Кіріспе

Кангасала – Финляндиядағы қала, Пирканма аймағында орналасқан. Ол аймақтық орталық Тампереден шығысқа қарай жатыр. Кангасаланың халқы шамамен адамды құрайды, ал агломерацияның халқы шамамен адамға жетеді. Кангасала – Финляндиядағы ең көп халқы бар муниципалитет. Қала 1865 жылы құрылған. Кангасаланың ауданы шаршы километрді құрайды, оның шаршы километрді су алып жатыр.

Жазғыштар

Кангасала 18 ғасырда танымал мақсатты жер болған. Сол кезде Куоху бұлағының (Куохунляхде) суы оған батқандарға емдік күш сыйлайды деп сенген, сондықтан Кангасала туристер арасында демалыс орны ретінде белгілі болды. Аристократия арасында денсаулық сақтау ортасында сергіп, суға түсу, таза ауада жаттығу жасау және "су ішу" танымал болған. Осының өзі алғашқы туристердің Кангасалаға демалысқа келуіне себеп болды. Куоху бұлағының жанына су құдырының ғимараты салынды, одан кейін жеке мейрамхана мен қонақ үйлер бой көтерді. Спа туризмі көбінесе қазіргі демалыстың алғашқы түрі деп есептеледі. Дегенмен, сол кезде бұл көбінесе ақсүйектер мен жақсы жағдайлы буржуазияның ғана уақыт өткізуі болған.

Қалқалар

Сапа туризмінің алтын ғасыры шамамен жүз жылға созылды, себебі 1840 жылдары емдік бұлақтарға қызығушылық төмендеді. Романтизм дәуірінің суретшілері табиғатқа ғибрат етіп, оның сұлулығын жиі мадақтады. Суретшілер Кангасалаға ландшафттарды тамашалау үшін келіп тұратын. Университет студенттері үшін өз отанын аралау – патриоттық сезімді көрсетудің бір жолы болды. 1775 жылы Швеция королі Густав III Сирженкорки қыратының көрінісіне қатты әсерленіп, оны Шайтанның Исаны азғырып, әлемнің барлық ғажайыптарын уәде еткен жер деп есептеді. 1819 жылы Сыржанкорки қыратының көрінісі Ресей императоры және Финляндияның ұлы князі Александр I-ге де ұнады. Содан кейін ол Кесаринхаржу деп аталды, яғни «Император қырқасы» деп аударуға болады. Кесаринхаржудан басқа, панорамалық көріністерге танымал үш қырат бар. Олардың ең үлкені және ең биігі – Кирккохарью, сондай-ақ Хелаамяки деп те аталады, ол Ватиаладан Кангасала шіркеуіне дейін созылады. Куохунхарью (Куоху қыраты) және Вехониеменхарью (Вехониеми қыраты) да әдемі көріністерімен белгілі. Қанғасаланың солтүстігіндегі Суинулада орналасқан Хараланвуори, немесе Хараланхарью – екінші атына қарамастан, тасты төбе.

Кангасаладағы жазғы күн

1853 жылы жазда Хельсинкиде холера эпидемиясы болды. Захарий Топелий аурудан құтылу үшін елге шегінді. Ол өзінің танысы Лотта Линдквистпен бірге Хараланвуори маңындағы полковник Аминовтің шаруашылығына барды. Топелий "Харжула қыратының" көрінісіне ғашық болып, "Кангасаладағы жазғы күн" атты танымал өлеңін жазды. Кейін Габриэль Линсен бұл өлеңге әуен жазды. 1995 жылдан бері бұл әуен Пирканмаа облысының гимні болып табылады және фин музыкасының ең көп танылған туындыларының бірі.

Бейнелеу

Кангасаланың ландшафты басқа фин авторларына да әсер етті. Франс Микаэль Францен, Йохан Якоб Нервандер, Эмиль фон Квантен және Йохан Людвиг Рунеберг сияқты ақындар қоршаған орта туралы жазды. Бұл ландшафттар ұлттық сезімнің және өнердің қалыптасуына ықпал етті, олар оларға деген құрмет пен мақтанышты бейнелеудің құралы болды. Әсіресе, 19 ғасырдың басындағы кескіндеме өнері, ел мен табиғаттың идиллиялық бейнелерімен, романтизмнің рухани әлемін көрсетеді. Ауылдық жерлер далалармен, орманмен, төбелермен, қыраттармен, көлдермен және өзендермен толы. 19 ғасырда Кангасаланың ландшафтарын бірнеше белгілі суретшілер суретке түсірді. Жергілікті ландшафтты бейнелеушілердің алғашқылары – барон Густаф Мауриц Армфельттің Кангасалаға жіберген шведі Эммануэль Тельнинг, ол 1811 жылы Куохудың емдік бұлағына сапар жасағаннан кейін, және Александр I патшасының суретшісі, неміс Карл фон Кюгельген, ол Кангасаланы бейнелейтін кем дегенде үш картина салды. Оның 15 литографиядан тұратын «Финляндияның көркем көріністері» атты жұмысы фин ландшафтының сурет өнерінің бастауы деп есептеледі. Санкт-Петербургтағы Эрмитажда фон Кюгельгеннің туындылары сақталған. Кангасаланы суретке түсірген басқа суретшілер: Вернер Холмберг, Айнар Ильмони, Ээро Ярнефельт, Хьяльмар Мюнстерхельм, Сигурд Веттенхови Аспа және Магнус фон Райт, ол 1860 жылдары Кангасаланың алты ландшафтын суретке түсірді. 1882 жылы құрғақ пластиналы фотографияның пайда болуы суретке түсіруді оңайлатып, арзандатты. Сонымен қатар, қалада ландшафттық фотография кең таралды. Қазіргі уақытта белгілі болғандай, Кангасаладағы алғашқы ландшафттық фотосуреттерді 1893 жылы Густин Лояндер түсірді. Оның фотосуреттер сериясы Кангасаланың ландшафтары мен көрікті жерлерін көрсетті. Ландшафттық фотографияның артуы суретшілердің Тавастия (Хейме) провинциясына деген қызығушылығын азайтты. Фин ұлттығының тамырларын іздеу енді Карелияға (Каржалаға) бұрылды. Дегенмен, Кангасала суретшілер үшін ұмытылған жоқ. Жергілікті суретшілердің саны, көбінесе өздерінің туған жерлерінің ландшафтын суреттейтін суретшілер, артып келе берді. Фотосуреттер Кангасаланың ландшафтарын бүкіл ұлтқа танытуға көмектесті. 19 ғасырдың соңында баспа технологиясының жетістіктері ел бойынша қолжетімді түсті хаттар түрінде суреттерді таратуға мүмкіндік берді.

Бақылау мұнаралары

Суретшілердің Кангасаланы бейнелеуі қауымға көбірек және көбірек саяхатшыларды тартты. Адамдар көріністерді көру үшін биікке, тіпті ағаштарға көтерілуге мәжбүр болды. Сол кездегі тау шатырында ағаштар салыстырмалы түрде аз болғанмен – себебі диірмен өнеркәсібінің ағашқа үлкен сұранысы болды – жаңа көрініс алаңдарын ұсыну үшін бақылау мұнараларын салу қажет деп есептелді. Көптеген қарау орындары (Куохунхаржудан басқа) 1880 немесе 1890 жылдары өз бақылау мұнараларын алды. Алғашқы бақылау мұнарасы 1881 жылы Кейсаринхаржуда салынды. Александр I келген кезде онда панорамалық павильон салынған, бірақ ол 1850 жылдары жоғалып кеткен. 2006 және 2007 жылдары Хараланхаржу мен Кейсаринхаржудағы мұнаралар өрткеоқыған адамдардың қолынан жойылды. Қазір тек Вехонименхаржу мен Кирккохаржудағы мұнаралар ғана сақталған, бірақ алғашқы өрттен кейін бір жыл ішінде екі мұнараны да қайта салу жоспарланған. Кангасала мен Тампере таулары бір тау тізбегінің бөлігі болып табылады. Саяхатшылар көбінесе Кангасала мен Тампередегі Пыникинхаржуға (Пыникинки тауы) баратын. Олар бірге Батыс Финляндияның ең танымал туристік орындары болды. 1890 жылы Кангасалаға шамамен 800 адам келді, Пыникинхаржуға 1200-1400 адам келді, ал сол кездегі Финляндияның ең танымал туристік орны болған Иматраға шамамен 5000 турист келді. Суретшінің қалыптастырған идеологиялық көзқарастары фин ұлттық сезіміне, сондай-ақ суреттер мен бақылау мұнараларынан көрінетін көлдерге үлкен әсер етті. 19 ғасырдың соңында орыстандыру кезеңі басталғанда, фин табиғаты ұлттық өзін-өзі құрметтеуді қалыптастырушы күш ретінде және фин мәдениетін біріктіруші фактор ретінде жұмыс істеді. Кангасала осы дамуда өзінің үлесін қосты.