Кіріспе
Ресейдің бұрынғы федералды құрамына кірген Таймыр Долгано-Ненец автономиялық округі (Таймы́рский Долга́но Не́нецкий автоно́мный о́круг, Энецше: Таймыр Оша Дюрак районы, Ненецше: Таймыр Долганы Ненэцие районы) – Сібірдегі Ресейдің (демек, Солтүстік Азияның) ең солтүстігінде орналасқан Ресейдің федералды құрамы (Красноярск өлкесінің автономиялық округі). Округ Таймыр түбегінің атымен аталыпты. Бұл округ Долган-Ненец автономиялық округі (Долгано-Ненецкий автономный округ) деп те белгілі болған, бұл атау жергілікті халық – Долган және Ненецтердің есімдерімен байланысты. 862 100 км² аумақты (4-орында) алып жатқан және 2002 жылғы халық санауы бойынша 39 786 адам тұрған бұл округ 2006 жылға қарай Ресейдің ең сирек қоныстанған аймақтарының бірі еді. Таймыр халқының жартысынан астамы тұратын Дудинка қаласы – әкімшілік орталығы болды. 2005 жылдың 17 сәуірінде өткізілген референдум нәтижесінде Таймыр Долгано-Ненец және Эвенк автономиялық округтері 2007 жылдың 1 қаңтарынан бастап Красноярск өлкесіне біріктірілді. Таймыр Красноярск өлкесі ішінде ерекше мәртебе алып, Таймырский Долгано-Ненецкий ауданы ретінде құрылды.
Taymyr Dolgano Nenets Autonomous Okrug (Таймы́рский Долга́но Не́нецкий автоно́мный о́круг, ; Enets: Таймыр Оша Дюрак район, Nenets: Таймыр Долганы Ненэцие район) was a federal subject of Russia (an autonomous okrug of Krasnoyarsk Krai), the northernmost in Siberian Russia (and thus North Asia). It was named after the Taymyr Peninsula. It was also called Dolgan Nenets Autonomous Okrug (Долгано Ненецкий автономный округ), by the name of the indigenous people Dolgans and Nenets. With an area of 862,100 km2 (ranked 4th) and a population of 39,786 (2002 Census), the autonomous okrug was one of the least densely populated areas of Russia as of 2006. Dudinka, with more than half of Taymyr's inhabitants, was the administrative center. Following a referendum on the issue held on April 17, 2005, Taymyr Dolgano Nenets and Evenk Autonomous Okrugs were merged into Krasnoyarsk Krai effective January 1, 2007. Taymyr was given a special status within Krasnoyarsk Krai and incorporated as Taymyrsky Dolgano Nenetsky District.
Әкімшілік бөлімшелер
Норильск қаласы, географиялық жағынан Таймыр автономиялық округіне қарасты болғанына қарамастан, бірігуге дейін әкімшілік тұрғыдан Красноярск өлкесіне тікелей бағынышты болды. Бұл әкімшілік тұрғыдан Норильск қаласына бағынышты Снежногорск қала типті мекеніне де қатысты. Сондықтан, халық санағы органдарының есебіндегі округтің халқына Норильск пен Снежногорск халқы кірмейді.
Танымал мәдениетте
Теймырда түсірілмегенімен, 1985 жылы Михаил Барышников пен Грегори Хайнс ойнаған "Ақ түндер" фильмінде бейнеленген. Фильмнің басында Барышниковтың кейіпкері – Николай Родченко, кеңестік елден қашқан адам – "Норильск әуежайына" апатқа ұшыраған жолаушылар ұшағымен келеді. Кейін ол Хайнстың кейіпкері – АҚШ-тан қашқан адам – мен оның әйелінің (Изабелла Росселлини сомдаған) үйіне апарылады, олар оған есін жиғаннан кейін Таймырда екенін хабарлайды. Таймыр 2020 жылы жарық көрген SnowRunner ойынында үшінші ойналатын аймақ ретінде ұсынылған.
Халық саны
(2002): 39,786.
Этностық топтар
2002 жылғы санақ бойынша 39 786 тұрғынның 1018-і (2,6%) өз этникалық тегін көрсетуден бас тартты. Халықтың ширегі өзін Сібірдің жергілікті тұрғындары (долғандар, ненецтер, нганасандар, эвенктер немесе энеттер) деп атады. Халықтың 58,6% этникалық орыстарды құрады. Басқа ұлттардың ішінде: 2423 украин (6,1%), 587 волгалық неміс (1,5%), 425 волгалық татар (1,1%), 294 белорусь (0,7%) және 239 әзербайжандық (0,6%) болды.
Ethnicgroup 1939 Census 1959 Census 1970 Census 1979 Census 1989 Census 2002 Census 2010 Census Number % Number % Number % Number % Number % Number % Number % Dolgans1 3,97113.8% 3,93411.8% 4,34411.4% 4,3389.7% 4,9398.9% 5,51713.9% 5,39315.7% Nenets 2,523 8.8% 1,878 5.6% 2,247 5.9% 2,345 5.2% 2,4464.4% 3,0547.7% 3,49410.2% Enets2 1030.2% 1970.5% 2040.6% Nganasans3 6822.0% 7652.0% 7461.7% 8491.5% 7661.9% 7472.2% Evenks 5632.0% 4121.2% 4131.1% 3380.8% 3110.6% 3050.8% 2660.8% Russians 16,93159.0% 21,79965.3% 25,46566.9% 30,64068.2% 37,43867.1% 23,34858.6% Others 4,72316.5% 4,67714.0% 4,82612.7% 6,54614.6% 9,71717.4% 6,62916.7% 24,32870.5% Notes:
In the 1939 and 1959 census Dolgans were counted as Yakuts. In the 1939, 1959, 1970 and 1979 census Enets were counted as Nenets. In the 1939 census Nganasans were counted as Nenets.
Этностық топтар 1939 жылғы санақ 1959 жылғы санақ 1970 жылғы санақ 1979 жылғы санақ 1989 жылғы санақ 2002 жылғы санақ 2010 жылғы санақ Саны % Саны % Саны % Саны % Саны % Саны % Саны % Долғандар1 3 971 13,8% 3 934 11,8% 4 344 11,4% 4 338 9,7% 4 939 8,9% 5 517 13,9% 5 393 15,7% Ненецтер 2 523 8,8% 1 878 5,6% 2 247 5,9% 2 345 5,2% 2 446 4,4% 3 054 7,7% 3 494 10,2% Энеттер2 103 0,2% 197 0,5% 204 0,6% Нганасандар3 682 2,0% 765 2,0% 746 1,7% 849 1,5% 766 1,9% 747 2,2% Эвенктер 563 2,0% 412 1,2% 413 1,1% 338 0,8% 311 0,6% 305 0,8% 266 0,8% Орыстар 16 931 59,0% 21 799 65,3% 25 465 66,9% 30 640 68,2% 37 438 67,1% 23 348 58,6% Басқалары 4 723 16,5% 4 677 14,0% 4 826 12,7% 6 546 14,6% 9 717 17,4% 6 629 16,7% 24 328 70,5%
Ethnicgroup 1939 Census 1959 Census 1970 Census 1979 Census 1989 Census 2002 Census 2010 Census Number % Number % Number % Number % Number % Number % Number % Dolgans1 3,97113.8% 3,93411.8% 4,34411.4% 4,3389.7% 4,9398.9% 5,51713.9% 5,39315.7% Nenets 2,523 8.8% 1,878 5.6% 2,247 5.9% 2,345 5.2% 2,4464.4% 3,0547.7% 3,49410.2% Enets2 1030.2% 1970.5% 2040.6% Nganasans3 6822.0% 7652.0% 7461.7% 8491.5% 7661.9% 7472.2% Evenks 5632.0% 4121.2% 4131.1% 3380.8% 3110.6% 3050.8% 2660.8% Russians 16,93159.0% 21,79965.3% 25,46566.9% 30,64068.2% 37,43867.1% 23,34858.6% Others 4,72316.5% 4,67714.0% 4,82612.7% 6,54614.6% 9,71717.4% 6,62916.7% 24,32870.5% Notes:
In the 1939 and 1959 census Dolgans were counted as Yakuts. In the 1939, 1959, 1970 and 1979 census Enets were counted as Nenets. In the 1939 census Nganasans were counted as Nenets.
Ескертулер:
1939 және 1959 жылғы санақтарда долғандар якуттар ретінде есептелді. 1939, 1959, 1970 және 1979 жылғы санақтарда энеттер ненецтер ретінде есептелді. 1939 жылғы санақта нганасандар ненецтер ретінде есептелді.
Ethnicgroup 1939 Census 1959 Census 1970 Census 1979 Census 1989 Census 2002 Census 2010 Census Number % Number % Number % Number % Number % Number % Number % Dolgans1 3,97113.8% 3,93411.8% 4,34411.4% 4,3389.7% 4,9398.9% 5,51713.9% 5,39315.7% Nenets 2,523 8.8% 1,878 5.6% 2,247 5.9% 2,345 5.2% 2,4464.4% 3,0547.7% 3,49410.2% Enets2 1030.2% 1970.5% 2040.6% Nganasans3 6822.0% 7652.0% 7461.7% 8491.5% 7661.9% 7472.2% Evenks 5632.0% 4121.2% 4131.1% 3380.8% 3110.6% 3050.8% 2660.8% Russians 16,93159.0% 21,79965.3% 25,46566.9% 30,64068.2% 37,43867.1% 23,34858.6% Others 4,72316.5% 4,67714.0% 4,82612.7% 6,54614.6% 9,71717.4% 6,62916.7% 24,32870.5% Notes:
In the 1939 and 1959 census Dolgans were counted as Yakuts. In the 1939, 1959, 1970 and 1979 census Enets were counted as Nenets. In the 1939 census Nganasans were counted as Nenets.