Коккола: Финляндияның тарихы мен дәстүрінің қаласы

Кіріспе

Орта Остроботниядағы қала, Финляндия

Коккола (; Карлеби, ) – Финляндиядағы қала және Орталық Остроботнияның аймақтық орталығы. Ол елдің батыс жағалауында, Ботния шығанағында орналасқан. Кокколаның халқы шамамен 47 мың адамды құрайды, ал аймақтың халқы шамамен 170 мың адамды құрайды. Бұл Финляндиядағы ең халқы көп муниципалитет және елдегі ең халқы көп 20-шы қалалық аймақ. Кокколаның ауданы шақырым шаршы метрді құрайды, оның шақырым шаршы метрі су жатады. Тағы бір теория бойынша, атау ежелгі сигналдық оттардан (кокко) шыққан, олар жау әскерлерінің жақындап келе жатқаны туралы ескерту үшін қолданылған.

Геральдика

Көккөл қаласының гербі 1620 жылы қаланың іргесі қаланған кезде шығарылған қалалық мөрге негізделген. Бұл сурет – қала тарихының бастапқы кезеңінен бастап 19 ғасырға дейін маңызды рөл атқарған шайыр өндіру және сауданың символы. Гербті Олоф Эриксон мен Инто И. Суоминен жасаған, ал ол 1956 жылдың 17 желтоқсанында қолданысқа бекітілді.

Тарих

Коккола қаласы 1620 жылы Швеция королі Густав II Адольф Финляндия Швеция империясының құрамына кірген кезде негіленді. Король сондай-ақ, сол кездегі шайыр саудасының маңыздылығын ескере отырып, қала мөрі ретінде екі басынан және бітегінен шығатын үш жалыны бар шайыр бөшегін пайдалануды шешті, өйткені Коккола осы сауданың арқасында кеме қаласы ретінде құрылған болатын. Андерс Хидениус (1729-1803), Швеция-Финляндияның көрнекті саясаткерлерінің бірі, экономикалық еркіндікті жақтады және шведтік парламентте еркін сыртқы сауда мен қоғамдық реформалар үшін күресті. 1765 жылы шведтік парламент Коккола қаласына сауда монополиясы құқығын берді. Коккола Финляндиядағы маңызды кеме жасау орталығына айналды. Шайыр саудасы мен кеме жасау өнеркәсібінің арқасында Коккола бір кезде Финляндияның ең бай қалаларының біріне айналды. 7 маусым 1854 жылы, Крым соғысының бөлігі болған Аланд соғысы кезінде, қалада Халкокари шайқасы деп танылатын қызықты тарихи оқиға болды. HMS Vulture және HMS Odin крейсерлерінен келген теңізшілер қаладағы мемлекеттік мүлікті "соғыс салты бойынша" тәркілеу үшін жағаға шығуға тырысты. Бірақ олар жергілікті тұрғындармен, аңшылық мылтықтарымен қаруланған және әскер, артиллериямен, сондай-ақ, мүмкін, ресейлік кеңесшілер мен әскери мамандармен қолдау көрсетілген қорғаушылармен кездесті. Нәтижесінде, 9 кішкентай британдық кемесінің бірі (канонерлік қайық) қорғаушылардың қолына түсті. Осылайша, 1914 жылы бұл қайық әлі де шетелдік иелікте қалған Корольдік теңіз күштерінің жалғыз кемесі болды. Бүгінгі күні қайық мұражай экспонаты ретінде сақталды және Кокколаның ағылшын саябағында көруге болады. Қалалық кеңес Ұлыбританияның бірнеше рет қайықты қайтару туралы өтініштерін қабылдамады, соңғысы Лондонның Лорд-мэрі Джон Стютардтан келді. Британ қазынасы жыл сайын жергілікті шіркеу қауымына шайқаста қаза тапқан тоғыз теңізшінің қабірлерін күтіп ұстау үшін шамалы сома төлейді. 1933 жылға дейін қаланың көпшілігі швед тілінде сөйлеген. 1977 жылы айналасындағы Каарлела (Карлеби) муниципалитеті Кокколаға (бұрын швед тілінде: Gamlakarleby) қосылды. 2009 жылы Лохтажа, Кялвя және Уллава муниципалитеттері Кокколамен біріктірілді.

The town of Kokkola was chartered in 1620 by King Gustav II Adolf of Sweden when Finland was a part of the Swedish Empire and is one among the oldest towns in Finland. The king also decided that a tar barrel, with three burning flames coming from both the ends and the plug, should be used as the town seal, because of the tar trade at that time, for which Kokkola was founded as a shipping port. Anders Chydenius (1729 1803) who was one of the leading politicians of Sweden Finland, was a keen supporter of economic freedom and fought in the Swedish Parliament for free foreign trade and further social reforms. In 1765 the Swedish Parliament granted the city of Kokkola the staple rights. Kokkola also became an important shipbuilding centre in Finland. As a result of tar trade and shipbuilding industry, Kokkola was for a time one of the richest towns in Finland. An interesting historical affair, known as the Skirmish of Halkokari, occurred at the town on 7 June 1854 during the Åland War, part of the Crimean War. Royal Marines from HMS Vulture and HMS Odin tried to come ashore to deal with public property in the town "in accordance with the usages of war". The marines were repelled by local defenders armed with hunting rifles supported by troops, artillery and possibly Russian advisors and military. One of the 9 smaller British craft (a gunboat) fell into the hands of the defenders. As such, this boat was the only Royal Navy vessel still in foreign possession in 1914. The boat is still today a museum object and can be seen in Kokkola's English Park. The town council has refused to return the boat despite several requests by the United Kingdom, most recently by John Stuttard, the Lord Mayor of London. The British Treasury annually pays a small sum to the local church congregation for the maintenance of the graves of nine Royal Marines killed in action during the skirmish
Interesting contemporaneous accounts of the disastrous action can be found in the British Newspaper Archive, citing Gamla Carleby. The city had a Swedish speaking majority until 1933. In 1977, the surrounding municipality of Kaarlela (Karleby) was consolidated into Kokkola (Swedish until then: Gamlakarleby). In 2009, the municipalities of Lohtaja, Kälviä and Ullava were consolidated with Kokkola.

География

Коккола – Орталық Остроботния облысының астанасы, ол Балтық теңізінің ең солтүстік бөлігі – Ботния шығанағының жағалауында орналасқан. Ең жақын ірі қалалар – Вааса оңтүстік-батыста және Оулу солтүстік-шығыста. Елорда Хельсинкиге дейінгі қашықтық оңтүстікке қарай. Кокколаның көршілес қалалары мен муниципалитеттері: солтүстік-шығыста Калайоки, шығыста Каннус және Тохолампи, оңтүстік-шығыста Халсуа және Каустинен, оңтүстікте Кронбой, ал оңтүстік-батыста Ларсмо. Коккола төңірегіндегі аймақтың ландшафты тегіс, Остроботния аймағына тән, және көптеген өзендер арқылы сулар ағып өтеді. Аймақтағы ең ірі өзен – Перхоньоки, ол Кокколадан солтүстікке қарай Ботния шығанағына құяды. Кокколадағы жылдық мұздықтан кейінгі жердің көтерілуі 8,8 мм-ге жетеді. Сондықтан қала құрылған кезде қазіргі Кокколаның көп бөлігі су астында болған.

Халық саны

Көккола қаласының тұрғындары бар, бұл оны Финляндиядағы ең көп халқы бар муниципалитет етеді. Көккола аймағының халқы құрайды. Көкколада халықтың 5,1%-ы шетелдік текті, бұл ұлттық орташа көрсеткіштен төмен. Көккола қаласы ресми түрде екі тілді, фин және швед тілдері ресми тілдер болып табылады. Халықтың көп бөлігі, яғни адамдар немесе халықтың бөлігі фин тілінде туған тілі ретінде сөйлейді. Көкколада адам, яғни халықтың бөлігі швед тілінде сөйлейді. Көкколада шетелде туған 2724 тұрғын, бұл халықтың 5,6%-ын құрайды. Көкколада тұратын шетелдік азаматтардың саны 1716 адамды құрайды. Көккола халқының арасындағы иммигранттардың салыстырмалы үлесі ұлттық орташа көрсеткіштен төмен. Алайда, қаланың жаңа тұрғындарының арасында шетелдіктердің саны артып келеді. Бұл алдағы жылдары шетелдік тұрғындардың үлесін арттыра түседі.

Дін

2023 жылы Евангелиелік лютеран шіркеуі Көккола тұрғындарының 72,5% құрап, ең ірі діни топ болды. Басқа діни топтар халықтың 2,1% -ын құрады. Халықтың 25,4% діни сенімі жоқ.

Көлік

Көккола Ботния шығанағының жағалауында орналасқан. Еуропалық E8 (финляндиялық 8-ші тас жолы) бағыты қаладан өтеді, ол Оулу мен Туркуды Вааса арқылы байланыстырады. Финляндияның 28-ші тас жолы Көкколадан басталып, Каяниге дейін созылады. Финляндияның 13-ші тас жолы Көкколадан басталады және Финляндия арқылы Ювяскюля мен Миккели арқылы Ресейге қарай Нуиджама шекарасына дейін өтеді. Табиғаты әдемі "7 көпірлі аралдар жолы" (749 тас жолы) Көккола мен Якобстад арасындағы жағалау бойымен созылады. Көккола-Пиетарсаари әуежайы Кронобы қаласында Көкколадан орналасқан. Көккола теміржол станциясы – Сейньяйоки-Оулу теміржолының аялдамасы, Хельсинки мен Кемиярви арасында Тампере және Сейньяйоки арқылы қызмет көрсетеді, онда жылдам Pendolino пойзы қатынайды. Көкколадан жолаушылар паромдары жоқ.

Мәдениет және көрікті жерлер

Қалада әлемдік деңгейде танымал Остроботния камералық оркестрі орналасқан, ол 1972 жылы дирижер Джуха Кангас құрған.

Ғимараттар

Неристан қаласының орталық аймағындағы ескі ағаш үйлердің ауданы жүздеген жылдар бойы оның тұрғындарының өмір сүру және күнкөріс ортасы болды. Бүгінде бұл үйлерде мейрамханалар, кафелер, шағын дүкендер және тіпті туристерге арналған жатақханалар қызмет етеді. Ескі шармымен ол келушілерді Неристанды қадам-қадаммен ашуға шақырады. Танкар аралы, маяк аралы, Кокколадан солтүстік-батысқа қарай сыртқы архипелагта орналасқан. Аралда әлі күнге қолданылып келе жатқан маяк, теңіз түлкісі аулау мұражайы, құс бақылау мұнарасы, көптеген табиғат жолдары және туристерге арналған жатақханалар бар. Кокколадан "Дженни" пароммен аралға жету оңай. Каарлела евангелистік-лютеран шіркеуі 1550 жылдан бері маңызды орын болып табылады және тойлар мен концерттерге танымал мекен. Шіркеудің жанында Кирконмякидегі жергілікті тарих мұражайында Остроботниялық шаруа үйі, ескі темірші шеберханасы, былғары өңдеу цехы, жүн иру шеберханасы, астық сарайы, түтінді сауна, астық қоймасы және шатыр орналасқан. К. Х. Ренлунд мұражайы өзінің үлкен өнер жинағын Коккола қаласына сыйға тартқан Карл Герман Ренлундқа арналған. Мұражайда уақытша көрмелер мен музейлік дүкен бар. Мұражайдың жанында Педагогио, мектеп үйі орналасқан – бұл Финляндиядағы ең көне қалалық діни емес ағаш ғимарат (1696 жылы салынған). Осы ауданда 18 ғасырдағы саудагер үйіне көрік беретін Лассандер үйі де бар.

Спорт

Қыс мезгілінде Көкколада барлығы 20 шаңғы жолы бар. Көккола – «Hermes» хоккей клубының туған жері, ол Финляндияның екінші деңгейдегі лигасында (Mestis) ойнайды. Сонымен қатар, «Kokkolan Palloveikot» (KPV) футбол клубы екінші деңгейдегі Фин лигасында (Ykkönen), ал «Gamlakarleby Bollklubb» (GBK) үшінші деңгейдегі Фин лигасында (Kakkonen) ойнайды. Көкколаның «Kokkolan Tiikerit» волейбол командасы Финляндияның жоғары волейбол лигасында белсенді және ерлер арасындағы ағымдағы Финляндия чемпиондары (Lentopallon Mestaruusliiga). Теңіз клубтарына «Gamlakarleby Segelförening», «Kokkolan Purjehtijat» және «Kokkolan venekerho» кіреді. Сондай-ақ, «Karleby Goats» американдық футбол командасы Финляндияның американдық футбол лигасының үшінші деңгейінде (Amerikkalaisen jalkapallon II divisioona) ойнайды.

Білім

Көкколада көптеген мектепке дейінгі мекемелер бар, олардың кейбіреулері балаларға ерте жастан екі тілде білім беру мүмкіндігін ұсынады (көбінесе фин-ағылшын немесе фин-швед тілдерінде). 25 фин тілінде және 8 швед тілінде білім беретін мектеп бар. Сонымен қатар, фин тілінде оқитын үш орта мектеп және швед тілінде оқитын бір орта мектеп бар. Кейбір мектептерде екі мамандық бойынша кәсіптік білім беру және оқыту ұйымдастырылады. Кокколадағы Chydenius институты, университеттер консорциумы, Ювяскюля, Оулу және Вааса университеттерінің қолдауымен оқыту және зерттеу жұмыстарын жүргізеді. Ол ересектер білімі саласында маманданған. Фин және шетелдік студенттер үшін ол ашық университеттің курстарын, білім беру, әлеуметтік қызмет және денсаулық сақтау салаларындағы мамандар үшін біліктілікті арттыру курстарын және басқару курстарын ұйымдастырады. Centria қолданбалы ғылымдар университеті [фин тілінде: Centria ammattikorkeakoulu] сонымен қатар Көкколада орналасқан, оның тағы бір бөлімшесі Иливиеска және Якобстадта орналасқан. Бұл халықаралық институт, фин тілімен қатар ағылшын тілінде үш түрлі бакалавр бағдарламасын ұсынады.