Эспоо қаласының тарихы мен дамуы

Эспоо, Финляндияның екінші ірі қаласы. 19 ғасырда ауыл шаруашылығымен айналысқан, негізінен швед тілді халыққа толы шағын елді мекендер. Тарихы, демографиясы.

25 мин оқу

100%

Дереккөз: Espoo — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Финляндияның халқы жағынан екінші қаласы. 19-ғасыр бойы Эспоо тұрғындарының көп бөлігі ауыл шаруашылығымен айналысты. Халық саны шамамен 4000 болды, ал адамдардың көпшілігі 60-тан астам кішкентай ауылдарда тұрды. Ғасырдың ортасында халықтың шамамен 90% швед тілінде сөйледі. Бай поместьелер мен сарайларға қызметшілер, шаруалар және бақташылар жұмыс күші ретінде қажет болды, олар мал өсіріп, егін өндіріп, бақшада көкөніс өсірді. Жағалау аймақтарында балық аулау да кең таралған. Карвасмякидегі Глимс шаруашылығы сол кезде Финляндиядағы өнеркәсіптік даму әлі де шала болған кезеңдегі Эспоодағы ауылдық өмірді көрсету үшін мұражай ретінде сақталған. Стаффан аралы – жоғары білікті және танымал шеберлер қауымдастығының мекені болды, олар бұл жерде «Эспоо университеті» деп аталды. Ресей Германияға қарсы соғысқа дайындалуды дереу бастады. Соғыс басталған кезде Ресейдің Балтық флотының негізгі күштері Хельсинки алдындағы Свеаборгта шоғырландырылған. Ресей әскері Германияның Оңтүстік Финляндияны Петроградқа шабуыл үшін пайдалануынан қауіптенді, сондықтан Хельсинкиді қорғау үшін 20 шақырымнан астам ұзындықтағы бекініс желісін салуға кірісті. Бекініс құрылысы 1915 жылы басталды және үш жылға жуық уақыт алды. Бекініс желісін салуға көптеген жұмыс күші қажет болды. Құрылысты Санкт-Петербургтің инженерлік басқармасы басқарды, бірақ іс жүзінде жұмысты Свеаборгтағы инженерлік әскери штаб жүзеге асырды. Жергілікті инженерлік кеңсе Эспоодағы Леппьяваарада орналасқан. Алайда, Азамат соғысынан кейін Эспоодағы көптеген үйлер аштықтан зардап шекті. Соғыс Финляндияның сыртқы саудасының үлкен бөлігін тоқтатты, бұл аштықты одан да ушықтырды. Әсіресе дәнді дақылдар мен басқа да қажетті азық-түлік тауарларының бағасы күрт өсті, бұл ең маңызды өнімдерге баға шектеулерін енгізуге әкелді. 1919 жылы жағдай жақсарды, бірақ азық-түлік реттелуі 1921 жылы ғана тоқтатылды. Ал ол 1972 жылы Эспоомен бірдей жылда қала құқығын алды. Дегенмен, Эспоо мен Кауниайнен арасындағы шекара тек 1940 жылдардың соңында ғана белгіленді. Эспоо 1940 және 1950 жылдары қарқынды өсе бастады. Ұдайы соғыс аяқталғаннан кейін көп ұзамай Эспоо халқы төрт мыңға артты, өйткені майдан сарбаздары мен алынған аумақтардан (соның ішінде 1944 және 1956 жылдар аралығында Кеңес Одағына жалға берілген Поркаланьеми түбегінен) көшірілгендер қалаға қоныстанды. Эспооның елорда Хельсинкиге жақын орналасқандығы елордада жұмыс істейтін адамдарды тез өсіп келе жатқан көрші қалаға көшуге итермеледі, тіпті Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын Рантарата темір жолының бойында Леппьяваара, Кило және Кауклахти сияқты көптеген қала маңындағы елді мекендер өнеркәсіптік аймаққа айналды. Жаңа Jorvaksentie тас жолы (Länsiväylä тас жолының алдағысы) аяқталғаннан кейін, оның бойында, әсіресе Вестендте, жаңа жеке тұрғын үйлер салынды. Соғыстан кейін Эспоода майдан шебінде соғысқан сарбаздарға арналған көптеген жеке тұрғын үйлер салынды. Халық санының ең үлкен өсімі 1950 жылдардың басында Asuntosäätiö қоры Тапиола бақша қаласын салуды бастағанда және көршілес Отаниеми ауданында Хельсинки технология университетінің жаңа кампусының құрылысы басталғанда басталды. 1940 және 1950 жылдары Эспооның өсуі оның қаржылық мүмкіндіктерінен асып кетті. Эспооның инфрақұрылымы мұндай қарқынды өсуге дайын болмады. Жаңа үйлерді салу үшін уақыт болмады, оның орнына адамдар қалада жер сатып алып үй салды.

Second most populous city in Finland

Throughout the 19th century, most of Espoo's inhabitants worked in agriculture. The population was around 4,000, while most of the people lived in over 60 small villages. Halfway through the century, almost 90% of the population spoke Swedish as their first language. The wealthy estates and mansions of the parish required maids, farmhands and tenant farmers as their workforce to raise cattle, farm crops and raise vegetables in the kitchen gardens. Fishing was also common in the coastal areas. The Glims farmstead in Karvasmäki has been preserved as a museum to present rural life in Espoo during this period when industrial development was still minute in Finland. Staffan Island became a home for a highly skilled and renowned community of joiners, colloquially known as the "University of Espoo" Russia immediately started preparing for war against Germany. At the start of the war, the main forces of the Russian Baltic Fleet had been concentrated at Sveaborg in front of Helsinki. The Russian military feared that Germany would use southern Finland to attack Petrograd, so Russia started building a fortification chain of over 20 kilometres surrounding Helsinki to protect it. Construction of the fortification started in 1915 and took almost three years. Construction of the fortification chain required a huge amount of workforce. The construction was led by the engineering administration of Saint Petersburg, but in practice, the actual work was led by the engineering military staff in Sveaborg. The local engineering office was located in Leppävaara in Espoo. However, many houses in Espoo suffered from famine after the Civil War. The war had cut off a large part of the foreign trade in Finland, which worsened the famine. Particularly the price of grain and other necessary foodstuffs had risen significantly, which caused price limits for the most important products. The situation eased out in 1919, but food regulation was only finally discontinued in 1921. and it gained city rights the same year as Espoo, in 1972. However, the border between Espoo and Kauniainen was only defined in the late 1940s. Espoo started to grow rapidly in the 1940s and 1950s. Shortly after the end of the Continuation War, the population of Espoo grew by four thousand as frontline soldiers and evacuees from ceded territories (including the Porkkalanniemi peninsula, leased to the Soviet Union between 1944 and 1956) were settled in the city. Espoo's location right next to the capital city of Helsinki attracted people working in the capital city to move into the rapidly growing neighbour city, and already before World War II there were many suburbs along the Rantarata railway, such as Leppävaara, Kilo and Kauklahti which had formed into an industrial area. After the new Jorvaksentie road (predecessor to the Länsiväylä highway) was completed, new detached houses were built along it, particularly in Westend. After the war, many detached houses for soldiers having fought at the frontline were built in Espoo. The highest increase in population only started in the early 1950s when the Asuntosäätiö foundation started construction of the garden city of Tapiola, and construction of a new campus area of the Helsinki University of Technology started in the neighbouring district of Otaniemi. In the 1940s and 1950s Espoo grew more rapidly than it could afford. The infrastructure of Espoo was not prepared to handle such rapid growth. There was no time for proper zoning, instead new houses were built as people bought lots in the city.

Нарық қаласы

Эспо 1963 жылы базар қаласына айналды. Ол кезде Эспоо халқы 65 000 адамды құрады. Шамамен он жыл өткен соң, 1972 жылы Эспо қала мәртебесін алды. Сувела, Олари, Матинкиля және Кивенлахти аудандары 1970-ші жылдары салынды. Кеиланиемидегі алғашқы биік ғимарат – Neste бас кеңсесі 1976 жылы бой көтерді. Финляндиядағы маңызды көптеген жолдар Эспоо арқылы өтеді. Финляндияның алғашқы тас жолы – Финляндияның ұлттық жолы 1 1962 жылы салынды. I айналма жолы да 1960 жылдары салынған. Ал келесі сыртқы айналма жол – II айналымы 2000 жылы пайдалануға берілді. Жаңа мәдени орталықты салу туралы шешім 1972 жылғы 1 қаңтарда Эспоо қалалық кеңесінің салтанатты отырысында қабылданды, дәл сол күні Эспо қала атанды. Екі жылдан кейін жаңа ғимараттың алғашқы бөлмелік жоспары аяқталды, онда оның қажеттіліктері мен ауданы анықталды. 1979 жылы оның дизайны бойынша сәулет байқауы өтті. Байқауға шамамен 60 түрлі ұсыныс келіп түсті, нәтижесінде архитектор Арто Сипиненнің «Куунсилта» («Ай көпірі») атты жобасы жеңімпаз деп танылды. Эспоо мәдени орталығының құрылысы 1986 жылы басталды. Іргетасы 8 желтоқсанда, Жан Сибелиус күні салынды. Ғимарат кварц құм кірпіштерінен, травертин плиткасынан, шыныдан және мозаикалық бетоннан тұрғызылды, ал құны шамамен 130 миллион фин маркасын құрады. Ғимарат 1989 жылғы қаңтарда аяқталды.

Жалпы

Эспооның ауданы (59%) құрлық және (41%) судан тұрады. Эспооның жалпы аумағының 37%-ын теңіз суы, ал 3%-дан сәл астам бөлігі ішкі сулар құрайды. Уусимаадағы ең ірі көлдер – Лохьянъярви және Хийденвеси – қырқаның батыс жағында орналасқан. Эспоодағы ең жоғары нүкте – теңіз деңгейінен 114,2 метр биіктіктегі Велскола, ал ең төменгі нүкте теңіз деңгейінде жатыр. Эспоо Хельсинки астаналық аймағының бір бөлігі болып табылады және Киркконумми, Вихти, Нюрмиярви, Вантаа, Кауниайнен және Хельсинки қалаларымен тікелей шектеседі. Өлшемі бойынша Эспоо қаласындағы табиғи аймақтардың ауданы ерекше келеді. Қаланың оңтүстік бөлігі теңіздік ортамен сипатталады, оның ішінде әртүрлі жағалау және 165 аралдан тұратын архипелаг бар.

Тас тастар

Эспооның таулы және төбелі жер бедерінің минералдары мен құрылымдары шамамен 1880-1650 миллион жыл бұрын қалыптасқан. Қазіргі ортаға ең көп әсер еткені – Вайхсель мұз басуы, континенттік мұз қабаты қазіргі Эспоо аумағынан шамамен 13 мың жыл бұрын шегінген. Теңізден ең бірінші пайда болған жерлер – Эспооның солтүстігіндегі биік төбелер, мысалы Мустанкорвенкаллио. Теңіз жағалауындағы және архипелагтағы көптеген тегіс жартастар континенттік мұз қабатының тозуынан пайда болған, олардың бетінде мұз ағысының бағытын көрсететін іздер бар. Мұздан бөлінген айсбергтер мұздық тастарды, соның ішінде Куннарла, Сукка және Суоменоядағыларын тасып келген. Эспоо тау жыныстарының негізгі түрлері: гнейс, мигматит, гранит, габбро, амфиболит және слюдалы тақтақан. Нууксиода сирек кездесетін орбикулярлы гранитті табуға болады, бұл кен орны халықаралық тұрғыдан құнды. Теңіздің оңтүстік бөлігіндегі, сыртқы архипелагтағы тереңдік көбінесе бірнеше ондаған метрді құрайды. Хельсинки мен Стокгольм арасындағы кеме жолы теңіздің ең шеткі бөлігінен өтеді, онда ағашсыз, теңізбен жуылған шағын аралдар орналасқан. Олардың бірі – бұрынғы бекініс аралы Кито. Ең кішкентай аралдар – Стенскар сияқты жағалау аралдары. Олар құстардың ұялау орны ретінде маңызды және олардың көпшілігі табиғат қорғалатын аймақтар болып табылады. Жаз айларында аралдарда гүлдейтін шабындылар кездесуі мүмкін. Эспоо жағалауына жақын аралдарға Стора Херро, Пентала, Копплорна және Лехтисаарет кіреді. Аралдарда көптеген демалыс үйлері орналасқан, олар көбінесе аралық архипелаг деп аталады. Эспоо алдындағы теңіз трафигі негізінен әртүрлі өлшемдегі моторлы қайықтардан, су скутерлерінен және архипелагтағы трафикті қамтамасыз ететін паромдардан тұрады. Табиғи географиялық тұрғыдан алғанда, Эспооның жағалау сулары төрт түрлі теңіз аймағына бөлінеді: батыстан бастап Эспоонлахти, Сувизааристо Лауттасаари және Сеурасаари. Төртінші теңіз аймағы – Хельсинки-Порккала, ол басқа үш аймақтың оңтүстігінде орналасқан. Эспоонлахти теңіз аймағының ауданы 19,2 шаршы километрді құрайды. Эспунлахти табиғат қорығы оның солтүстік бөлігінде орналасқан. Теңіз аймағының батыс бөлігі көршілес Киркконумми муниципалитетіне жатады. Сувизааристо Лауттасаари теңіз аймағының ауданы 48,5 шаршы километрді құрайды. Ол Стора-Херро және Пентала аралдарының жағалауынан Хельсинкидің Батыс портына дейін созылады. Сеурасаари теңіз аймағының ауданы 13,1 шаршы километрді құрайды. Лаяжалахти табиғат қорығы оның солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан. Теңіз аумағының көп бөлігі көршілес Хельсинкиде орналасқан. Хельсинки-Порккала теңіз аймағының ауданы 400,5 шаршы километрді құрайды. Ол Поркаланьеми түбегінің шығыс жағалауынан Суоменлинна мен Сантахаминаға дейін созылады. Теңіз аймағындағы аралдарға Кито, Стенскар, Кнаперскар және Гесгрунд кіреді.

The minerals and structures of the rocky and hilly topography of Espoo were formed about 1880 to 1650 million years ago. Particularly the Weichselian glaciation has had an effect on the current environment – the continental ice sheet withdrew from what is now Espoo about 13 thousand years ago. The first areas to surface from underneath the sea were the high hills in northern Espoo, such as Mustankorvenkallio. The numerous smooth cliffs on the seashore and in the archipelago were caused by wear by the continental ice sheet; there are grooves on their surfaces, indicating the direction of the flow of the ice sheet. Icebergs split off from the ice sheet have transported glacial erratics, including those in Kunnarla, Soukka and Suomenoja. Main rock types in the Espoo bedrock include gneiss, migmatite, granite, gabbro, amphibolite and mica schist. Rare orbicular granite can be found in Nuuksio, the deposit is internationally valuable. The depth of the southern part of the sea area, in the outer archipelago, is a few dozen metres at the most. The ship route between Helsinki and Stockholm, Sweden goes through the outermost parts of the sea area which contains small treeless, sea washed islets. One of them is the former fortification island of Kytö. The smallest islands are shallow islets, such as Stenskär. They are significant nesting grounds for birds and many of them are nature protected areas. In summertime there might be flowering meadow patches on the islands. The islands closest to the Espoo shoreline include Stora Herrö, Pentala, Kopplorna and Lehtisaaret. The islands host many vacation buildings, and they are often referred to as an intermediary archipelago. The maritime traffic in front of Espoo mainly consists of motor boats of various sizes, water scooters and ferries handling traffic in the archipelago. In terms of natural geography, the coastal waters of Espoo are divided into four different sea areas, consisting counting from the west of Espoonlahti, Suvisaaristo Lauttasaari and Seurasaari. The fourth sea area is Helsinki Porkkala to the south of the other three. The surface area of the Espoonlahti sea area is 19.2 square kilometres. The Espoonlahti nature preserve area is located in its northern part. The western part of the sea area is located in the neighbouring municipality of Kirkkonummi. The surface area of the Suvisaaristo Lauttasaari sea area is 48.5 square kilometres. It reaches from the shores of the islands of Stora Herrö and Pentala up to the West Harbour in Helsinki. The surface area of the Seurasaari sea area is 13.1 square kilometres. The Laajalahti nature preserve area is located in its northwestern part. Most of the sea area is located in neighbouring Helsinki. The surface area of the Helsinki Porkkala sea area is 400.5 square kilometres. It reaches from the eastern shore of the Porkkalanniemi peninsula up to Suomenlinna and Santahamina. Islands in the sea area include Kytö, Stenskär, Knapperskär and Gåsgrund.

Жағалау

Эспооның жағалауының ұзындығы шамамен 58 километрді құрайды, ал оның алдында 165 арал орналасқан. Жағалау әртүрлі және құлдым-құлдымы шығанақтар, қамысты тоғайлар, құмды жағажайлар, жартасты жағалаулар мен қайық тұрақтарын қамтиды. Вестенд ауданында теңіз жағалауына дейін созылатын жеке үйлер орналасқан, ал Эспооның қалған бөлігіндегі теңіз жағалауы көбінесе жалпы пайдалануда. Рантараитти саябақ жолы Эспооның теңіз жағалауының дерлік барлық бөлігін қамтиды. Кивенлахти ауданында жартасты жағалаулар, қолмен жасалған жағалау және құмды жағажайлар кездеседі. Эспоо жері ғасыр сайын шамамен ширек метрге көтерілуде, ал ылғалды жерлердің көтерілуінен пайда болған жағалаулар бірте-бірте батпаққа айналуда. Эспоодағы ормандар көбінесе қарағайлы алқаптардан тұрады, олардың көп бөлігі қарағай мен шыршадан, сондай-ақ жапырақты ағаштардан құралған. Кейбір жерлерде емен сияқты қатты ағаштар өсетін, жапырақты және әртүрлі бұталы алқаптар бар. Эспооның оңтүстігіндегі негізгі экологиялық аймақ – Эспоо орталық паркі, ол негізінен екі үлкен орман массивінен: Хармаакалло мен Босмальмнан тұрады. Эспоодағы ең танымал және сүйікті табиғат аймағы – солтүстік Эспоодағы көлді үстіртте орналасқан Нүуксио ұлттық паркі, ол Киркконумми және Вихтиге дейін созылады. Нүуксиода тығыз орман мен тұщы сулы көлдерден басқа, кішкентай батпақтар мен шалғынды далалар да бар. Бұл аймақта бұлақтың аңғарлары сияқты жасыл шөптес ормандық алқаптар да кездеседі. Эспоодағы ең биік нүкте – Мустанкорвенкаллио – Вельсколада, Саариjärвиден оңтүстік-батысқа қарай, теңіз деңгейінен 114 метр биіктікте және Саариjärви суының деңгейінен 40 метрден астам биіктікте орналасқан. Сонымен қатар, жағалауға өте жақын жерде, мысалы, Суккадағы Касавуори төбесі теңіз деңгейінен 44 метрге дейін көтеріледі.

Ішкі сулар

Эспоода жүзден астам көл мен тоған бар, оның 73-інің ауданы бір гектардан асады. Эспоодағы көлдер құрлықтағы мұз қаптамасы ерігеннен кейін жердің баяу көтеріле бастауымен, ал судың тау жыныстарының жарықтарына ағып кіруінен пайда болды. Эспоодағы ең көне көлдер – Калатоин, Изо Маяслампи, Ораярви және Пиени Маяслампи, олардың барлығы теңіз деңгейінен 80 метрден жоғары орналасқан. Сол кезде қазіргі Балтық теңізі «Йолдия теңізі» фазасында болды, ол Балтық мұзды көлінің беті қысқа мерзім ішінде ондаған метрге төмендеген кезде қалыптасқан. Нууксио бірте-бірте құрлықтың бір бөлігіне кеңейді, ал теңіз деңгейі төмендегенде жаңа көлдер пайда болды. Ежелгі Балтық теңізі «Анцилус көліне» айналғанда даму шамамен бір жарым мың жылға тоқтады. Оның беті қазіргі теңіз деңгейінен шамамен 60 метр биіктікте болды. «Анцилус көлі» қазіргі Дания бұғазы ашыла бастағанда тұзды «Литторина теңізіне» айналды. «Литторина теңізінің» беті қазіргі теңіз деңгейінен шамамен 34 метр биіктікте болды. Сол кезде Эспооның солтүстігіндегі көлдердің көбі теңізден бөлініп қалды. Тек Нууксион Питкяярви көлі ғана тар, фьорд сияқты шығанақ ретінде сақталды. Жоғары көтерілудің баяулауына байланысты «Литторина теңізінің» жағалауы ұзақ уақыт бойы өз орнында тұрды. Ежелгі теңіз жағалауының таулар мен жартастардағы тасты шеттері әлі де сақталған. Нууксион Питкяярви көлі теңізден бөлініп, ішкі көлге айналған шамамен бес мың жыл бұрын. Шамамен төрт мың жыл бұрын жердің көтерілуі соншалықты жоғары болды, Бодом көлі, Липпаярви және Эспооның орталық бөлігіндегі басқа да су қоймалары тереңдігі аз шығанақтардан көлдерге айналды. Нууксион Питкяярвидің ең терең жері 18 метр, ал орташа тереңдігі 6,5 метр. Оның 60 шаршы километрді құрайтын алабында ондаған көлдер мен тоғандар бар.

Ерекшеліктері

Эспоо халқы салыстырмалы түрде көп болғанымен, қаланың батыс және солтүстік бөліктерінде, әсіресе, кең ауылдық жерлер мен табиғи жабайы аймақтар бар. Қалада барлығы 71 көл бар, олардың ішіндегі ең ірілері – Бодом көлі, Нууксион Питкяярви, Ванханкилен Питкяярви, Лооярви, Вельсколан Питкяярви, Саариярви, Маталаярви, Сиикаярви және Липпаярви. Қала Финск шығанағының үлкен жағалауына ие. Эспоода алты Natura 2000 қорғау аймағы бар: Банберге ормандары, Эспоонлахти–Сауналахти шығанақ аймағы (ішінара Киркконуммиде), Лаахалахти шығанағы, Маталаярви көлі, Нууксио ұлттық паркі (ішінара Киркконуммиде және Вихтиде), сондай-ақ Вестрадағы ормандар (ішінара Вантада). Эспооның ресми жануары – сибірлік ұшқыр елік, ресми құсы – қарақұс, ал ресми өсімдігі – анемония немороза.

Флора мен фауна

Қаланың Орталық саябағындағы жануарлар дүниесі Финляндия орманды аймаларына тән түрлерді ұсынуда. Орталық саябақтағы ең көп кездесетін флораға Equisetum, папоротниктер, Anemone, Lythrum және Orchidaceae жатады. Эспоодағы кең таралған сүтқоректілердің түрлері: еуропалық қоян мен тау қояны, ракун-ит, қызыл сүрегі, елік, қызыл түлкі, әртүрлі жарғанақ түрлері, еуропалық борсық, сондай-ақ, елік және аққұйрықты елік. Финнуодағы Суоменоя құс қорығы құстардың алуан түрлілігі тұрғысынан ұлттық маңызы бар деп есептеледі. Басқалармен қатар, құрып бара жатқан су қасқалары, мүйізді шағалалар және қаз-сүрегілер де кездеседі. Ең көп таралған және естілетін теңіз құсы – қарабас шағала, бірақ қала архипелагында аққұйрықты бүркіттер де кездеседі. Оның ішінде сібірлік ұшқыр белдік бар, оның Финляндиядағы популяциясы көптеген онжылдықтар бойы орман шаруашылығының салдарынан күрт азайды. Ұшқыр белдік Эспооның ресми жануары болып саналады, ал белдіктердің саны қаланың солтүстік бөлігінде ерекше көп. Дегенмен, ұшқыр белдік кейбір оңтүстік аймақтарда да кездеседі, соның ішінде Орталық саябақта, Суккада, Эспоо орталығында, Тапиолада, Лааджалахтиде, Ханнусметсада және Матинкиляда.

Температура және жауын-шашын

Эспооның үлкен Еуразия материгі мен одан да үлкен Атлант мұхиты арасындағы солтүстік ендікте орналасуы ауа райының күрт өзгеруіне себеп болады. Теңіз деңгейінен жердің биіктігі де климатқа әсер етеді: Эспоо халқының көп бөлігі Бодом көлінің оңтүстігінде тұрады, онда жердің биіктігі теңіз деңгейінен 50 метрден асатын жерлер сирек. Эспооның солтүстігінде де биік жазықтар жоқ: жер теңіз деңгейінен ең көп дегенде 100 метрге көтеріледі. Эспоо гемиборальді аймақта орналасқан, ол еменді аймақ деп те аталады. Қоршаған ортаға ең үлкен әсер ететін фактор – Фин шығанағы, ол жазда ауа райын салқындатып, күзде жылытады. Жағалаудағы конвергенция құрлыққа қарай жауын-шашын мөлшерін арттырады. Нууксиодағы жергілікті климат Эспооның қалған бөлігінен өзгеше: Нууксио жері көбінесе барлық бағыттан көтеріледі, бұл ауа ағымдарының күштеп жоғары көтерілуіне әкеледі, ол өз кезегінде бұлттарға әсер етеді. Нууксиодағы қыратта Финляндияның барлық аймақтарында ең көп жауын-шашын жауады. Нууксио климатына жердің тілгіленген пішіні де әсер етеді, ол үйкелісті тудырады, жауын-шашын мөлшерін арттырады. 1981 жылы Нупуриде жауын-шашын 1109 миллиметрге жеткен, бұл Финляндиядағы рекордтық көрсеткіш. Оңтүстік Эспоодағы Суурпелто ауданы айналасына қарағанда сәл салқын. Эспоо Финляндияның екінші ірі қаласы болғанымен, оның метеорологиялық орташа көрсеткіштері өлшенбеген. Жақын жердегі муниципалитеттердегі метеостанцияларда 1981 жылдан 2010 жылға дейінгі орташа температура шамамен 5-6 градус болды. Жылдың ең суық кезеңі қаңтардан ақпанға дейін, ал ең жылы кезеңі шілдеден тамызға дейін. Теңізге қарай жылған сайын маусымдар арасындағы температура айырмашылығы кішірейеді. Жағалауда және архипелагта температура сирек 30 градустан жоғары көтеріледі немесе -20 градустан төмен түседі. Жауын-шашынның орташа мөлшері жылына 600-700 миллиметрді құрайды. Ең құрғақ маусым көктемде, ал ең жаңбырлы маусым тамызда және қазаннан желтоқсанға дейін. Жаңбырлы күндердің көп бөлігі күзде болады. Фин метеорологиялық институтының Эспоода сегіз пункті бар: Фризиля, Кивенлахти, Кито, Леппавара, Лууки, Нууксио, Отаниеми және Тапиола. Олардың ішінде Нууксио мен Тапиола 2010 жылдары қолданысқа берілген метеорологиялық пункттер. Нууксио пункті сирек қоныстанған және тілгіленген көл қыратында, теңіз деңгейінен 90 метр биіктікте орналасқан. Тапиола пункті Фин шығанағының жағалауындағы қалалық ауданда, теңіз деңгейінен 6 метр биіктікте орналасқан.

Espoo's location in the northern latitudes between the large continent of Eurasia and the even larger Atlantic Ocean causes rapid changes in the weather in Espoo. The height of the terrain from sea level also has an effect on the climate: most of the people in Espoo live south of Lake Bodom, where the terrain only rises over 50 metres above sea level in a few spots. There are no proper plateaus in northern Espoo either: the terrain rises a bit over 100 metres above sea level at the most. Espoo is located in a hemiboreal zone, also known as the oak zone. The most important factor affecting the environment is the Gulf of Finland, cooling the weather down in summer and warming it up in autumn. The coastal convergence increases rainfall going inward into the mainland. The local climate in Nuuksio is different from the rest of Espoo: the terrain in Nuuksio rises up from almost all directions, which causes a forced rise upwards in air currents, which in turn has an effect on the clouds. The ridge in Nuuksio has the highest rainfall in all of Finland. The climate in Nuuksio is also affected by the fractionate terrain, causing friction increasing rainfall. In 1981 the rainfall in Nupuri was measured as 1,109 millimetres, an all time record in Finland. In southern Espoo the area of Suurpelto is slightly cooler than its surroundings. Although Espoo is the second largest city in Finland, its meteorological averages have not been measured. At the weather stations in the neighbouring municipalities the average temperature from 1981 to 2010 was about 5 to 6 degrees Celsius. The coldest time of the year was from January to February and the warmest time was from July to August. The temperature differences between the seasons grow smaller when moving out towards the sea. On the coast and in the archipelago the temperature rarely rises above 30 degrees or falls below −20 degrees. The average rainfall is from 600 to 700 millimetres per year. The driest season is in springtime and the rainiest season is in August and from October to December. The most of the rainy days occur in autumn. The Finnish Meteorological Institute has eight outposts in Espoo: Friisilä, Kivenlahti, Kytö, Leppävaara, Luukki, Nuuksio, Otaniemi and Tapiola. Of these, Nuuksio and Tapiola are weather outposts, taken into use in the 2010s. The Nuuksio outpost is located in a sparsely populated and fractionate lake ridge 90 metres above sea level. The Tapiola outpost is located in a suburb on the coast of the Gulf of Finland 6 metres above sea level.

Қар жағдайы

Эспоода қар әдетте Рождестводан кейін жауа бастайды және наурыздың соңынан сәуірдің басына дейін еріп кетеді. Жағалауда қар жағдайы ішкі аймаққа қарағанда көбірек өзгеріп тұрады. Кей жылдары қар бес айға дейін сақталады, ал кей жылдары бүкіл қыс бойында қар жаумай қалуы мүмкін. Оңтүстік-батыстан келген жылы ауа қар қабаттарын жұқарта немесе тіпті еріте алады. Теңіз желдері жағалаудағы жергілікті желдерге зор әсер етеді және тіпті жеке жел ағысын қалыптастырады. Ол жағалаудағы бағыттық және жылдамдық жағынан негізгі желді бір күні ішінде бірнеше рет өзгерте алады. Көктем мен жаздың басында теңіз желдері аралдар мен жағалауды бұлттардан таза ұстаса, ішкі аймақта жаңбырға себеп болатын ақ бұлт қабырғасы пайда болады.

Ауа сапасы

Эспоодағы ауа сапасы, көлік қозғалысының зиянды әсеріне қарамастан, едәуір жақсы. Көбінесе жаяу жолдарда мұзға қарсы шаңдау үшін құм қолданылады, бұл көктемде үлкен тозаң проблемасын тудырады. Тікенді шиналар да зиянды бөлшектердің көбеюіне себеп болады. Эспоодағы ауа сапасы Леппавара және Луккиде өлшенеді. Сондай-ақ, жылжымалы өлшеу станциялары да бар. Көктемде алдар мен қайың гүлінің тозаңы, ал жазда шөп пен шалфей гүлінің тозаңы ауа сапасына зиян келтіреді.

Жарықтандыру жағдайы

Эспоо 60° солтүстік ендікте орналасқан, сондықтан күндізгі жарық сағаттарының ұзақтығы айтарлықтай өзгеріп тұрады. Жазғы күн тоғысында күндізгі жарық он тоғыз сағатқа дейін созылады, ал қысқы күн тоғысында ол тек алты сағатқа созылады. Жазда күннің биіктігі 53.4 градусқа жетеді, ал қыста – 6.6 градусқа төмендейді. Эспоо тіпті жазғы күн тоғысында да теңіз кешкісінің (жарық сөнуінің) ең солтүстік нүктелерінің бірі болып табылады, яғни түннің ең қараңғы сағатында күн горизонттан кем дегенде алты градусқа төмен түседі. Осы кезде түні бойы толық қараңғылық болмайды. Керісінше, қысқы күн тоғысында күндізгі жарық қысқа болады, әсіресе қарашадан қаңтарға дейін күннің ашық сағаттары азаяды. Эспоодағы ресми уақыт 30-шы шығыс бойламы бойынша есептеледі. Қала одан бес градусқа жуық батысқа қарай орналасқан, сондықтан күннің орта тұсындағы уақыты 30-шы бойламнан 20 минуттан кешіккенде болады.

Өсу кезеңі

Эспоо 1b өсімдіктердің жақсы өсу аймағында орналасқан. Термиялық өсу маусымы орташа есеппен жарты жылдан сәл ұзаққа созылады. Әдетте, өсу маусымы сәуір айында басталып, қазан айында аяқталады. Кейде қараша айының басына дейін де жалғасуы мүмкін. Термиялық өсу маусымындағы тиімді температураның қосындысы күніне 1400 градус Цельсиден аспайды, ал жылдық өзгерістер айтарлықтай.

Әкімшілік

Эспоо Уусимаа аймағына жатады. Қаладағы басты шешім қабылдау құқығы Эспоо қалалық кеңесіне бекітілген. Кеңесте 75 мүше бар, олар төрт жылға сайланады.

Бөлімшелер

Эспоо жеті үлкен аймаққа (storområden) бөлінеді: Ванха Эспоо (әкімшілік орталығымен), Суур Эспоонлахти, Солтүстік Эспоо, Суур Кауклахти, Суур Леппавара, Суур Матинкиля және Суур Тапиола. Олардың ішінде Суур Леппаварада ең көп халық тұрады. Бұл негізгі аймақтар барлығы 56 ауданға бөлінеді. Қаланың денсаулық сақтау, әлеуметтік, мәдени және мектеп қызметтері ірі аймақтардағы аймақтық орталықтарда шоғырландырылған. Эспоо статистикасына "басқа" санаты да кіреді, онда 2022 жылғы жаңа жылда 4582 адам тіркелді. 2011 жылдан 2022 жылға дейін халық санының өсуі Суур Кауклахтиде ең жоғары болды, шамамен 70 пайызды құрады. Суур Матинкилядағы өсім шамамен 27 пайызды құрады, ал Суур Тапиола және Суур Леппавара шамамен 20 пайызға өсті. Суур Эспоонлахти және Ванха Эспоо халық саны шамамен 12-13 пайызға, ал Солтүстік Эспоо халық саны шамамен 10 пайызға өсті. Эспоодағы пошталық кодтар "02" цифрларымен басталады, сияқты Кауниайнен, Киркконумми және Сиунтиода да. Эспоо 02100-ден 02380-ға дейін, 02600-ден 02860-қа дейін (02700 Кауниайненді қоспағанда) және 02920-дан 02980-ға дейін пошталық кодтарды қамтиды. Ең төменгі пошталық кодтар оңтүстікте, ал ең жоғары кодтар солтүстікте орналасқан.

Муниципальдік аннексиялар

Финляндиядағы қалалық жаңару жоспарына байланысты Эспоо қаласын және оны қоршаған кейбір муниципалитеттерді Финляндия астанасы аймағының қалған бөлігіне қосу туралы ұсыныстар айтылды. Қазірге дейін Эспоо қалалық кеңесі бұл ұсыныстарға қарсы күшті ұстаным білдірді.

Қалалық кеңес

Саяси тұрғыдан алғанда, Эспоо нақты буржуазиялық қала, ең ірі партиясы – Ұлттық коалиция партиясы. "Жасылдар лигасы" мен Финляндияның швед халық партиясына қолдау Эспоода Финляндияның жалпы орташа көрсеткіштерінен жоғары. 2010 жылдары қолдауы ең көп өскен партиялар – "Жасылдар лигасы" және "Қозғалыс қазір".

Экономикалық тарих

XIX ғасырдың ортасында Эспоо негізінен ауыл шаруашылығымен айналысатын қауымдастық болатын. Өнеркәсіп дамылмаған, ауылдар шағын және қаланың әртүрлі бөліктеріне біркелкі орналасқан. Халықтың шоғырлануы қазіргі Эспон-центр ауданының орналасқан жерінде және Сури Рантати тас жолының бойында, сондай-ақ Фин шығанағының жағалауында байқалды. 1865 жылы Эспоодағы ер адамдардың шамамен 90%-ының табысының негізгі көзі – ауыл шаруашылығы еді. Жетпіс шамасында шеберлер мен жиырмаға жуық адам өнеркәсіпте жұмыс істеді. Эспоодағы әйелдердің бестен бірі үй қызметкері ретінде жұмыс істеді. 19 ғасырындағы Эспооның экономикалық тарихында кішкентай кен өндіру ісі де болды. 1840 жылдары Кило поместьесінің жерінде кен өндіру басталды, ол 1850 жылдарға дейін жалғасты. Кеннің сапасы жақсы болғанымен, оның мөлшері аз және кен қабаттары үзіліс-үзіліс болды. Нәтижесінде, Килодан алынған кеннің көлемі өте шағын болды. Эспоода шыны өнеркәсібі де дамыды. 1912 жылы Пэр Апельгрен Эспо теміржол станциясының жанында бөтелке шынысы зауытын құрды. Зауыт 1922 жылы жабылды. Кауклахти шыны зауыты 1923 жылы іске қосылды және 1930 жылдары Финляндиядағы ең ірі жарықтандыру шыны зауыты болды. Зауыт 1951 жылы жабылды. 1950 жылдары Эспоодағы шыны өнеркәсібі тоқырады. Nokia, Remedy Entertainment, Fortum, Neste, Huhtamäki, Metsä Board, Orion Corporation, Oriola, Outotec және LähiTapiola компанияларының бас кеңселерi Эспоода орналасқан. Эспоодағы ең ірі сауда орталықтары – Изо Омена, Селло, Липулайва, Энтрессе және Айноа. Länsiväylä, Kuitinmäentie және Martinsillantie тас жолдарымен жалғасқан Merituulentie бойында Niitty сауда орталығы, Länsikeskus, Merituuli сауда паркі, Liila сауда орталығы, сондай-ақ демалыс, интерьер және автокөлік бизнесi орналасқан. 2017 жылы ашылған Suuris шағын сауда орталығы II айналымында Suurpelto ауданында орналасқан. Эспоодағы өнеркәсіптік аймақтарға Juvanmalmi, Karamalmi және Kivenlahti жатады.

Still in the middle 19th century, Espoo was a rural community living in subsistence economy. There was hardly any industry, the villages were small and situated evenly across different parts of the parish. There was some population concentration at the location of the current district of Espoon keskus and along the Suuri Rantatie road, and some dense population on the shore of the Gulf of Finland. In 1865 farming was the primary source of income for about 90% of the men in Espoo. There were about seventy craftsmen and about twenty people working in the industry. Of the women in Espoo, over one fifth worked as maids. The economical history of 19th century Espoo also includes some small scale mining activity. There was ore mining at the lands of the Kilo mansion around 1840, and this activity continued to the 1850s. The ore was of good quality but poor, and the ore streaks were fragmentary. In the end, the amount of ore mined from Kilo was very small. There was also glass industry in Espoo. Pehr Appelgrén founded a bottle glass factory near the Espoo railway station in 1912. The factory closed down in 1922. The Kauklahti glass factory started in 1923, and by the 1930s it was the largest illumination glass factory in Finland. The factory closed down in 1951. Glass industry in Espoo altogether waned in the 1950s. The head offices of Nokia, Remedy Entertainment, Fortum, Neste, Huhtamäki, Metsä Board, Orion Corporation, Oriola, Outotec and LähiTapiola are located in Espoo. The largest shopping centres in Espoo are Iso Omena, Sello, Lippulaiva, Entresse and Ainoa. Along the continuous traffic route formed by Merituulentie to the north of Länsiväylä, Kuitinmäentie and Martinsillantie are located the shopping centre Niitty, Länsikeskus, the retail park Merituuli, the shopping centre Liila as well as several leisure, indoor decoration and automobile businesses. The small shopping centre Suuris, opened in 2017, is located in Suurpelto along Ring II. Industrial areas in Espoo include Juvanmalmi, Karamalmi and Kivenlahti.

Эспо қаласы

Эспоо қаласы өз қызметтерін негізінен салық арқылы қаржыландырады. 2021 жылы қаланың салық кірісі, муниципалды салықтан, қауымдық салықтан және жылжымайтын мүлік салығынан тұратын, 1,711 миллион евроны құрады, ал муниципалды салық ставкасы 18,00 пайызды білдірді. Қызметкерлер саны бойынша Эспоо қаласы Эспоодағы ең ірі жұмыс беруші болып табылады: 2016 жылы шамамен 14 мың адам жұмыс істеді. Эспоо экономикасы профицит көрсетеді, бірақ бұл өсіп келе жатқан қаланың инвестицияларын қаржыландыруға жеткіліксіз. Эспоодағы ең жоғары табысты аудандар, мысалы Вестенд және Хаукилахти, көбінесе жағалауда орналасқан. Бұл аудандар Тапиола ірі ауданының құрамына кіреді, оның табыс деңгейі Эспоодағы орташа деңгейден айтарлықтай жоғары. Матинкиля және Эспоонлахти ірі аудандарының табыс деңгейі Эспоодағы орташа деңгейге жуық. Леппьявара және әсіресе Ванха Эспоо ірі аудандарының табыс деңгейі Эспоодағы орташа деңгейден төмен. Эспоо қаласы ірі аудандар бойынша айқын бөлініс көрсетеді деп айтуға болады, алайда аудандар арасындағы емес, ішіндегі табыс айырмашылықтары айтарлықтай жоғары. Төмен табысты ірі аудандардағы орташа табыс деңгейі Хельсинкидегі деңгейге жақын. Кейбір аудандарда, мысалы Кивенлахти мен Сувелада, тіпті Вантадағы орташа көрсеткіштен де төмен. Жеке үйлерден тұратын аудандардағы табыс деңгейі, әдетте, көппәтерлі үйлерден тұратын аудандарға қарағанда жоғары.

Тамақ мәдениеті

1980 жылдары Эспооның дәстүрлі тағамдары ретінде балықпен пісірілген картоп, балықшының шаруалық майлы селеуі және Анна торттары аталып өтті. Айта кетерлік бір мәзір – Эспоо сарайындағы кешкі ас, оған бульон мен ірімшік таяқшалары, қаймақты соуспен қуырылған бұзау еті, консервіленген бұршақ, тұздалған қияр, мұзқаймақ және консервіленген клубника кірді.

Мәдениет тарихы

Эспоодағы мәдени ландшафт өзен аңғарларында және жердің көтерілуімен ашылған шығанақтардағы плантацияларда қалыптасты. Ірі плантациялар 18 ғасырдың ортасындағы картада көрсетілген, олар 20 ғасырдың соңындағыдай түрінде сақталған. Плантациялардың жиектерінде, ал кей жерлерде олардың арасындағы төбелерде тығыз салынған шағын ғимараттар топтары пайда бола бастады. Снеттан мен Ройляның кең пейзажы Бодом көлінің солтүстігіне дейін созылады, ал оның оңтүстік бөлігінде Паканкиля усадьбасы орналасқан. Эспоо усадьбасының батысында маңызды ландшафт бар. Солтүстік Эспоодағы Велскола усадьбасының үстінен кең плантациялық ландшафт жатыр. 2015: Мерген Жаркко Лехтинен. 2016: Рио-де-Жанейродағы Олимпиадаға іріктеу кезеңінде рекордтық ұпай жинаған көркем гимнаст Оскар Кирмес, Финляндия үшін 44 жылдан кейін ерлер көркем гимнастикасынан алғашқы Олимпиадаға қатысу құқығын жеңіп алды. 2017: 2017 жылы жастар арасындағы әлем чемпионатын жеңіп алған, мылтықпен атушы Кристиан Фриман.

Баскетбол

2027 жылы Эспоо метро аренасы ФИБА әйелдер еуробаскетінің Финляндиядағы қабылдау қаласы ретінде қолданылады.

Мұз үстіндегі хоккей

Эспоо Блюз – табысты хоккей клубы болатын; 1998 және 2016 жылдар аралығында ерлер хоккей командасы ерлердің жоғары лигасы SM liiga-да, ал әйелдер хоккей командасы әйелдердің жоғары лигасы Naisten SM sarja-да өнер көрсетті. Әйелдер командасы, Эспоо Блюз Найсет, 18 жыл ішінде (1998–2016 жылдар) 13 Финляндия әйелдер чемпионатында жеңіске жетті, олардың жетісі қатарынан болды. 1984–1998 және 1990–1998 жылдары ерлер және әйелдер хоккей командалары Kiekko Espoo деп аталды. 2016 жылдың көктемінде клубтарға иелік еткен Jääkiekko Espoo Oy банкроттық жариялады. Эспоо Блюз клубының орнына Эспоо Юнайтед деген жаңа клуб құрылды. Эспоо Юнайтедтің ерлер хоккей командасы екінші деңгейдегі Mestis лигасында ойнады. Эспоо Юнайтед әйелдер хоккей командасы жоғары деңгейде, [[Naisten Liiga (хоккей)]-да ойнады және 2017 жылғы лига чемпионатында күміс жүлдегер атанды. Эспоо Юнайтед баскетболмен де айналысты, ерлер баскетбол командасы екінші деңгейде, ал әйелдер баскетбол командасы жоғары деңгейдегі Naisten Korisliiga-да өнер көрсетті. 2017 жылдың тамызында клубтың тұрақсыз қаржылық жағдайын жақсарту мақсатында Эспоо Юнайтед хоккей мен баскетболдан әйелдер командаларын таратып жіберді. Эспоо Юнайтедтің бұрынғы әйелдер баскетбол командасы тез арада Tapiolan Honka клубына өтті, бірақ әйелдер хоккей командасы қиын жағдайға түсті. Финляндия хоккей федерациясы 2017 жылдың қыркүйегінде араласып, командаға жақсы құрылым табылғанша Эспоо Блюз деген атпен ойнауға мүмкіндік беретін ұйым құрды. 2018 жылдың сәуірінде әйелдер командаларын таратуға қарамастан, Эспоо Юнайтед банкроттық жариялады және ерлер командалары таратылды. 2019 жылдың сәуірінде әйелдер хоккей командасы Эспоо Блюз, еліңдегі ең ірі қыздар хоккей мектебіне ие Kiekko Espoo Oy клубымен бірігіп, Kiekko Espoo Naiset клубын құрды. Біріккен кезде команда Naisten Liiga тарихында 14 рет жеңіске жеткен және 29 маусымда 24 Naisten Liiga жүлдесін жеңіп алған ең табысты команда болды.

Espoo Blues was a successful hockey club; between 1998 and 2016 it iced a men's hockey team which played at the men's premier SM liiga and a women's hockey team which played at the women's premier Naisten SM sarja. The women's team, Espoo Blues Naiset, won 13 Finnish women's championships in the 18 year span (1998–2016), seven of them won consecutively. The men's and women's ice hockey teams were known as Kiekko Espoo from 1984 to 1998 and 1990 to 1998 respectively. In spring 2016 Jääkiekko Espoo Oy, the organization which owned the clubs, declared bankruptcy. A new club called Espoo United was established to replace Espoo Blues. Espoo United's men's ice hockey team played at the second highest level Mestis. The Espoo United women's hockey team played at the highest level, [[Naisten Liiga (ice hockey), and won silver in the 2017 league championships. Espoo United was also active in basketball and the men's basketball team played at the second highest level; the women's basketball team played at the highest level, Naisten Korisliiga. In August 2017, in what was described as an effort to stabilize the club's tenuous financial situation, Espoo United abandoned its women's teams in both ice hockey and basketball. Espoo United's former women's basketball team quickly acquired transfer to Tapiolan Honka but the women's ice hockey team was left in an unsustainable situation. The Finnish Ice Hockey Association chose to intervene in September 2017 and created an organization that would allow the team to play under the name Espoo Blues until a better structure could be identified. In April 2018, despite the dumping of its women's teams, Espoo United declared bankruptcy and its men's teams folded. In April 2019, the women's ice hockey team Espoo Blues merged with Kiekko Espoo Oy, a significant junior hockey club with the largest girls hockey program in the country, to become Kiekko Espoo Naiset. At the time of the merger, the team was the winningest team in Naisten Liiga history with 14 Naisten Liiga championships and a combined 24 Naisten Liiga championship medals over 29 seasons.

Футбол

ФК Хонка – ең табысты жергілікті кәсіби футбол клубы. Ерлер командасы 2005 жылғы маусымның соңында тарихында алғаш рет фин премьер-лигасына (Veikkausliiga) жолдама алды. Олар өз үй ойындарын "Тапиолан урхейлупуисто" стадионында өткізеді. Эспоо қаласында төртінші лигадағы Колмонен лигасының "SexyPöxyt" клубы да ойнайды. Олар өз үй ойындарын Лааксолахти ауданындағы "Лааксолахден урхейлупуисто" стадионында өткізеді.

Флорбол

Эспоода Салибандилигада ең жоғары деңгейде ойнайтын екі флорбол командасы бар. Бұл командалар – «Эспорт Ойлерс» және «Вестэнд Индианс».

Жүгіру

Эспоо қаласы жыл сайынғы Лансивэйлэйюоксу жүгіру жарысының үйі, ол Отаниемиде басталып, сонда аяқталады.

Эспоо спортшылары

Эспоо – 2007 жылғы Формула-1 әлем чемпионы Кими Райкконеннің, бұрынғы «Даллас Старз» командасының шабуылшысы Джере Лехтиненнің (үш рет НХЛ «Селке Трофи» жүлдесінің иегері), бұрынғы Формула-1 жүргізушісі Й.Й. Лехтоның, кәсіби тау велосипедімен серуендеуші Матти Лехикойненнің, кәсіби онбуын боулингінің жұлдызы Оску Палермааның және 2009 жылғы Еуропа чемпионатының фигуралы сырғанаудан жеңімпазы Лора Лепистоның туған қаласы.

Саябақтар мен демалыс

Қаланың 880 гектар (2200 акр) аумақты Орталық паркі қаланың ортасында орналасқан. Ол табиғи ормандардан, шалғындардан, жартастардан, батпақтардан және демалыс маршруттарынан тұрады. Орталық парк – қаланың солтүстік бөлігінде орналасқан Нууксио ұлттық паркінен кейін Эспоодағы екінші ірі табиғи аймақ. Парк 1996 және 2004 жылдары қалалық кеңес бекіткен I және II Орталық парктерден тұрады.

Үкімет және саясат

Эспоо қалалық кеңесінде 75 мүше бар. 2017 жылғы жергілікті сайлаудың нәтижесі бойынша кеңес орындары келесідей үлестірілді: Ұлттық коалиция партиясы – 26 орын, Жасылдар – 17, Әлеуметтік демократтар – 10, Нағыз финдер – 7, Швед халық партиясы – 6, Орталық партия – 3, Солшыл альянс – 3, Христиан демократтар – 2 және Либералдық партия – 1. Елдік деңгейде Эспоо Уусимаа сайлау округінің құрамына кіреді. Эспоода оңшыл саясат, әсіресе Ұлттық коалиция партиясына қолдау дәстүрлі түрде жоғары. 2019 жылғы Финляндия парламент сайлауының Эспоодағы нәтижелері:
Ұлттық коалиция партиясы – 31,0%
Жасылдар партиясы – 18,0%
Әлеуметтік-демократиялық партия – 13,0%
Финдер партиясы – 11,5%
Швед халық партиясы – 7,7%
«Қозғалыс қазір» – 4,1%
Орталық партия – 4,0%
Солшыл альянс – 3,5%
Христиан демократтар – 2,7%
Көк реформа – 1,7%

Эспоо – бұрынғы Финдер партиясының төрағасы Тимо Соинидің туған жері.

Білім

Аалто университетінің Отаниеми кампусы Эспоо қаласында орналасқан. 2019 жылдың ақпан айынан бастап университеттың барлық алты колледжі осы кампустың құрамына кіреді. Эспоо қаласында Метрополия қолданбалы ғылымдар университеті (бұрын Эспоо-Вантаа қолданбалы ғылымдар техникалық университеті деп аталған) және Лауреа қолданбалы ғылымдар университетінің жергілікті колледждері де орналасқан. Juvenalia музыкалық институты Sello сауда орталығының жанында орналасқан. Эспоо музыка институты Эспоо мәдени орталығында орналасқан.

Денсаулық сақтау

Жорви ауруханасы Эспоодағы Карвасмаки ауданында орналасқан. Ол Хельсинки университетінің орталық ауруханасымен ынтымақтаса жұмыс істейді және Хельсинки және Уусимаа ауданының ауруханалар жүйесіне қарайды. Эспоода қалалық денсаулық сақтауды қамтамасыз ететін жалпы он денсаулық сақтау мекемесі бар.

Инфрақұрылым

Эспоодан батысқа қарай екі бақыланатын автокөлік жолы өтеді: Лансивайла, ол Хельсинки мен Карья арасындағы Финляндияның ұлттық 51 жолының бөлігі, және Туркуға қарай батысқа созылатын Финляндияның ұлттық 1 жолы. Бұл жолдар және Хельсинкиден әртүрлі бағыттарға жететін басқа да маңызды жолдар, ішінара Эспоо аумағында орналасқан I және III айналма жолдарымен, сондай-ақ Лансивайладан Финляндияның 110 аймақтық жолына дейін созылатын II айналма жолымен байланысты. Финляндияның 120 аймақтық жолы Эспооның солтүстігінен өтеді және бұл Финляндияның 2 ұлттық жолының бұрынғы бағытының бір бөлігін құрайды.

Қоғамдық көлік

Эспоо қаласында қоғамдық көлік жақсы дамыған, оған Хельсинки қалалық теміржол желісі, 2017 жылдың қараша айында ашылған Хельсинки метросының Länsimetro тармағы және Helsingin seudun liikenne автобустары кіреді. 2024 жылы айналма Жокери жеңіл рельстік жолы Эспоо мен Шығыс Хельсинкині байланыстырады. Эспоодағы деректерді тарату 16 радиожиілік арқылы жүзеге асырылды.

Метро көлігі

Länsimetro-ны Хельсинки метросына қосымша салу 2008 жылы басталды және оның бірінші кезеңі 2017 жылдың 18 қарашасында жолға ашылды. Бірінші кезең алты стансадан тұрады: Кеиланиеми, Аалто университеті, Тапиола, Урхейлупуисто, Нииттюкумпу және Матинкиля. Екінші кезең тағы бес стансаны қамтиды: Финно, Кайтаа, Сукка, Эспонлахти және Кивенлахти, ал бастапқыда 2023 жылға дейін аяқталуы күтілген. Қосымша салу 2022 жылдың 3 желтоқсанында аяқталды.

Темір жол көлігі

Эспоода тоғыз теміржол станциясы бар, олардың ішінде ұзақ қашықтыққа қызмет көрсететін Леппяваара теміржол станциясы ғана бар. Леппяваара теміржол станциясы Эспоодағы ең жұмыртқалы теміржол станциясы болып табылады, ал Эспоо теміржол станциясы екінші орында. Рантарата теміржолындағы жергілікті қозғалыс жиі, ал пойыз жолдары әріптермен белгіленген. L пойыздары Хельсинки орталық станциясынан Киркконумми теміржол станциясына дейінгі барлық станцияларда тоқтайды. E, U, L және X пойыздары Мяккиля теміржол станциясын қоспағанда, Эспоо мен Кауниайнендегі барлық станцияларда тоқтайды. Тек A және L пойыздары ғана Мяккиля станциясында тоқтайды. Y пойыздары Хельсинки орталық станциясы мен Сиунтио теміржол станциясы арасында Леппяваара теміржол станциясында, Эспоо теміржол станциясында және Кауклахти теміржол станциясында тоқтайды. A пойыздары Леппяваара қалалық теміржолымен Леппяваарада аялдайды. Эспоо арқылы өтетін барлық жергілікті пойыздар Тампереге қатынайтын Пасила теміржол станциясында, сондай-ақ солтүстік Вантаадағы Хельсинки әуежайына P пойызымен қатынайтын Хуопалахти теміржол станциясында тоқтайды. Бұрын Хельсинки мен Турку арасындағы алыс қашықтықтағы пойыздар Эспоо станциясында тоқтаған. 2015 жылдың күзінен бастап тоқтау орны Леппяваара теміржол станциясына көшірілді.

Автобустармен тасымалдау

Эспоо қаласында көптеген автобус бағыттары қоғамдық көлікті қамтамасыз етеді. Эспоодағы автобус тасымалына Хельсинки аймақтық көлік басқармасы жауапты, ол бағыттарды, кестелерді және билет жүйелерін жоспарлайды. 200-ші автобус бағыты – Эспоодағы жалғыз магистральдық бағыт, ол Эспоо орталығы мен Хельсинки қаласының орталығындағы Елиел алаңы арасында қатынайды. Бұл бағытта 32 аялдама бар, бұл бұрынғы 235-ші магистральдық бағытқа қарағанда Эспоодағы 12 аялдамадан кем. Эспоода жүздей мүмкіндігі шектеулі азаматтарға арналған автобус аялдамасы бар. Алғашқы мұндай аялдама 2006 жылы Пуоларинтиеде, Пуоламется ауруханасының жанында салынған. Оңтүстік Эспоодағы автобус бағыттары Матинкиля метро стансасына дейін, ал жол тығырызды уақыттарда тікелей Хельсинкидегі Кампи орталығына дейін қатынайды. Тапиолаға ішкі автобус бағыттары да бар. Керісінше, Эспооның орталық және солтүстік бөліктеріндегі автобус бағыттары Төөлө арқылы Елиел алаңына қатынайды. 2010 жылдары Эспоо автобус бағыттарының барлық нөмірлері үш таңбалы болып өзгертілді. 1-ден басталатын нөмірлер негізінен Оңтүстік Эспоода, ал 2-ден басталатын нөмірлер – Орталық және Солтүстік Эспоода қатынайды. Оңтүстік және Орталық Эспоо арасында қатынайтын автобус бағыттарының нөмірлері 5-тен басталады. Joker 550-ші бағыты Вестенд пен Итакескус арасында, Хельсинки қаласының орталығын солтүстік жағынан айналып өтеді.