Кіріспе

Шанхайда өткен Дүниежүзілік көрме, Қытайдың 2010 жылғы көрмесі, ресми түрде ЭКСПО 2010 Шанхай Қытай, 2010 жылдың 1 мамырынан 31 қазанына дейін Қытайдың Шанхай қаласында Хуанпу өзенінің екі жағалауында өтті. Бұл Халықаралық көрмелер бюросы (BIE) тіркеген, халықаралық жәрмеңкелер мен көрмелер дәстүріндегі ірі Дүниежүзілік көрме және 2005 жылдан бергі алғашқы көрме болды. Көрменің тақырыбы "Жақсы қала – жақсы өмір" деп белгіленді, ол Шанхайдың 21-ғасырдағы "әлемдегі келесі ірі қала" мәртебесін көрсетеді. ЭКСПО эмблемасында үш адамды бейнелейтін қытай иероглифі 世 ("дүние", қытайша "shì") және 2010 жылды көрсететін элементтер бар. Көрмеге қатысқан елдердің саны ең көп болды және ол әлемдік жәрмеңкелер тарихындағы ең қымбат көрме еді. Шанхай Дүниежүзілік көрмесі сондай-ақ 5,28 шаршы километр аумақты алып, әлемдегі ең үлкен көрме алаңы болды. Көрме аяқталған кезде 73 миллионнан астам адам келді – бұл рекордтық көрсеткіш, және 246 ел мен халықаралық ұйым қатысты. 2010 жылдың 16 қазанында көрме бір күндік рекордты – 1,03 миллионнан астам келушіні қабылдады.

Ерте қатысу және қабылдау

Шанхай біраз уақыттан бері халықаралық көрмелерді қабылдауға үміткер негізгі қалалардың бірі болып келген. Көптеген ғалымдар осы мүмкіндік туралы кітаптарда жазып, ұсыныстар енгізген. Қытайдан тыс көрмелерге бейресми қатысу 1851 жылдан бастау алған. 1910 жылы Цинь әулеті Қытайдың алғашқы көрмесін – Наньян өнеркәсіптік көрмесін өткізуге шешім қабылдады.

Ұйым

2004 жылы Қытайдың орталық үкіметі Шанхай Дүниежүзілік көрмесін ұйымдастыру комитетін құрды, ол осы іс-шараны өткізуге арналған ұйым болды. Ұйымдастыру комитеті көрме ісін жүзеге асыру және басқару үшін атқару комитетін құрды. Сонымен қатар, атқару комитетінің күнделікті жұмысын қамтамасыз ету үшін Шанхай Дүниежүзілік көрмесін үйлестіру орталығы құрылды. Іс-шара Хуанпу өзенінің екі жағында, Шанхай қаласының орталығындағы Нанпу және Лупу көпірлері арасындағы аймақта өтті. Экспо-2010 алаңы 5,28 км² құрады. Оған дайындыққа жұмсалған қаржы 2008 жылғы Олимпиадаға дайындық кезінде Пекин қаласын тазалауға кеткен қаражаттан асып түсті. Шанхай Хуанпу өзені бойындағы 2,6 шаршы километрді тазарта бастады, бұл 18 000 отбасын және 270 зауытты, соның ішінде 10 000 жұмыскерді жұмыспен қамтитын Цзян Нань кеме жасау зауытын көшіруді қамтыды. 2008 мен 2010 жылдар арасында алты жаңа метро желісі ашылды, Экспо-2010 ашылғанға бір ай қалғанда төрт мыңнан астам жаңа таксилер қосылды, ал өзен бойындағы қала ғимараттары энергияны үнемдейтін LED шамдармен безендірілді. Көрме кезінде көрме алаңы ұлттық павильондармен, мүсіндік бақтармен, дүкендермен, спорт аренасымен және сиырқабық пішіндес өнер орталығымен толды. Шанхай 1,7 миллионнан астам еріктілерді даярлады және Олимпиада деңгейіндегі қауіпсіздік шараларын қабылдады, метро кіреберістеріне металл іздегіштер орнатылып, қалаға кіретін көліктер тексерілді. Шанхай ЭКСПО-да көрме алаңдарының 3D-көріністерімен және павильондардың ішкі және ұсыныстарының 3D-нұсқалары бар көрменің онлайн нұсқасы да ұсынылды.

Қатысу

Шанхайдағы Дүниежүзілік көрме туризм индустриясы үшін беспрецеденттік мүмкіндік болды. 2010 жылғы Көктем мерекесінде Шанхай 2,79 миллион туристі қабылдады, бұл өткен жылмен салыстырғанда 12 пайызға артық, нәтижесінде рекордтық санда келушілер тіркелді. Жалпы, Шанхайдың туризмнен түскен кірісі Көктем мерекесі кезінде жылдық көрсеткішпен 13 пайызға өсті, соның нәтижесінде жалпы кіріс 2,1 миллиард юаньды құрады. Шанхайдағы Дүниежүзілік көрмеге 192 ел және 50 ұйым тіркеліп, сол кездегі рекордтық көрсеткішті орнатты.

Қатысу

ЭКСПО 2010 көрмесіне 184 күн бойы 73 миллионнан астам адам келді, бұл Осакада өткен Expo 70 көрмесінің 64 миллиондық бұрынғы рекордын жаңыртты. Көрме басталғанда ұйымдастырушылар 70 миллион келуші күткен еді. Барлық келушілердің шамамен 5,8 пайызы, яғни 4,25 миллион адам – шетел азаматтары болды.

Қаржы

Шанхай бұл шараны өткізу үшін 11,964 миллиард юань жұмсады, бұл тарихтағы ең қымбат Дүниежүзілік көрме болды. Бірақ ұйымдастырушылар рекордтық келушілердің арқасында 1 миллиард юаньнан астам (157 миллион АҚШ доллары) операциялық пайда тапты. Жалпы кіріс 13,014 миллиард юаньды құрады, оның ішінде 7,36 миллиард юань кіру ақысы және шамамен 4 миллиард юань демеушілік түсімдер. Дегенмен, қала 5,28 шаршы километр аумақты дайындауға және салуға тағы 19,74 миллиард юань инвестициялады, бұл 18 миллиард юаньдық бюджеттен асып кетті. Салтанатты ашылу ішкі және сыртқы бөлімдерден тұрды. Ішкі бөлімде Джеки Чан, Ланг Ланг және Андреа Бочелли сынды әртістер өнер көрсетті. Шара аясында әншілер мен бишілердің қойылымынан кейін сыртқы алаңда отшашу, лазерлер мен билейтін фонтандар көрсетілді. Сыртқы салтанатты ашылуды Дэвид Аткинс Энтерпрайзес ұйымдастырды. Хуанпу өзеніне 6000 LED шарлары балықтарды бейнелейтіндей етіп жіберілді. Ұйымдастырушылар бұл шоуды "тарихтағы ең ірі іздеу шамдары көрсетілімі, бір орында жиналған ең көп түсті лазерлік қуат, әлемдегі ең үлкен LED экраны, ең үлкен билейтін су бұлақтарының бірі және жасалған ең үлкен жарық шоу" деп атады. Президент Ху Цзиньтао Шанхай Дүниежүзілік көрмесінің ашылуын жариялады.

Жабылу рәсімі

2010 жылдың 31 қазанында өткен жабылу салтанатына Қытай Премьер-Министрі Вен Цзябао, Шри-Ланка Президенті Махинда Раджапакса, Венгрия Премьер-Министрі Виктор Орбан, Финляндия Премьер-Министрі Мари Кивиниеми, Багам аралдарының Премьер-Министрі Хьюберт Инграхам, Лесото Премьер-Министрі Пакалита Мосисили, Непал Президенті Рам Баран Ядав және Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысы Бан Ки Мун сияқты көптеген әлемдік көшбасшылар қатысты.

Өнер көрсетулер

2010 жылы 1 мамыр мен 31 қазан аралығында шамамен 20 000 өнер көрсетулер жоспарланған болатын, олардың көптеген әншілері 2008 жылдан бері өтіп жатқан әндерді жазу және дайындық процесіне қатысты. Орындаушылардың қатарында Алан Там, Джиджи Ленг, Стефани Ченг, Халил Фонг, Хакен Ли, Дениз Хо, Хинс Чен, Винси Чан, Филадельфия ұлдар хоры, Австралияның Ұлттық ұлдар хоры, Салют Салон, Ирландияның шекаралық оркестрі және Гарвард Дин & Тоникс сияқтылар болды.

Тақырыптық әндер

Экспоның ресми әндері Джеки Чанның "City" және Куинси Джонстың "Better City, Better Life" әндері болды. Экспоның жарнамалық әні "Right Here Waiting for You 2010" болды. 30 күндік кері санау кезінде 1 сәуірде жарияланған "Right Here Waiting for You 2010" әні, 1997 жылғы жапондық "Sonomama no Kimi de Ite" ("Өзіңдей бол") әнінен Майо Окамотодан көшірілген. Бұл оның Экспо тақырыбы ретінде пайдалануын тоқтатуға себеп болды. Окамотоның басшылығымен келіссөздер жүргізілгеннен кейін, "Sonomama no Kimi de Ite" енді 2010 жылғы Экспоның ресми әні деп белгіленді. Шанхай Дүниежүзілік Экспосының еріктілері үшін тақырыптық ән – Эсон Чан орындаған "By Your Side" болды. Қытай мәдениетіне арналған Шанхай Дүниежүзілік Экспосының тақырыптық әні – қытай әншісі Хан Гэн орындаған "Дүние Қытайды қадағалап тұр" әні болды. Норвегияның тақырыптық әні – Рольф Лёвланд жазған және оның Secret Garden тобы орындаған "Powered By Nature" болды. Ән 2011 жылғы Winter Poem альбомына жазылды.

Талисман

Хайбао 2010 жылғы Шанхай көрмесінің талисманы болды. Ол «теңіздің қазынасы» деген мағынаны білдіреді және «人» – адам немесе тұлғаны білдіретін қытай іргесіне негізделген. Кейбір адамдар Хайбаоның Гамбиге ұқсайтынын айтты, бірақ көрменің бас хатшылығы бұл дизайн конкурста таңдалған түпнұсқа екенін және олар Гамби туралы ешқашан естімегенін мәлімдеді.

Экспо-белгісі

"Экспо ось" деп аталатын негізгі ғимаратта әлемдегі ең ірі мембраналық конструкция орнатылған, оны SBA (архитекторлар) және Knippers Helbig (құрылыс инженерлері) салған. Ғимарат 1000 метрлік мембраналық конструкциясы бар бірнеше болат әйнек түтікшелерден тұрады. Басты құрылыс 2009 жылдың соңында аяқталды.

Тақырыптық павильондар

2010 жылғы ЭКСПО-да қалалық дамудың әртүрлі жақтарын зерттейтін бес орталық тақырыптық павильон болды. Олар "Қалалық іздер", "Қалалық планета", "Қала тұрғыны", "Қаланың өмірі" және "Қалалық болашақ" деп аталды.

Корпоративтік павильондар

Корпоративтік павильондар: Аврора павильоны, Брод павильоны, Қытай темір жолы, Қытай мемлекеттік кеме жасау корпорациясы павильоны, Кока-Кола павильоны, Сиско павильоны, Ақпарат және коммуникация павильоны, Мұнай павильоны, Жапон индустриясы, PICC, Жеке кәсіпорындардың бірлескен павильоны, Корея Республикасының бизнес-павильоны, SAIC GM павильоны, Шанхай корпоративтік бірлескен павильоны, Ғарыш павильоны, Ғарыш үйі павильоны, Мемлекеттік желі және Ванке павильоны.

Халықаралық ұйымдар

Көрмеге Қызыл Крест және Қызыл Жарты Ай ұйымдарының павильоны мен басқа да бірнеше павильондар кірді.

Мұра

Экспода әлемнің көптеген қалаларындағы үздік тәжірибелер мен ұғымдары таныстырылды, бұл Қытай мен бүкіл әлемде қала тұрғындарының өмірін жақсарту үшін маңызды мұра болады деп ұйымдастырушылар үміттенеді. Ол болашақ дамудың қоршаған ортаның тұрақтылығына, тиімділікке және әртүрлілікке бағытталуын қадағалады. Іс-шараның инновациялары мен жетістіктері ЭКСПО қатысушылары жариялаған Шанхай декларациясында қамтылды. Декларацияда сондай-ақ Шанхай ЭКСПО-сының жабылу күні – 31 қазан «Дүниежүзілік жақсы қалалар күні» деп белгіленді. Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысы Пан Ги Мун ЭКСПО-ның жабылу салтанатында: «Осы ЭКСПО арқасында миллиондаған адам қалаларды дені сау және қауіпсіз ету мүмкіндіктерін, табиғат пен технологияны үйлесімді біріктіретін қалаларды, азаматтарына таза ауа мен су сыйлайтын қалаларды және жалпы алғанда, жақсы өмірді білді» деді. Шанхай қаласында бұрынғы ЭКСПО алаңының орнында қазір ЭКСПО паркі орналасқан, оның ішінде бұрынғы Қытай павильоны да бар. Халықаралық көрмелер бюросы (BIE) және Шанхай үкіметі ЭКСПО алаңының Пудонг жағында әлемдегі жалғыз ресми Дүниежүзілік ЭКСПО мұражайын салу жоспарларын жариялады. Құрылыс 2012 жылы басталды және мұражай 2017 жылдың 1 мамырында есігін ашты. Экспо-2010-ға қатысқан 200-ден астам қатысушы болашақ мұражайға 30 мыңнан астам экспонаттарды сыйға берді. BIE барлық болашақ ЭКСПО ұсынушылары жаңа ЭКСПО мұражайын қолдауға міндетті екенін ресми талаптарына қосты. Қытай үкіметі Шанхай ЭКСПО-сын Бейжің Олимпиадасына тең, 21-ғасырда Қытайдың экономикалық және саяси өркендеуін символдайтын тағы бір маңызды жаһандық шара ретінде бағалады. Бұл шара Қытай халқына да, шетелдік мемлекеттерге де елдің экономикалық орталығы Шанхайдың төрінде Қытайдың қалалық дамуының үлкен жетістіктерін көрсетуге мүмкіндік берді. Бұл оқиға Дүниежүзілік ЭКСПО-ға дейін және оның кезінде Қытай БАҚ-ында кеңінен жарияланды. Қытай сарапшысы Том Докторофтың айтуынша, «қаланың жеткен жетістіктеріне қытайлықтар әсерленді. Шанхай халықаралық деңгейде жаңа биікке көтерілді». Қытайдан тыс жерлерде ЭКСПО Шанхайды журналдардың, газеттердің бірінші беттеріне және телеарналарға шығарды, осы уақытта қала 2020 жылға қарай халықаралық қаржы ортасы болу үшін негірлі жұмыстар атқарып жатқан еді.

Даулар

ЭКСПО көрмесіне бір ай қалғанда, бірнеше ҮЕҰ Шанхай аймағындағы 18 000 отбасының, көрмеге байланысты жер аударылуы мүмкін деген күдікке наразылық білдірді. Диссидент Фэн Чжэнху 2010 жылдың сәуір айының ортасында, олардың мүддесін сот арқылы қорғауға тырысқандығы үшін ұсталды. АҚШ үкіметінің Қытай жөніндегі Конгресс Атқарушы Комиссиясы мәлімдегендей, Шанхай билігі көрмені тыйым салынған Фалуньгун рухани тобының мүшелеріне қарсы бақылау, үгіт және ұстау науқанын жүргізу үшін сылтау ретінде пайдаланды. Дания эксцентриктік шешім қабылдап, Копенгагеннен түпнұсқа «Кішкентай русалка» мүсінін көрмеге жіберді, ал оның орнына диссидент Ай Вэйвэй жазған бейне көшірмесін қойды. Кейбір сарапшылар Гонконг және Макао істері жөніндегі кеңсесінің, Гонконгтың 9 орынбасарына инфрақұрылымдық жобаларды тексеру және қалалар арасындағы ынтымақтастық мәселелерін талқылау үшін төлегенін сынады. Демократиялық бағытталған лагерьден шыққан алты заң шығарушы, саяси реформа мәселесі мен 2010 жылғы Гонконгтағы қосымша сайлауларға байланысты Шанхай үкіметінің көрмеге шақыруын бойкоттады. Қытай үкіметі 2010 жылғы Сенкаку аралдары маңындағы кеме соқтығысы салдарынан, жапон премьер-министрі Наото Кан «өкінішті» деп атаған оқиғаға байланысты, қыркүйекте 1000 жапон жасының көрмеге жоспарланған сапарын кейінге шегерді. Мемлекеттік қызметкерлерге көрмеге бір күндік тегін билеттер берілді, ал бір қызметкердің айтуынша, 70 миллион келуші мақсатына жету үшін жалақы кесілуімен қорқытылды. Германия павильонының бас комиссары Дитмар Шмицтің мәлімдемесіне сәйкес, Германия павильонының алдындағы ұзақ кезекте тұрғандар «Нацист, нацист» деп айқайлап, қызметкерлерге шабуыл жасады. K-pop тобы Super Junior қатысқан көрме бағдарламасына тегін билеттер таратылғанда, 100 адам жарақаттанды, бірақ көрменің және Корея павильонының өкілдері бұл оқиғаны жоққа шығарды.