Кіріспе

Ненецтер – бұл өңірде ұзақ жылдар бойы өмір сүрген жергілікті халық. Олардың ежелгі өмірі көшпенділікпен аң аулау және жинауға негізделген, соның ішінде ақ аюларды аулау да болған; ақ аюларды (Ursus maritimus) аулау дәстүрі бүгінгі күнге дейін сақталған. Ямало-Ненец автономиялық округі тең ендік және тең бойлықтың солтүстік-шығыс сызығынан өтеді, яғни 70° солтүстік және 70° шығыс нүктелерінде градустар тең. Полярлық Урал округтің батыс бөлігінде орналасқан, ал округтің және жалпы Урал тау жүйесінің ең биік нүктесі – Пайер тауы. Аймақ арктикалық тундра мен тайгадан тұрады, және үш ірі түбекке ие: Ямал түбегі, Таз түбегі және Гида түбегі (өзінде Явай түбегі мен Мамонта түбегі бар). Округтің ішінде шамамен 300 000 көл бар, олардың ішіндегі ірілері – Пьякуто, Чёртово, Неито, Ямбуто, Ярото және Нембуто. Об өзені Ямало-Ненец автономиялық округі арқылы Об шығанағына құяды, ол округ географиясының басты ерекшелігі болып табылады (Таз эстуариясы және Халмьер шығанағымен бірге). Округ жағалауында батыстан шығысқа қарай бірнеше аралдар орналасқан, олардың ішіндегі негізгілері – Торасовей аралы, Болотный аралы, Литке аралы, Шараповы Кошки аралдары, Белый аралы, Шокальский аралы, Петсовей аралдары, Проклятье аралдары, Олени аралы және Вилькицкий аралы.

Тарих

1930 жылы 10 желтоқсанда Орал облысының негізінде Ямальский (Ненецкий) ұлттық округі құрылды.

Өте маңызды статистика

ЖылОрташа халық саны (мыңдаған)ТуғандарӨлімЖаратылыстың табиғи өзгеруіДөңгелек туу көрсеткіші (1000-ға шаққанда)Дөңгелек өлім көрсеткіші (1000-ға шаққанда)Жаратылыстың табиғи өзгеруі (1000-ға шаққанда) 1970 841,683 879 80420.010.59.6 1975 1272,307 8191,48818.26.411.7 1980 1943,3471,1782,16917.36.111.2 1985 3747,8381,5556,28321.04.216.8 1990 4898,0321,6316,40116.43.313.1 1991 4837,1211,6235,49814.73.411.4 1992 4706,1232,1084,01513.04.58.5 1993 4665,6972,7642,93312.25.96.3 1994 4736,2742,9983,27613.36.36.9 1995 4836,3373,1073,23013.16.46.7 1996 4896,2413,0043,23712.86.16.6 1997 4956,2082,7153,49312.55.57.1 1998 4986,3952,5443,85112.85.17.7 1999 4986,0712,6083,46312.25.27.0 2000 4975,8392,7633,07611.75.66.2 2001 5016,3883,0573,33112.86.16.7 2002 5066,6352,9343,70113.15.87.3 2003 5107,1633,0934,07014.16.18.0 2004 5117,2642,9754,28914.25.88.4 2005 5127,1483,0994,04914.06.07.9 2006 5137,0363,0004,03613.75.87.9 2007 5157,7002,9374,76314.95.79.2 2008 5177,8922,9594,93315.35.79.5 2009 5198,2162,9245,29215.85.610.2 2010 5228,2632,8735,39015.85.510.3 Көздік:

Өңірлік демографиялық мәліметтер

РайонPp (2007) Туу Өлім Өсу ӨСТӨСТӨРBRDRNGRЯмало-Ненец Автономиялық округі538,6005,8142,2023,61214.395.450.89%Салехард40,50049925624316.438.430.80%Губкинский22,3002637119215.724.251.15%Лабытнанги27,700333212116.0310.200.58%Муравленко37,00036110425713.013.750.93%Надым48,50044319724612.185.420.68%Новый Уренгой117,0001,12233478812.793.810.90%Ноябрьск109,9001,02938464512.484.660.78%Красноселькупский6,20099415821.298.821.25%Надымский21,3002216715413.834.190.96%Приуральский15,3001797210715.606.270.93%Пуровский49,90054819535314.645.210.94%Тазовский17,2002689217620.787.131.36%Шурышкарский9,900144697519.399.291.01%Ямальский15,90030510819725.589.061.65% Көздік:

Этностық топтар

Ненецтер халықтың 8,9% құрайды, олардан бұрын этникалық орыстар (62,9%), ал кейін татарлар (4,7%) және украиндықтар (4,5%) келеді. Басқа да көрнекті этникалық топтарға ханттар (2,5%), әзербайжандар (1,7%), башқұрттар (1,5%), кумиктер (1,2%) және ноғайлар (0,9%) жатады (барлық көрсеткіштер 2021 жылғы халық санағынан алынған). Аймақтың мұнай және табиғи газға бай болуына байланысты, бұл Ресейде этникалық орыс халқының саны өсіп жатқан сирек аймақтардың бірі.

Этностық топ 1939 жылғы санақ 1959 жылғы санақ 1970 жылғы санақ 1979 жылғы санақ 1989 жылғы санақ 2002 жылғы санақ 2010 жылғы санақ¹ 2021 жылғы санақ Саны % Саны % Саны % Саны % Саны % Саны % Саны % Саны %
Орыстар 19 308 42,1% 27 789 44,6% 37 518 46,9% 93 750 59,0% 292 808 59,2% 298 359 58,8% 312 019 61,7% 253 306 62,9%
Украиндықтар 395 0,9% 1 921 3,1% 3 026 3,8% 15 721 9,9% 85 022 17,2% 66 080 13,0% 48 985 9,7% 18 234 4,5%
Ненецтер 13 454 29,3% 13 977 22,4% 17 538 21,9% 17 404 11,0% 20 917 4,2% 26 435 5,2% 29 772 5,9% 35 917 8,9%
Татарлар 1 636 3,6% 3 952 6,3% 4 653 5,8% 8 556 5,4% 26 431 5,3% 27 734 5,5% 28 509 5,6% 18 912 4,7%
Ханттар 5 367 11,7% 5 519 8,9% 6 513 8,1% 6 466 4,1% 7 247 1,5% 8 760 1,7% 9 489 1,9% 9 985 2,5%
Коми 4 722 10,3% 4 866 7,8% 5 445 6,8% 5 642 3,6% 6 000 1,2% 6 177 1,2% 5 141 1,0% 3 556 0,9%
Селькуптар 870 0,2% 1 245 2,0% 1 710 2,1% 1 611 1,0% 1 530 0,3% 1 797 0,4% 1 988 0,4% 2 001 0,5%
Басқалар 871 1,9% 3 065 4,9% 3 574 4,5% 9 694 6,1% 54 889 11,1% 71 664 14,1% 74 625 14,3% 70 873 15,1%

¹ 17 517 адам әкімшілік дерекқорларынан тіркелген, олар өз этникалық тегін жариялай алмады. Бұл топтағы этникалық топтардың үлесі жариялаған топқа ұқсас деп есептеледі.

Дін

2012 жылғы сауалнамаға сәйкес, бұл аймақ Ресейдің ірі компаниясы «Газпром» үшін ең маңызды болып табылады, оның негізгі өндіріс алаңдары осы жерде орналасқан. Елдің екінші ірі газ өндірушісі – «Новатек» компаниясы да аймақта белсенді жұмыс істейді, кеңсесі Тarko Sale қаласында орналасқан. «Новатек» компаниясының 2019 жылғы 22 қазандағы мәліметтері бойынша, Ямало-Ненец автономиялық округіндегі табиғи газ қоры Ресейдің табиғи газының 80%-ын және әлемдік табиғи газ қорының 15%-ын құрайды. 2010 жылдардың басынан бері «Газпром» Ямал түбегінде «Ямал» жобасын дамытып келеді. 2020 жылғы мәліметтер бойынша, Ямал Ресейдің газ өндірісінің 20%-дан астамын қамтамасыз етеді, ал 2030 жылға қарай бұл көрсеткіш 40%-ға дейін өсуі күтілуде. Ямалдан Еуропаның солтүстік елдеріне дейінгі ең қысқа құбыр жолдары – Польша арқылы өтетін «Ямал-Еуропа» құбыры және Германияға бағытталған «Солтүстік ағын-1» құбыры. Батыс Сібірден Қытайға бағытталған газ құбыры «Сибирь күші-2» деп аталады.