Кіріспе

Биді құжаттауға арналған транскрипция жүйелері

Би жазу – адам биінің қозғалысын және формасын графикалық символдар, жолдар, сандық жүйелер, әріптер мен сөздер сияқты әдістерді пайдаланып символдық түрде бейнелеу. Биді жазудың бірнеше жүйесі ойлап табылды, олардың көпшілігі бидің нақты түрлерін құжаттауға бағытталған, ал қалғандары адамның қозғалыс мүмкіндіктерінің кең ауқымын қамту үшін жасалған. Би партитурасы – нақты бір биді сипаттайтын жазылған би жазу.

Қолданылуы

Би жазуының негізгі қолданылуы – тарихи билерді құжаттау және талдау арқылы сақтау (мысалы, этнохореологияда) немесе хореографияны, би формаларын және техникалық жаттығуларды қайта құру. Би жазуы жүйелері би туындыларын құжаттауға және осылайша авторлық құқыққа ие болуға мүмкіндік береді. Батыс мәдениетінде қолданылатын екі танымал би жазуы жүйесі – Лабанотация (сондай-ақ Лабанның кинеографиясы деп те аталады) және Бенеш қозғалыс жазуы. Басқаларына Эшколь-Вахман қозғалыс жазуы және DanceWriting жатады. Көптеген би жазуы жүйелері бидің нақты түрлері үшін жасалған. Мысалдардың ішінде Израиль билері үшін Шортхэнд би жазуы, Моррис биі үшін Моррис би жазуы және Барокко биі үшін Бошамп-Фейельет жазуы бар. Осының салдарынан, бұл жүйелер көбінесе бидің басқа түрлерін тиімді сипаттай алмайды.

Тарих

1680 жылдары Пьер Бошамп барокко биі үшін би жазу жүйесін ойлап тапты. Оның Beauchamp–Feuillet нотациясы деп аталатын жүйесі 1700 жылы Рауль Аугер Фейе жариялаған, және ол XVIII ғасырда билерді жазу үшін қолданылды. Би партитураларының белгілі жинағы – Сергеев жинағы, ол Владимир Иванович Степановтың нотациялық әдісімен (1892) жазылған. Бұл жинақта Императорлық балеттің (қазіргі Киров/Мариинский балеті) 20-шы ғасырдың басындағы репертуары, соның ішінде Мариус Петипаның «Ұйқыдағы сұлу», «Жизель», «Корсарь» және «Лебедь көлі» үшін түпнұсқа хореографиялық дизайндары, сондай-ақ «Коппелия» және «Жақсылық пен жамандық» (The Nutcracker) балеттерінің түпнұсқасы сақталған. Осы жинақ арқылы көптеген шығармалар Ресейден тыс жерлерде алғаш рет қойылды. 1934 жылы композитор Джозеф Шиллинджер, қозғалыстағы бишінің 3D сүйектерінің айналуы мен орын ауысуына негізделген өте дәл нотация жүйесін жасады. Бірақ сол кезде, жарты ғасырдан кейін пайда болатын қозғалысты түсіру технологиясы болмағандықтан, бұл ақпаратты тиімді өлшеу мен жазу мүмкін болмады. 1948 жылы Хания Холм «Кіс мен Кейт» (Kiss Me, Kate) қойылымы үшін өзінің би партитурасын авторлық құқыққа тіркеген алғашқы Бродвей хореографы болды. 1951 жылы Стэнли Д. Кан «Kahnotation» атты, қадамды биге арналған би жазу жүйесін жариялады. 1956 жылы Рудольф пен Джоан Бенеш алғаш рет Бенеш қозғалыс нотациясын жариялады, ол адам қозғалысын жазу үшін қолданылатын жазбаша жүйе. Бұл жүйе би шығармаларын жаздырып, қайта қоюға ең көп қолданылады. 1958 жылы Эшколь мен Вахман өздерінің қозғалыс нотациясын жариялады. 1969 жылы румын хореографы Теодор Василеску румын халық билері үшін би жазу жүйесін жариялады. 1970-ші жылдары Солтүстік Корея хореографы У Чан Соп корей биі үшін «Чамо» жүйесін (Chamo System of Dance Notation) әзірледі, ол суреттерге негізделген символдарды қолданады. 1975 жылы Энн Хатчинсон Гэст хореограф Артур Сент-Леонның 1844 жылғы «La Vivandière» балетінен «Pas de Six» әуенін, композитор Чезаре Пуньидің түпнұсқа музыкасымен бірге Джоффри балеті үшін қайта қойды. Бұл шығарма Сент-Леонның өзінің «Стенохореография» деп аталатын би жазу әдісімен жазылған еңбектерінен қайта құрастырылды. 1982 жылы алғашқы компьютерлік нотация жүйесі – DOM (Dance on Microprocessor) би жазу жүйесі Эдди Домброуэр Apple II жеке компьютері үшін жасалды. Бұл жүйе хореограф белгілеген би қимылдарын орындайтын анимациялық фигураны экранда көрсетті. 2017 жылы Фелипе Хсие аргентиналық тангоға арналған «Танго нотациясы» (Tango Notation) би жазу жүйесін жасады.