым Нил А. Максвелл атындағы діни зерттеулер институтының, бұрынғы БЮУ-дың Ежелгі діни мәтіндерді зерттеу және сақтау институтының құрамына кірді. Кейіннен FARMS Максвелл институтының Лора Ф. Уиллс атындағы Мормон кітабын зерттеу орталығына біріктірілді. FARMS христиандық пен мормондыққа, әсіресе LDS шіркеуінің ресми ұстанымын қолдайтын академиялық зерттеулер мен талдауларды, яғни «шынайы ғылымды» қолдады және демеушілік етті. Бұл зерттеулер көбінесе Мормон кітабы, Ыбырайым кітабы, Ескі және Жаңа өсиеттер, ерте христиан тарихы, ежелгі храмдар және осыған ұқсас тақырыптарға қатысты болды. Өзінің ғалымдарына белгілі бір академиялық еркіндік берсе де, FARMS LDS жазбаларының Құдайдың пайғамбарлары жазған нақты, тарихи мәтіндер деген қорытындыға келді. FARMS-ті LDS шіркеуінің қолдауымен жұмыс істейтін апологетикалық ұйым деп санайтын ғалымдар мен сыншылар тарапынан сынға ілікті.

Тарих

FARMS 1979 жылы Калифорнияда Джон У. Уэлч тарапынан жеке, коммерциялық емес білім беру ұйымы ретінде құрылды, ал Уэлч 1980 жылы BYU-ға оқытуға келгенде осы ұйымды өзімен бірге алып келді. 1997 жылы FARMS-ті BYU-ның құрамына қосуға Гордон Б. Хинкли, LDS Church президенті және BYU Қамқоршылар кеңесінің төрағасы шақырды. Хинкли былай деп атап өтті: "FARMS – адал және жарамды ғалымдардың еңбегі. Ол кәсіби деңгейде шіркеуді қолдау және қорғау үшін дамыды. Осы жобаны бастаған және оны осы күнгә дейін жеткізгендерге шынайы құрметім мен алғысымды білдіремін". 2001 жылы BYU FARMS-ті Ежелгі діни мәтіндерді сақтау орталығымен (CPART) және Таяу Шығыс мәтіндері бастамасымен (METI) біріктіріп, Ежелгі діни мәтіндерді зерттеу және сақтау институтын (ISPART) құрды. 2006 жылы ISPART діни зерттеулер жөніндегі Нил А. Максвелл институты деп қайта аталды. Уэлчке BYU Studies журналын редакциялау міндеті жүктелді, ол бастапқыда FARMS-пен бірге Максвелл институтына қосылуы тиіс болған. Алайда, BYU Studies ақыр соңында Максвелл институтына қосылмады, ал Уэлчтің FARMS-тегі рөлі азайды. FARMS BYU оқытушылары мен қызметкерлерінің ерекше тобы болмай, Максвелл институтының номиналды бөлімшесі ретінде жұмысын жалғастырды. Кейін ол Лора Ф. Уайлз атындағы Мормон кітабын зерттеу орталығына енді, ол "көне және қазіргі контексте Мормон кітабымен, сондай-ақ Ырымдар және Аян, Бағалы інжулер және осымен байланысты тақырыптармен айналысады". 2013 жылдың наурызында Дж. Спенсер Флуман Мормондық зерттеулер шолуының жаңа редакторы болып тағайындалды, сонымен қатар Мормондық зерттеулерге қызығушылық танытқан түрлі ғалымдардан тұратын жаңа кеңес құрылды.

Сарапшылармен салыстыру және ғылыми анықтама

FARMS ұйымының қолдауымен жасалған жұмыстар мормондар, бұрынғы мормондар, діннен қол үзген ғалымдар және евангелистік христиандар тарапынан сынға алынды. FARMS ұйымы өзі қолдаған жұмыстардың "ғылыми зерттеулердің орнатылған қағидаларына сәйкес келеді, пәлсапалық сараптамадан өтеді және тек авторлар мен редакторлардың жеке пікірлерін көрсетеді" деп мәлімдеді. Бұрын FARMS ұйымында жұмыс істеген, қазір зейнеткерліктегі Джон А. Тведтнес "FARMS-те жариялаған адамдардың академиялық дәрежесіне сыншылар ғана күдікпен қарайды, ал шынайы ғалымдар ешқашан күдік тудырмайды" деп мәлімдейді, сондай-ақ "FARMS авторларының LDS емес ғылыми басылымдарда жарияланған мақалалар мен кітаптардың тізімі шынымен де әсерлі. Егер сыншылар FARMS авторларын ғалымдар деп мойындамаса, онда оларды әлемдік ғылыми қауымдастық кем дегенде мойындайды".

Аполлогетика

ФАРММ – Мормон кітабын ежелгі мәтін ретінде талдау жұмыстарын жүргізудің маңызды орталығы болды. Ол сондай-ақ, Мормондық әуесқойлардың, көңілі толмаған Мормондардың және евангелистік христиандықтан наразылық білдіргендердің талаптарын сынаған еңбектерді де шығарды. Мұндай еңбектер 2010 жылға дейін FARMS Review журналында жарияланды, содан кейін оның орнына Мормондық зерттеулер шолуы келді. Джон Л. Соренсон сияқты ғалымдар, FARMS жарияланымдары Мормон дініндегі жаңа үрдіс – прогрессивті Мормон ортодоксиясының пайда болуына ықпал еткенін айтады. Оның ғалымдары Мормондық сенімдердің тура мағынасын түсіндіруге міндетті болғамен, олар осы сенімдердің дәстүрлі түсініктерін қайта қарауға дайын. Мысалы, ФАРММ Мормон кітабы үшін шектеулі географиялық модельді ұсынды. Бұл Мормон кітабында баяндалған оқиғалар дәстүрлі түсінік бойынша бүкіл Батыс жарты шарды қамтығанға қарағанда, әлдеқайда кішігірім аймақта болғандығын көрсетеді. Соренсонның сөзіне göre, осы шектеулі географиялық идеяны қолдайтындардың ішінде, жоғары дәрежелі шіркеу басшылары да бар, олар бұл модельдің Америка жергілікті халықтары туралы антропологиялық, археологиялық және генетикалық зерттеулермен, сондай-ақ Мормон кітабының мәтінімен үйлесетініне сенеди.

Даулар

МОРМОН қауымында және одан тыс жерлерде де, әртүрлі ғалымдардың еңбектерін сынағандықтан, ФАРМС-ке қатысты даулар туып келген. Мысалы, Саймон Саузертон, молекулалық биолог, бұрынғы LDS шіркеуінің мүшесі және "Losing a Lost Tribe: Native Americans, DNA, and the Mormon Church" кітабының авторы, FARMS басылымында оның еңбегі жарияланғаннан кейін, ұйымның мақсаты тек "Мормон кітабына сенімді қолдау" екенін және оның жұмысы "барлық маңызды мәселелерде сенімділіктің шегін бұзып, сынға ұшыраған" деп мәлімдеді.

Дау-жанжал

Кейбіреулер FARMS-ті қастық ниетпен пікір таластыруға тырысып жатыр деп айыптады. Мұның бір мысалы – Грант Х. Палмердің «Мормон дінінің бастауына көзқарас» атты кітабын «Signature Books» баспасы жариялаған кезде болды. Бұл кітап жарық көргеннен кейін FARMS бірден бес жағымсыз рецензия жазды. «Signature Books» өкілі Рон Приддис бұл рецензияларға жауап беріп: «FARMS-тің дауласушылары сарказмнан басқа ештеңе ойламайды ма?» деді. Приддис FARMS-тің кітап рецензияларын «сенсациялық ғылым» деп атады. FARMS-пен байланысты болған кейбір авторлар жеке адамға шабуыл жасады деп айыпталды. Сондай-ақ FARMS «мормонға қарсы» деген атауды қолданып, кейіннен осы атауға сүйеніп, мұндай еңбектерді жарамсыз деп санады. Санстоун симпозиумында (тақырыбы «Неліктен мен енді FARMS кітаптарына сенбеймін») сөз сөйлеген Джон Хатч: «Мен (FARMS) рецензияларын оқығаннан кейін, менің ойымша, FARMS шіркеу тарихының күрделі және қиын мәселелерін талқылайтын кітаптарға шабуыл жасап, мормон дінінің өткенін оқырмандарға мүмкіндігінше қарапайым көрсетуге тырысады. Жаңа мормон тарихына үлес қосуды үміттенетін адам ретінде, адал ғылыми еңбектерге жасалған шабуылдардың жалғасып жатқанын көріп қатты алаңдаймын» деді.

Жарияланымдар

Келесі мерзімді басылымдар FARMS таңбасымен жарық көрді, ол FARMS BYU-дың Neal A. Maxwell институтына қосылған кезде біртіндеп тоқтатылды. Атауы Басталған Форматы Мақсаты Ескертулер Бейнелер 1981 2012 Максвелл институтының блогымен алмастырылды. FARMS Review 1989 2011 Жыл сайынғы журнал Мормондық және Мормон кітабы туралы жарияланымдарды қарау Журналдың көлемі жылдар бойы кеңейген сайын атауы да өзгерді: Мормон кітабы туралы кітаптарды шолу (1989–1995), FARMS Review of Books (1996–2002), FARMS Review (2003–2010) және Мормондық зерттеулер шолуы (2011). 2012–2013 жылдары Review редакциялық өзгерістерінен кейін бұл соңғы атау 2014 жылы 1-томнан жаңадан басталган Mormon Studies Review үшін сақталды. Мормон кітабын зерттеу журналы 1992– Жыл сайынғы журнал 2014 жылы бастапқы атауына оралды және жарты жылдықтан жылдыққа өзгертілді. FARMS Хью Ниблидің 19 томдық жинақталған еңбектерінде Хью Ниблидің көптеген еңбектерін қайта жариялады. Сондай-ақ, басқа да кітаптар, аудио және бейне жазбаларды жариялады.