Кіріспе

Сөз кластары, көбінесе сөйлеудің дәстүрлі бөліктерімен сәйкес келеді. Синтаксистік категория – синтаксис теориялары қабылдайтын синтаксистік бірлік. Сөз кластары, көбінесе сөйлеудің дәстүрлі бөліктерімен сәйкес келеді (мысалы, есім, етістік, сөздік, және т.б.), – бұл синтаксистік категориялар. Фразалық құрылым грамматикасында фразалық категориялар (мысалы, есім фразасы, етістік фразасы, сөздік фразасы, және т.б.) да синтаксистік категориялар болып табылады. Алайда, тәуелділік грамматикасы фразалық категорияларды мойындамайды (кем дегенде дәстүрлі мағынада). Синтаксистік категориялар ретінде қарастырылатын сөз кластарын, фразалық категориялардан ерекшелендіре отырып, лексикалық категориялар деп атауға болады. Терминология әртүрлі тіл білімі мамандарының теориялық модельдері арасында шамалы өзгешеліктерді көрсетеді. Бірдей синтаксистік бірліктер бір-бірін алмастыра алады. Сонымен қатар, синтаксистік категорияларды анықтау үшін қолданылатын бейресми өлшемдер де бар. Мысалы, бір элементтің функционалды емес, лексикалық екенін анықтаудың бір бейресми тәсілі – оның "телеграфтық сөйлеуде" (яғни телеграмма жазылу стилінде; мысалы, "Шалбар өртеніп жатыр. Су әкел, көмек керек.") қалдырылып кеткенін көру.

Тек лексикалық санаттар

Тәуелдік грамматикасы, сөз тіркесі категорияларын фразеологиялық құрылым грамматикасы мойындайтындай дәрежеде мойындамайды. Ағаш тәрізді бейнелеулер қарапайым болады, себебі түйіндер мен категориялар саны азаяды, мысалы, лексикалық және сөз тіркесі категориялары арасындағы ерекшелік жоқ. Түйіндер саны "P" таңбасымен белгіленген барлық түйіндерді жою арқылы қысқартылады. Дегенмен, екі немесе одан көп сөзді қамтитын кез келген тармақ сөз тіркесі ретінде танылуы мүмкін екенін ескеру қажет.

Минималистік бағдарламадағы белгілер

Алғашқы зерттеулер таңбалаудан бас тартуды ұсынды, себебі олар синтаксистік құрылымды талдау үшін тиімді емес деп есептелді, демек оларды жою қажет. Коллинз (2002) атап көрсеткендей, "Noun", "Pronoun", "Adjective" сияқты белгілер синтаксистік элементтерді жіктеу үшін қажет және күмәнсіз пайдалы болғанымен, аталған элементтердің проекцияларына белгі қою пайдалы емес, тіпті құрылымдық талдауға зиян келтіруі мүмкін, өйткені осы проекцияларды қалай белгілеу туралы пікір таластар мен келіспеушіліктер болды. "Noun Phrases" (NP), "Verb Phrases" (VP) және басқалар сияқты проекцияларды таңбалау мәселесі синтаксистер арасында талқылау нысаны болды, содан бері олар Коллинз көтерген мәселені шешу үшін таңбалау алгоритмдерін жасаумен айналысып келеді. Фразалық құрылым ережелері мен X-бар теориясына сәйкес, синтаксистік таңбалау Чомскийдің Минималистік бағдарламасында (МП) маңызды рөл атқарады. Чомский МП-ні алғашқыда барлық тілдерде қолданылатын генеративтік грамматиканың теориялық негізін құру арқылы жасады. Фразалық құрылым ережелері мен X-бар теориясынан өзгеше, таңбалар бойынша жасалған көптеген зерттеулер мен ұсынылған теориялар салыстырмалы түрде жақында жүргізілді және олар әлі де жалғасуда.